Đến nội dung chính
Góc LuậtThông tin có nguồn · Biên tập có trách nhiệm
Tra cứu văn bản Văn bản đã lưu (0) Thông báoĐăng nhậpĐăng ký

Áp dụng từ 1/11/2026: Quyền yêu cầu giám định của đương sự

Theo Thông tư liên tịch 02/2026/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP đang áp dụng, hoạt động giám định tư pháp ghi nhận chỉ tiêu đương sự tự thu thập kết luận và các căn cứ loại trừ.

Mục lục nội dungThu gọn

Từ ngày 01 tháng 11 năm 2026, các cơ quan tiến hành tố tụng và cơ quan giám định tư pháp đã chính thức áp dụng hệ thống biểu mẫu, chỉ tiêu thống kê mới. Quy định này trực tiếp tác động tới người dân và doanh nghiệp khi thực hiện quyền yêu cầu giám định trong các tranh chấp tố tụng dân sự hoặc khiếu kiện hành chính, bảo đảm mọi chứng cứ do đương sự tự thu thập đều được ghi nhận và theo dõi chặt chẽ.

Hiệu lực thi hành và phạm vi áp dụng thực tế

Căn cứ theo khoản 1 Điều 16, văn bản này đã có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 11 năm 2026. Tính đến thời điểm hiện tại, quy chuẩn thống kê mới đã đi vào vận hành thực tế tại các cấp cơ quan tiến hành tố tụng trên toàn quốc. Các quy định không chỉ đặt ra nghĩa vụ quản lý nội bộ giữa cơ quan xét xử và cơ quan kiểm sát, mà còn trực tiếp phản ánh quyền thu thập, cung cấp tài liệu, chứng cứ chuyên môn của người tham gia tố tụng.

Theo Điều 1, phạm vi điều chỉnh bao gồm nguyên tắc, nội dung, biểu mẫu, chỉ tiêu thống kê cùng trách nhiệm phối hợp của các cơ quan thực hiện thống kê giám định tư pháp trong hoạt động tố tụng dân sự và tố tụng hành chính. Đối tượng chịu sự điều chỉnh theo Điều 2 bao gồm Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân các cấp cùng cơ quan quản lý nhà nước về giám định tư pháp. Mọi diễn biến giải quyết yêu cầu chuyên môn từ phía các bên tranh chấp đều được phản ánh đồng bộ.

Thực thi quyền yêu cầu giám định qua các cơ quan tố tụng

Hệ thống chỉ tiêu phản ánh rõ ba kênh khởi xướng giám định: thông qua Tòa án, đề nghị Viện kiểm sát trưng cầu, hoặc người tham gia tố tụng tự mình liên hệ với tổ chức giám định chuyên trách. Cơ chế này bảo đảm tính chủ động, không để quyền lợi của đương sự bị phụ thuộc hoàn toàn vào quyết định trưng cầu đơn phương từ người tiến hành tố tụng.

Tại Tòa án, theo Phụ lục I Cột 5, biểu mẫu ghi nhận số lượng quyết định Tòa án trưng cầu giám định theo đề nghị của đương sự phát sinh mới trong kỳ. Tương tự, theo Phụ lục II Cột 5, biểu mẫu thống kê số lượng Viện kiểm sát trưng cầu giám định theo yêu cầu của đương sự mới thực hiện trong kỳ. Trường hợp đương sự chủ động liên hệ cơ quan chuyên môn, theo Phụ lục III Cột 7, cơ quan quản lý nhà nước về giám định tư pháp theo dõi số lượng yêu cầu mới phát sinh trong kỳ do đương sự tự thực hiện.

Quy trình Tòa án tiếp nhận và đánh giá kết luận do đương sự thu thập

Việc tự thu thập kết luận chuyên môn là một phương thức cung cấp chứng cứ quan trọng. Khi đương sự nộp kết quả chuyên môn độc lập vào hồ sơ, Tòa án có trách nhiệm rà soát, đánh giá tính khách quan và hợp pháp trước khi quyết định chấp thuận hay bác bỏ giá trị chứng minh của tài liệu này.

Theo Phụ lục I Cột 35, cơ quan xét xử tổng hợp số lượng kết luận do đương sự nộp. Theo Phụ lục I Cột 36, thống kê số lượng kết luận giám định được Tòa án sử dụng trong giải quyết vụ việc. Nếu tài liệu không đáp ứng yêu cầu pháp lý, thẩm phán sẽ từ chối đưa vào làm căn cứ; nội dung này được ghi nhận theo Phụ lục I Cột 37 qua chỉ tiêu số lượng kết luận không được Tòa án sử dụng trong giải quyết vụ việc.

Các căn cứ Tòa án yêu cầu làm lại, bổ sung hoặc loại trừ kết luận

Không phải mọi văn bản chuyên môn do cơ quan giám định ban hành đều được sử dụng ngay để định đoạt nội dung tranh chấp. Khi phát hiện thiếu sót hoặc có dấu hiệu vi phạm, cơ quan tiến hành tố tụng sẽ áp dụng các biện pháp nghiệp vụ tương ứng.

Biện pháp xử lý Căn cứ thực hiện cụ thể Vị trí quy định
Giám định bổ sung Nội dung kết luận lần đầu chưa rõ, chưa đầy đủ Theo Phụ lục I Cột 17
Giám định bổ sung Phát sinh vấn đề mới liên quan đến tình tiết vụ việc Theo Phụ lục I Cột 18
Giám định lại Kết luận lần đầu có vi phạm pháp luật Theo Phụ lục I Cột 19
Giám định lại Nghi ngờ về tính chính xác của kết luận lần đầu Theo Phụ lục I Cột 20
Giám định lại Theo quyết định của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Theo Phụ lục I Cột 21
Loại trừ kết luận Không bảo đảm căn cứ, bị loại trừ hoặc không được sử dụng Theo Phụ lục I Cột 22

Phân loại lĩnh vực chuyên môn và thời hạn thực hiện giám định

Theo dõi thời hạn và phạm vi chuyên môn là thước đo kiểm soát tiến độ giải quyết vụ án. Về tiến độ, theo Phụ lục I Cột 23 và Cột 24, Tòa án phân định rõ ràng giữa các kết luận hoàn thành trong thời hạn luật định và các trường hợp bị quá thời hạn luật định.

Về phân loại nghiệp vụ, cơ quan tiến hành tố tụng thực hiện thống kê chi tiết kết quả trong 10 nhóm lĩnh vực cụ thể:

  • Theo Phụ lục I Cột 25: Lĩnh vực Kỹ thuật hình sự.
  • Theo Phụ lục I Cột 26: Lĩnh vực Pháp y.
  • Theo Phụ lục I Cột 27: Lĩnh vực Pháp y tâm thần.
  • Theo Phụ lục I Cột 28: Lĩnh vực Văn hóa.
  • Theo Phụ lục I Cột 29: Lĩnh vực Tài chính.
  • Theo Phụ lục I Cột 30: Lĩnh vực Ngân hàng.
  • Theo Phụ lục I Cột 31: Lĩnh vực Xây dựng.
  • Theo Phụ lục I Cột 32: Lĩnh vực Nông nghiệp và Môi trường.
  • Theo Phụ lục I Cột 33: Lĩnh vực Khoa học và công nghệ.
  • Theo Phụ lục I Cột 34: Các lĩnh vực khác.

Phạm vi loại án áp dụng chỉ tiêu theo dõi

Hệ thống chỉ tiêu được triển khai đồng nhất trên mọi quan hệ tranh tụng thuộc thẩm quyền giải quyết của cơ quan tư pháp. Theo Phụ lục I Cột 1, Phụ lục II Cột 1 và Phụ lục III Cột 1, các loại án bao gồm:

  • Án Dân sự;
  • Án Kinh doanh, thương mại;
  • Án Hôn nhân và gia đình;
  • Án Lao động;
  • Án Hành chính;
  • Các vụ việc khác theo quy định của pháp luật.

Tình huống minh họa từ dữ liệu chỉ tiêu

Trong một vụ án thuộc nhóm Kinh doanh, thương mại, đương sự chủ động liên hệ cơ quan chuyên môn và nộp 01 bản đánh giá tài chính độc lập vào hồ sơ tố tụng. Hồ sơ này được phản ánh vào chỉ tiêu theo Phụ lục I Cột 35. Khi xét xử, nếu tài liệu đáp ứng đầy đủ tính khách quan, Hội đồng xét xử ghi nhận tài liệu này theo Phụ lục I Cột 36 để định lượng nghĩa vụ tài sản.

Ngược lại, nếu bên đối tụng chứng minh được văn bản chuyên môn lần đầu có dấu hiệu vi phạm pháp luật theo Phụ lục I Cột 19 hoặc làm phát sinh nghi ngờ về tính chính xác theo Phụ lục I Cột 20, Tòa án sẽ trưng cầu tổ chức chuyên môn thực hiện lại. Trong trường hợp bản đánh giá vi phạm nghiêm trọng quy chuẩn chuyên môn dẫn đến việc không thể khắc phục, Tòa án sẽ quyết định đưa chứng cứ đó vào danh mục bị loại trừ hoặc không được sử dụng theo Phụ lục I Cột 22.

Đương sự tham gia tố tụng cần làm gì lúc này?

Đối với cá nhân, hộ kinh doanh và doanh nghiệp đang tham gia các tranh chấp dân sự hoặc khiếu kiện hành chính, việc nắm vững cơ chế ghi nhận chứng cứ là yếu tố then chốt để bảo đảm quyền lợi:

  • Chủ động lựa chọn phương thức: Cân nhắc nộp đơn yêu cầu Tòa án theo Phụ lục I Cột 5, đề nghị Viện kiểm sát theo Phụ lục II Cột 5 hoặc trực tiếp nộp văn bản đề nghị tới cơ quan giám định chuyên ngành theo Phụ lục III Cột 7.
  • Giám sát tiến độ giải quyết: Đối chiếu thời gian trả kết quả của tổ chức chuyên môn để kịp thời khiếu nại các trường hợp vi phạm thời hạn luật định theo Phụ lục I Cột 24.
  • Kiểm soát chất lượng nội dung: Kiểm tra tính pháp lý của tài liệu chuyên môn nhằm phòng tránh nguy cơ bị xử lý theo diện loại trừ chứng cứ quy định theo Phụ lục I Cột 22 hoặc không được Tòa án chấp thuận theo Phụ lục I Cột 37.

Câu hỏi thường gặp

Kết luận do đương sự tự nộp có đương nhiên được Tòa án chấp nhận không?

Không. Tòa án thực hiện phân loại rõ ràng: theo Phụ lục I Cột 36 là những kết luận được Tòa án sử dụng, còn theo Phụ lục I Cột 37 là những kết luận không được Tòa án sử dụng trong giải quyết vụ việc. Việc chấp thuận phụ thuộc hoàn toàn vào kết quả đánh giá chứng cứ của cơ quan xét xử.

Tòa án yêu cầu giám định lại trong những trường hợp nào?

Cơ quan xét xử trưng cầu làm lại khi rơi vào ba trường hợp: kết luận lần đầu vi phạm pháp luật theo Phụ lục I Cột 19; có nghi ngờ về tính chính xác theo Phụ lục I Cột 20; hoặc theo quyết định của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao theo Phụ lục I Cột 21.

Viện kiểm sát có quyền trưng cầu giám định theo đề nghị của đương sự không?

Có. Chức năng này được quy định cụ thể tại biểu mẫu nghiệp vụ kiểm sát, thống kê số lượng Viện kiểm sát trưng cầu giám định theo yêu cầu của đương sự mới thực hiện trong kỳ theo Phụ lục II Cột 5.

Khuyến nghị thực hiện bảo vệ quyền lợi tố tụng

Việc áp dụng đầy đủ các chỉ tiêu chuyên môn tạo cơ sở minh bạch để theo dõi từng chứng cứ từ lúc khởi tạo đến khi Tòa án đưa ra phán quyết. Người dân và tổ chức cần chủ động tra cứu, đối chiếu chặt chẽ các căn cứ pháp lý gốc, kiểm tra hiệu lực áp dụng trong từng loại tranh chấp và tham vấn các chuyên gia tư vấn pháp luật chuyên sâu khi cần thiết để bảo đảm tài liệu chứng minh không bị Tòa án loại trừ trong quá trình xét xử.

Nguồn để đối chiếu

Kiểm tra văn bản gốc, thời điểm và phạm vi áp dụng trước khi sử dụng thông tin.

Mở nguồn chính thức

Bài viết liên quan

Xem thêm
Quyền yêu cầu giám định áp dụng từ 1/11/2026 | Góc Luật