Bị cấm mua lại khoản nợ của chính mình từ DATC: Quy định bên nợ cần biết
Nghị định 358/2026/NĐ-CP cấm doanh nghiệp mua lại khoản nợ của chính mình từ DATC, trừ quyền mua lại trái phiếu trước hạn.
Mục lục nội dungThu gọn
Doanh nghiệp mất khả năng thanh toán thường tìm cách thương lượng để chuộc lại khoản nợ xấu với giá chiết khấu. Tuy nhiên, quy định pháp lý hiện hành đã chặn đứng kịch bản này. Doanh nghiệp bên nợ không được phép tham gia giao dịch mua nợ do Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên Mua bán nợ Việt Nam (DATC) tổ chức để thâu tóm lại nghĩa vụ của bản thân. Quy chế này tác động trực tiếp đến chiến lược tái cơ cấu tài chính của các đơn vị mắc nợ cũng như các tổ chức kinh doanh nợ trên thị trường.
Quy định bên nợ bị cấm mua lại khoản nợ từ DATC
Theo khoản 3 Điều 11, DATC triển khai phương thức bán nợ thông qua đấu giá hoặc thỏa thuận trực tiếp với các tổ chức, cá nhân. Tuy nhiên, phạm vi chủ thể được mua nợ có sự loại trừ mang tính bắt buộc: danh mục tổ chức, cá nhân mua nợ không bao gồm bên nợ. Đây là điều kiện tiên quyết trong hoạt động xử lý tài chính của DATC.
Quy định loại trừ bên nợ nhằm ngăn chặn việc con nợ chây ì, trốn tránh nghĩa vụ trả nợ gốc và lãi đầy đủ với tổ chức tín dụng ban đầu, sau đó chờ đợi khoản nợ được chuyển giao sang DATC rồi mua lại với giá rẻ. Mọi hồ sơ tham gia đấu giá hoặc đề nghị thỏa thuận trực tiếp nếu phát hiện tư cách chủ thể là bên nợ đối với chính khoản nợ đang được bán đều bị từ chối theo khoản 3 Điều 11.
Ngoại lệ duy nhất cho phép bên nợ mua nợ từ DATC
Dù nguyên tắc chung là cấm, pháp luật vẫn mở ra đúng một trường hợp ngoại lệ. Theo khoản 3 Điều 11, bên nợ chỉ được phép mua lại nợ của chính mình khi bên nợ là doanh nghiệp phát hành trái phiếu thực hiện mua lại trái phiếu trước hạn theo quy định của pháp luật chứng khoán.
Trường hợp này thường phát sinh khi DATC tiếp nhận hoặc mua các công cụ nợ là trái phiếu do doanh nghiệp phát hành. Khi doanh nghiệp có nguồn tài chính phục hồi và chủ động kích hoạt điều khoản mua lại trái phiếu trước hạn, giao dịch giữa DATC và bên nợ được công nhận là hợp lệ theo khoản 3 Điều 11.
Đi kèm ngoại lệ này là điều kiện chuyển nhượng rất khắt khe. Theo điểm c khoản 3 Điều 11, việc bán trái phiếu trước hạn theo thỏa thuận giữa doanh nghiệp phát hành và DATC bắt buộc phải tuân thủ nguyên tắc định giá: giá chuyển nhượng phải đảm bảo nguyên tắc bảo toàn vốn cho DATC. Bên nợ phát hành trái phiếu không thể ép giá mua lại dưới mức bảo toàn nguồn vốn của Nhà nước tại DATC.
Phương thức và điều kiện bán nợ áp dụng tại DATC
Để bảo đảm tính khách quan, DATC áp dụng hai phương thức bán nợ chính gồm bán đấu giá công khai và bán thỏa thuận trực tiếp theo khoản 3 Điều 11. Các đối tác mua nợ hợp pháp phải tuân thủ nghiêm ngặt các mốc và điều kiện xử lý giao dịch.
Theo khoản 3 Điều 11, DATC chỉ được quyền áp dụng phương thức thỏa thuận trực tiếp với bên mua khi rơi vào một trong các tình huống cụ thể sau:
- Sau khi đã bán nợ theo phương thức đấu giá công khai nhưng không thành công, với điều kiện giá thỏa thuận không thấp hơn giá khởi điểm bán đấu giá theo điểm a khoản 3 Điều 11.
- Trước khi DATC ký hợp đồng mua nợ đã có khách hàng cam kết mua lại khoản nợ, đồng thời đáp ứng được các điều kiện của DATC về giá mua nợ, thanh toán và đặt cọc theo điểm b khoản 3 Điều 11.
- Bán trái phiếu trước hạn theo thỏa thuận giữa doanh nghiệp phát hành và DATC, giá chuyển nhượng phải đảm bảo nguyên tắc bảo toàn vốn theo điểm c khoản 3 Điều 11.
Bảng so sánh điều kiện áp dụng các phương thức xử lý nợ qua hình thức bán nợ:
| Phương thức bán nợ | Chủ thể được tham gia | Điều kiện về giá và thanh toán | Căn cứ áp dụng |
|---|---|---|---|
| Đấu giá công khai | Tổ chức, cá nhân (không bao gồm bên nợ) | Tuân thủ giá khởi điểm đấu giá công khai | Khoản 3 Điều 11 |
| Thỏa thuận trực tiếp sau đấu giá | Tổ chức, cá nhân (không bao gồm bên nợ) | Giá không thấp hơn giá khởi điểm đấu giá không thành công | Điểm a Khoản 3 Điều 11 |
| Thỏa thuận trực tiếp trước ký hợp đồng mua nợ | Tổ chức, cá nhân có cam kết từ trước (không bao gồm bên nợ) | Đáp ứng điều kiện của DATC về giá mua nợ, thanh toán và đặt cọc | Điểm b Khoản 3 Điều 11 |
| Thỏa thuận bán trái phiếu trước hạn | Doanh nghiệp phát hành trái phiếu (chính là bên nợ) | Giá chuyển nhượng đảm bảo nguyên tắc bảo toàn vốn | Điểm c Khoản 3 Điều 11 |
Các hình thức xử lý nợ thay thế dành cho doanh nghiệp bên nợ
Việc bị cấm mua lại nợ không đồng nghĩa với việc bên nợ hoàn toàn bế tắc trong quan hệ với DATC. Thay vì tìm cách đứng tên mua nợ, doanh nghiệp bên nợ có thể thực hiện nghĩa vụ hoặc phối hợp xử lý tài chính thông qua nhiều hình thức hợp pháp khác được quy định cụ thể tại Điều 11.
Theo khoản 1 Điều 11, bên nợ thực hiện nghĩa vụ thông qua hình thức thu hồi nợ trực tiếp của DATC. Phương thức trả nợ trực tiếp rất linh hoạt, có thể thực hiện bằng tiền, tài sản, hoặc bằng các công cụ nợ gồm trái phiếu và hối phiếu. Điều này mở đường cho bên nợ tận dụng các tài sản thanh khoản thay vì chỉ có tiền mặt.
Về mặt tài sản, theo khoản 2 Điều 11, DATC quản lý, đầu tư, khai thác và xử lý tài sản liên quan đến khoản nợ bao gồm: tài sản bảo đảm của các khoản nợ mua, tiếp nhận (trong đó có cả dự án bất động sản dở dang theo điểm a); nhận cấn trừ nợ bằng tài sản để thu hồi nợ theo điểm c. Đặc biệt, theo điểm b khoản 2 Điều 11, DATC có thể mua phần vốn của bên nợ hoặc bên thứ ba để kiểm soát rủi ro trong quá trình thu hồi nợ, kèm theo điều khoản bán lại phần vốn theo thỏa thuận sau khi bên nợ hoàn thành các nghĩa vụ đã cam kết.
Ngoài ra, bên nợ có thể đàm phán các giải pháp tái cơ cấu nợ theo Điều 11 gồm:
- Chuyển giao nghĩa vụ trả nợ sang bên thứ ba theo quy định của pháp luật dân sự theo khoản 4 Điều 11.
- Chuyển nợ thành vốn góp tại doanh nghiệp, hoán đổi trái phiếu theo thỏa thuận với doanh nghiệp phát hành theo khoản 5 Điều 11.
- Cơ cấu lại nợ theo các hình thức: điều chỉnh kỳ hạn trả nợ, gia hạn nợ, khoanh nợ, điều chỉnh lãi suất khoản nợ theo khoản 6 Điều 11.
- Được xem xét giảm trừ một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ trả nợ theo khoản 7 Điều 11.
- Áp dụng biện pháp thu nợ có chiết khấu theo khoản 8 Điều 11.
- Các hình thức khác phù hợp với quy định của pháp luật và quyết định của cơ quan có thẩm quyền theo khoản 9 Điều 11.
Tình huống minh họa: Mua bán nợ và mua lại trái phiếu
Xem xét một trường hợp cụ thể để nhận biết ranh giới giữa hành vi bị cấm và hành vi hợp pháp khi xử lý nợ qua DATC dựa trên các căn cứ tại Điều 11.
Doanh nghiệp A có khoản nợ vay phát sinh tại tổ chức tín dụng được chuyển giao cho DATC xử lý. Doanh nghiệp A chuẩn bị hồ sơ và tiền mặt để đăng ký tham gia cuộc đấu giá bán nợ do DATC tổ chức. Theo khoản 3 Điều 11, DATC kiên quyết từ chối hồ sơ này do Doanh nghiệp A chính là bên nợ. DATC chỉ bán đấu giá công khai cho các tổ chức, cá nhân khác ngoài bên nợ.
Ngược lại, Doanh nghiệp B là doanh nghiệp có lô trái phiếu do chính mình phát hành mà DATC đang nắm giữ. Khi Doanh nghiệp B có nguồn tiền, đơn vị gửi văn bản đề nghị thỏa thuận mua lại số trái phiếu nói trên trước hạn. Căn cứ khoản 3 và điểm c khoản 3 Điều 11, DATC chấp thuận đàm phán thỏa thuận trực tiếp với Doanh nghiệp B. Giao dịch được thực hiện thành công khi Doanh nghiệp B đáp ứng mức giá chuyển nhượng bảo đảm nguyên tắc bảo toàn vốn của DATC.
Ai bị ảnh hưởng và cần làm gì
Các bên tham gia thị trường mua bán nợ cần rà soát lại phương thức vận hành để bảo đảm tính tuân thủ pháp lý theo Điều 11:
- Doanh nghiệp bên nợ: Dừng ngay các phương án tự đứng tên đăng ký mua lại nợ xấu của mình từ DATC theo khoản 3 Điều 11. Chuyển hướng sang các giải pháp cơ cấu lại nợ như khoanh nợ, gia hạn nợ, xin giảm trừ nghĩa vụ trả nợ, thu nợ có chiết khấu theo khoản 6, 7, 8 Điều 11, hoặc thực hiện phương án chuyển nợ thành vốn góp theo khoản 5 Điều 11.
- Doanh nghiệp phát hành trái phiếu: Được quyền chủ động làm việc với DATC để thỏa thuận mua lại trái phiếu trước hạn, bảo đảm mức giá chi trả đáp ứng nguyên tắc bảo toàn vốn của DATC theo điểm c khoản 3 Điều 11.
- Nhà đầu tư mua bán nợ: Tận dụng cơ hội tham gia mua nợ thông qua đấu giá công khai hoặc thỏa thuận trực tiếp khi đấu giá không thành công theo điểm a khoản 3 Điều 11, hoặc ký cam kết mua nợ kèm đặt cọc từ trước khi DATC ký hợp đồng mua nợ theo điểm b khoản 3 Điều 11.
Câu hỏi thường gặp
Bên nợ có thể ủy quyền cho cá nhân nội bộ tham gia đấu giá khoản nợ của chính mình không?
Theo khoản 3 Điều 11, DATC bán nợ cho các tổ chức, cá nhân không bao gồm bên nợ. Việc bên nợ ủy quyền cho đại diện pháp luật, cổ đông hoặc nhân sự nội bộ nhằm mục đích mua lại nợ của chính pháp nhân mắc nợ vẫn bị coi là hành vi thuộc phạm vi bị loại trừ do tư cách thực tế gắn liền với nghĩa vụ của bên nợ.
Trường hợp nào bên nợ được quyền mua nợ hợp pháp từ DATC?
Trường hợp ngoại lệ duy nhất được quy định tại khoản 3 Điều 11 là bên nợ là doanh nghiệp phát hành trái phiếu mua lại trái phiếu trước hạn theo quy định của pháp luật chứng khoán, với mức giá chuyển nhượng bảo đảm nguyên tắc bảo toàn vốn theo điểm c khoản 3 Điều 11.
Nếu không được mua nợ, bên nợ có thể thanh toán nghĩa vụ bằng tài sản không?
Hoàn toàn có thể. Theo khoản 1 và khoản 2 Điều 11, DATC thực hiện thu hồi nợ trực tiếp bằng tiền, tài sản, các công cụ nợ như trái phiếu, hối phiếu, hoặc tiếp nhận tài sản bảo đảm, nhận cấn trừ nợ bằng tài sản để xử lý nghĩa vụ.
Lưu ý quan trọng cho các bên tham gia giao dịch xử lý nợ
Việc cấm bên nợ tham gia mua lại nợ của chính mình là nguyên tắc xuyên suốt trong cơ chế quản lý của DATC theo Nghị định 358/2026/NĐ-CP. Doanh nghiệp bên nợ và nhà đầu tư cần chủ động đối chiếu nội dung Điều 11 để xây dựng phương án tái cấu trúc phù hợp. Các bên cần thường xuyên kiểm tra hiệu lực văn bản, tham khảo ý kiến tư vấn pháp lý chuyên sâu trước khi nộp hồ sơ cam kết mua bán nợ hoặc đề xuất cơ cấu khoản nợ.
Nguồn để đối chiếu
Kiểm tra văn bản gốc, thời điểm và phạm vi áp dụng trước khi sử dụng thông tin.
Mở nguồn chính thức