Chương trình ba tầng ở trường chuyên: chuyên đề chuyên sâu, dự án liên ngành và lộ trình tài năng

Ngoài chuyện thi tuyển và chọn môn, dự thảo Quy chế trường THPT chuyên gửi kèm Công văn 7941/BGDĐT-GDPT còn thay đổi cách trường chuyên dạy và đánh giá học sinh. Điều 20 và Điều 21 dự thảo đặt ra chương trình ba tầng, chuyên đề học tập chuyên sâu, dự án học tập liên môn, liên ngành và lộ trình phát triển tài năng cho từng học sinh. Bài viết giải thích từng khái niệm và giới hạn để tránh quá tải. Xem toàn văn tại hồ sơ văn bản.

Ba tầng giáo dục là gì?

1. Giáo dục toàn diện: thực hiện đầy đủ Chương trình giáo dục phổ thông, gồm môn bắt buộc, môn lựa chọn, nghệ thuật và thể chất.
2. Giáo dục nâng cao theo khối: theo Chương trình giáo dục nâng cao dành cho khối chuyên do Bộ trưởng ban hành; củng cố, mở rộng kiến thức nền của lĩnh vực, tăng tư duy và kết nối giữa các môn trong khối. Không thay thế, không làm giảm yêu cầu cần đạt của chương trình phổ thông.
3. Giáo dục chuyên sâu theo môn: chuyên đề, học phần, thực hành, nghiên cứu, sản phẩm học tập thuộc nội dung nâng cao dành cho môn chuyên, theo các môn học sinh đã chọn.

Ba tầng được tích hợp vào kế hoạch giáo dục nhà trường; dự thảo nhấn mạnh không phát sinh môn bắt buộc hoặc thời lượng vượt quy định.

Chuyên đề học tập chuyên sâu

• Là chuyên đề thuộc nội dung nâng cao dành cho môn chuyên do Bộ ban hành, gồm chuyên đề của từng môn và chuyên đề theo lĩnh vực.
• Mỗi chuyên đề có mục tiêu, yêu cầu cần đạt, nội dung, thời lượng, phương pháp và cách đánh giá; dạy trong thời lượng lớp chuyên theo môn và buổi học thứ hai.
• Hằng năm hiệu trưởng chọn chuyên đề theo đề xuất của tổ chuyên môn và phê duyệt kế hoạch trước năm học; nhà trường không tự xây dựng chuyên đề ngoài chương trình của Bộ.
• Kết quả có thể được đại học xem xét công nhận theo quy định.
• Học sinh được đăng ký thêm chuyên đề của môn khác khi trường đủ điều kiện.

Dự án học tập liên môn, liên ngành

Mỗi học sinh tham gia ít nhất hai loại dự án:

• Dự án nhập môn trong học kỳ I lớp 10, theo khối, có giảng viên, nhà khoa học tư vấn, làm cơ sở chọn môn chuyên sâu.
• Từ học kỳ II lớp 10: ít nhất 01 dự án liên môn, liên ngành theo lĩnh vực quan tâm, làm theo nhóm, liên lớp hoặc phối hợp với đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp; giải quyết vấn đề thực tiễn và có sản phẩm; mỗi dự án có chuyên đề kèm theo.

Ví dụ minh họa: một nhóm học sinh khối tự nhiên làm dự án “đo chất lượng không khí quanh trường”, cần kiến thức Hóa học (chất ô nhiễm), Tin học (xử lý dữ liệu cảm biến), Toán (thống kê) và có giảng viên khoa môi trường của đại học hợp tác hướng dẫn. Sản phẩm là báo cáo và bản đồ dữ liệu, được ghi vào hồ sơ học tập.

Phát hiện và ươm tạo tài năng

Điều 21 yêu cầu trường chuyên hằng năm phát hiện sớm, đánh giá và theo dõi năng lực, năng khiếu qua quan sát, thực hành, nghiên cứu, dự án, diễn đàn; xây dựng và điều chỉnh lộ trình phát triển tài năng cho từng học sinh; kết hợp đánh giá định lượng và định tính.

Điểm đáng chú ý nhất: việc xác định tài năng phải căn cứ tổng hợp phẩm chất, năng lực, sự tiến bộ, sản phẩm học tập, nghiên cứu, sáng tạo; không lấy thành tích thi, giải thưởng làm tiêu chí chủ yếu.

Đội tuyển học sinh giỏi vẫn học đủ chương trình

Học sinh có năng khiếu đặc biệt vẫn được tuyển chọn, bồi dưỡng dự thi học sinh giỏi quốc gia, quốc tế, có thể theo nhóm, lớp riêng. Nhưng dự thảo nói thẳng: học sinh đội tuyển vẫn phải học đầy đủ các môn, nhà trường không miễn, giảm hoặc cắt bỏ việc học các môn khác. Đây là thay đổi với thực tế nhiều nơi cho học sinh đội tuyển nghỉ học chính khóa để ôn thi.

Chống quá tải: các chốt chặn trong dự thảo

• Kế hoạch giáo dục phải xác định rõ nội dung, thời lượng, hình thức và kết quả cần đạt của từng tầng.
• Không trùng lặp nội dung, không cộng dồn chuyên đề và dự án thành nghĩa vụ vượt quy định.
• Bảo đảm thời gian tự học, nghỉ ngơi, phát triển thể chất và tinh thần.
• Hiệu trưởng chịu trách nhiệm kiểm soát tải học tập (Điều 11 khoản 7).

Câu hỏi thường gặp

Trường chuyên có dạy bằng tiếng Anh không? Hiệu trưởng quyết định dạy học bằng tiếng nước ngoài theo quy định; kế hoạch giáo dục hướng tới dạy một số môn bằng tiếng Anh và từng bước dùng tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai trong trường.

Trí tuệ nhân tạo có được dùng không? Có. Dự thảo yêu cầu ứng dụng trí tuệ nhân tạo an toàn, có trách nhiệm và giáo viên hướng dẫn học sinh dùng đúng cách trong học tập, nghiên cứu.

Lời kết

Chương trình ba tầng và dự án liên ngành đưa trường chuyên gần với mô hình trường năng khiếu quốc tế, nhưng cũng đặt áp lực lớn lên thời khóa biểu và đội ngũ. Phụ huynh nên quan tâm đến hồ sơ học tập và lộ trình tài năng của con, không chỉ số giải thưởng; nhà trường cần sớm thỏa thuận với đại học để có người hướng dẫn dự án.