Đến nội dung chính
Góc LuậtThông tin có nguồn · Biên tập có trách nhiệm
Tra cứu văn bản Văn bản đã lưu (0) Thông báoĐăng nhậpĐăng ký

Điều kiện cấp giấy chứng nhận kiểm dịch nấm có ích nhập khẩu

Theo Văn bản hợp nhất 114/2026/VBHN-TT-BNNMT, lô hàng nấm có ích nhập khẩu chỉ được cấp giấy chứng nhận kiểm dịch khi đáp ứng đủ tiêu chuẩn thuần khiết và chuyên tính sau thời gian theo dõi trong khu cách ly kiểm dịch thực vật.

Mục lục nội dungThu gọn

Đối với các tổ chức và doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp sinh học, việc nắm bắt quy định kiểm dịch nấm có ích nhập khẩu giữ vai trò quyết định tới tiến độ thông quan và khả năng ứng dụng chế phẩm vào thực tiễn. Theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, các chủng nấm nhập khẩu vào Việt Nam không thể đưa ra thị trường hoặc sử dụng ngay mà bắt buộc phải trải qua thời gian theo dõi, thử nghiệm nghiêm ngặt trong môi trường cô lập nhằm bảo đảm tuyệt đối tính an toàn sinh học.

Hệ thống pháp luật hiện hành quy định rõ ràng rằng một lô sinh phẩm nấm chỉ được giải phóng khi vượt qua toàn bộ các bước kiểm tra về độ thuần khiết vi sinh, kiểm soát triệt để nguy cơ mang ký sinh trùng và chứng minh được mức độ ký sinh hoặc đối kháng trên đúng đối tượng sinh vật gây hại mục tiêu.

Khung tiêu chuẩn kỹ thuật bắt buộc đối với nấm nhập vào Việt Nam

Quy chuẩn đặt ra các định nghĩa và tiêu chuẩn nền tảng để cơ quan chức năng cùng doanh nghiệp có chung cơ sở đánh giá chất lượng sinh phẩm trước khi đưa vào môi trường tự nhiên. Theo Mục 1.3.8, hoạt động nhập khẩu nấm có ích được hiểu là việc du nhập loài nấm có ích từ ngoài nước vào Việt Nam nhằm đem lại lợi ích cho con người, hỗ trợ bảo vệ thực vật hoặc phục vụ chế biến.

Để bảo đảm an toàn sinh thái, nấm nhập khẩu phải chứng minh được tính hữu ích và tính chuyên biệt. Theo Mục 1.3.2, nấm ký sinh chuyên tính là loài nấm chỉ phát triển trên một loài hoặc một dòng ký chủ nhất định (thuộc dạng đơn thực). Ký chủ ở đây, theo Mục 1.3.6, là sinh vật bị các sinh vật khác sử dụng làm thức ăn và nơi ở. Đồng thời, theo Mục 1.3.10, nấm đối kháng là loài nấm mà khi có mặt của chúng sẽ làm hạn chế sự phát triển của các loại nấm gây bệnh khác cho cây trồng.

Tiêu chuẩn cốt lõi đầu tiên về chất lượng sinh phẩm là độ thuần. Theo Mục 1.3.9, độ thuần chính là sự đồng nhất của tất cả các cá thể theo loài hoặc chủng sinh vật có trong toàn bộ lô hàng. Cụ thể hóa yêu cầu này, theo Mục 2.2, nấm có ích nhập khẩu phải đảm bảo thuần khiết không bị lẫn các sinh vật và các tạp chất khác.

Tiêu chuẩn bắt buộc thứ hai là hiệu lực sinh học và tính an toàn vật chủ. Theo Mục 2.3, nấm có ích nhập khẩu phải đảm bảo có sức sống, có tính chuyên tính đối với ký chủ là tác nhân gây bệnh hoặc sinh vật gây hại cho thực vật. Điều này loại trừ triệt để nguy cơ vi sinh vật lạ gây hại ngược lại cho các loài cây trồng hoặc hệ sinh thái bản địa.

Quy chuẩn phòng kiểm tra và thiết lập khu cách ly

Để triển khai các bước theo dõi mà không làm phát tán mầm sinh học ra bên ngoài, quy trình đòi hỏi cơ sở vật chất đáp ứng tiêu chuẩn nghiêm ngặt. Theo Mục 1.3.4, khu cách ly kiểm dịch là nơi gieo trồng thực vật, bảo quản sản phẩm thực vật cách ly hoàn toàn với môi trường bên ngoài trong thời gian kiểm dịch.

Theo Mục 2.1, phòng kiểm tra nấm có ích phải tuân thủ đồng bộ 7 tiêu chuẩn kỹ thuật vận hành:

  • Phòng kiểm tra cần tuyệt đối an toàn, bảo đảm không để nấm có ích lọt ra khỏi nơi lưu giữ để nuôi và kiểm tra.
  • Bắt buộc lắp đặt hệ thống xử lý khử trùng bằng tia cực tím để tiêu diệt mầm tạp nhiễm và ngăn chặn rò rỉ bào tử.
  • Bố trí buồng khử trùng trước khi vào phòng nhân nuôi và kiểm tra nhằm loại trừ tạp nhiễm từ nhân sự thao tác.
  • Trang bị buồng cấy đúng quy cách kỹ thuật chuyên dụng.
  • Thiết lập hệ thống điều hòa không khí để duy trì nhiệt độ ổn định theo yêu cầu phát triển của từng chủng nấm.
  • Có cơ chế điều chỉnh được ánh sáng thích ứng với các giai đoạn hình thành bào tử và sợi nấm.
  • Các buồng nhân nuôi và kiểm tra nấm phải được cách ly riêng biệt hoàn toàn với nhau.

Cẩm nang các bước kiểm dịch nấm có ích nhập khẩu

Doanh nghiệp và tổ chức nhập khẩu cần thực hiện thủ tục theo trình tự các bước kiểm tra liên tục, kết hợp giữa hồ sơ pháp lý và quy trình thử nghiệm sinh học tại cơ sở kiểm định chuyên môn.

  1. Bước 1: Chuẩn bị giấy phép và đưa hàng hóa vào khu cách ly kiểm dịch

    Hàng hóa khi đến cửa khẩu phải có Giấy phép kiểm dịch thực vật nhập khẩu theo quy định tại Mục 1.3.3. Sau khi hoàn tất thủ tục ban đầu tại cửa khẩu, toàn bộ lô hàng được chuyển thẳng về khu cách ly kiểm dịch thực vật để bảo quản và tiến hành theo dõi tập trung, không được tự ý phân phối hay giải phóng mẫu ra môi trường bên ngoài.

  2. Bước 2: Kiểm tra hình thái và đánh giá độ thuần khiết ban đầu

    Cơ quan chuyên môn tiếp nhận mẫu và thực hiện theo dõi theo Mục 3.1. Cán bộ kiểm dịch kiểm tra dưới kính hiển vi tất cả các mẫu nấm nhập khẩu để đánh giá độ thuần, phát hiện sự lẫn tạp của các loại nấm khác cũng như các sinh vật và tạp chất lạ. Sau đó, tiến hành nhân nuôi các mẫu nấm trên môi trường nhân tạo đã được lựa chọn, thực hiện cấy truyền và phân lập thành các dòng thuần.

  3. Bước 3: Thử nghiệm tính chuyên tính và lây nhiễm ký chủ

    Tùy theo công năng đăng ký của loài nấm, phòng kiểm tra tiến hành các bài thử nghiệm lây nhiễm thực nghiệm trên từng nhóm ký chủ tương ứng theo quy định tại Mục 3.3. Thời gian theo dõi và thử nghiệm kiểm tra kéo dài liên tục 2 tháng theo Mục 3.2.6 để xác định chính xác phổ ký sinh và khả năng diệt trừ đối tượng gây hại.

  4. Bước 4: Lập báo cáo kết quả và cấp giấy chứng nhận

    Sau thời hạn cách ly 2 tháng, Trung tâm Kiểm dịch thực vật sau nhập khẩu thuộc Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật lập báo cáo kết quả theo mẫu quy định tại Mục 3.2.7. Nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện quy định tại Mục IV, cơ quan có thẩm quyền sẽ cấp giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật sau nhập khẩu cho lô hàng.

Phân loại mức chuyên tính và phương pháp đánh giá 5 nhóm nấm

Hệ thống kỹ thuật phân định rõ 3 mức độ chuyên tính của sinh phẩm tại Mục 3.2. Việc đánh giá mức độ chuyên tính này sẽ quyết định tính an toàn sinh học của chủng nấm đối với nông nghiệp.

Mức chuyên tínhTên phân loại kỹ thuậtĐặc điểm sinh học và khả năng gây hại
Mức không (0)Không ký sinhNấm hoàn toàn không có khả năng xâm nhiễm hoặc ký sinh lên ký chủ thử nghiệm.
Mức một (1)Đơn chủNấm chỉ ký sinh chuyên tính trên một loài hoặc một dòng ký chủ duy nhất (đơn thực).
Mức hai (2)Đa chủNấm có khả năng xâm nhiễm, ký sinh và phát triển trên nhiều loài ký chủ khác nhau.

Đối với từng nhóm nấm có mục đích sử dụng khác nhau, trình tự kiểm tra tính chuyên tính tại Mục 3.3 được áp dụng theo các quy tắc riêng biệt:

  • Nhóm 1 - Nấm đối kháng (theo Mục 3.2.1): Thử nghiệm bắt đầu từ loài nấm mà nấm có ích dự định sử dụng để phòng trừ, sau đó mở rộng đến các loài có họ hàng gần của loài nấm mục tiêu đó. Nếu nấm lựa chọn loại ký chủ nào thì tiếp tục nuôi nấm với loại ký chủ đó cho tới khi ký chủ bị chết hoàn toàn, từ đó xác định mức chuyên tính theo Mục 3.2.
  • Nhóm 2 - Nấm ký sinh côn trùng và nhện (theo Mục 3.2.2): Thực hiện lây bệnh thực nghiệm bắt đầu từ loài côn trùng, nhện dự định phòng trừ đến các loài có họ hàng gần, đồng thời mở rộng thử nghiệm đối với các loài côn trùng có ý nghĩa kinh tế khác như ong mật, kiến cánh, cũng như các loài bắt mồi, ăn thịt. Nếu nấm lựa chọn ký chủ nào thì tiếp tục nuôi đến khi ký chủ chết hoàn toàn để xếp mức chuyên tính.
  • Nhóm 3 - Nấm phòng trừ tuyến trùng (theo Mục 3.2.3): Thực hiện gây lây nhiễm từ loài tuyến trùng mục tiêu dự định phòng trừ đến các loài có họ hàng gần. Trường hợp nấm phát triển trên loài nào, cán bộ kỹ thuật tiếp tục theo dõi cho đến khi cá thể ký chủ bị chết để đánh giá mức độ chuyên tính.
  • Nhóm 4 - Nấm phòng trừ cỏ dại (theo Mục 3.2.4): Thực hiện lây bệnh bắt đầu từ loài cỏ dại dự định phòng trừ, sau đó kiểm tra lan sang các loài có họ hàng gần với loài cỏ dại đó, các loại cây cảnh và các loài cỏ có ý nghĩa kinh tế khác. Nếu nấm chọn loài cỏ dại nào, tiếp tục nhân nuôi đến khi đối tượng này chết hoàn toàn để xác định mức chuyên tính.
  • Nhóm 5 - Nấm sử dụng trong chế biến thực phẩm (theo Mục 3.2.5): Tiến hành lây bệnh thực nghiệm đối với các sản phẩm nông nghiệp, bắt đầu từ sản phẩm dự định sử dụng trong chế biến và mở rộng tới các loài có họ hàng gần với loại sản phẩm đó. Cán bộ kỹ thuật theo dõi sự phát triển của nấm trên ký chủ cho tới khi ký chủ bị chết để hoàn thiện phân loại mức độ.

Tình huống minh họa và đánh giá kết quả cấp giấy chứng nhận

Để hình dung rõ quy trình, xét trường hợp một doanh nghiệp nhập khẩu một lô chế phẩm sinh học chứa chủng nấm ký sinh côn trùng dùng để diệt trừ bọ trĩ hại cây ăn quả. Lô hàng có đầy đủ giấy phép kiểm dịch nhập khẩu và được đưa vào phòng cách ly của Trung tâm Kiểm dịch thực vật sau nhập khẩu.

Tại đây, mẫu nấm được phân lập và nuôi trên môi trường đĩa petri để đánh giá độ thuần theo Mục 3.1. Sau khi khẳng định độ thuần khiết, cán bộ kiểm định bắt đầu quá trình lây nhiễm thực nghiệm trên đối tượng bọ trĩ mục tiêu, các loài côn trùng họ hàng gần, đồng thời đưa vào thử nghiệm trên ong mật và bọ rùa bắt mồi theo quy định tại Mục 3.2.2.

Quy trình kiểm tra kéo dài đúng 2 tháng theo Mục 3.2.6. Đến cuối chu kỳ 2 tháng, kết quả cho thấy tản nấm phát triển đồng đều, tiêu diệt hoàn toàn bọ trĩ mục tiêu, không phát triển trên ong mật hay các loài thiên địch bắt mồi, đạt phân loại chuyên tính đơn chủ (Mức 1 theo Mục 3.2). Quan sát vi thể không phát hiện ký sinh bậc hai hay vi sinh vật tạp nhiễm.

Căn cứ theo Mục IV, sau thời gian theo dõi nấm có ích nhập khẩu trong khu cách ly kiểm dịch thực vật, nếu nấm có ích nhập khẩu thuần khiết, chuyên tính, không mang ký sinh hoặc ký sinh bậc hai, thì cấp giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật sau nhập khẩu cho lô hàng. Lô hàng của doanh nghiệp đáp ứng trọn vẹn các điều kiện trên nên được cấp chứng nhận để lưu hành hợp pháp.

Ngược lại, nếu trong 2 tháng theo dõi phát hiện mẫu nấm cấy truyền bị lẫn tạp nấm lạ, hoặc nấm gây hại ngoài dự tính cho ong mật (thuộc mức đa chủ không an toàn), hoặc xuất hiện ký sinh bậc hai trên tản nấm, lô hàng sẽ bị từ chối cấp chứng nhận và phải xử lý theo quy định cách ly.

Nhóm đối tượng chịu tác động và thẩm quyền quản lý

Quy chuẩn kiểm dịch sinh phẩm tác động trực tiếp tới các chủ thể tham gia chuỗi cung ứng nông nghiệp và đơn vị quản lý nhà nước:

  • Tổ chức, cá nhân nhập khẩu: Bắt buộc phải chuẩn bị cơ sở dữ liệu về tính chuyên tính của chủng nấm, phối hợp với cơ quan kiểm dịch để đưa mẫu vào khu cách ly đủ thời gian 2 tháng; không được đưa sản phẩm lưu thông khi chưa có kết quả đánh giá cuối cùng.
  • Cơ quan kiểm dịch thực vật: Chịu trách nhiệm trực tiếp trong việc vận hành phòng kiểm tra an toàn sinh học, khử trùng tia cực tím, bố trí buồng cấy riêng biệt và thực hiện đầy đủ các phép thử lây nhiễm trên ký chủ.
  • Thẩm quyền quản lý chuyên ngành: Theo quy định tại Điều 29 Thông tư số 12/2025/TT-BNNMT, cụm từ "Cục Bảo vệ thực vật" đã được thay thế chính thức bằng "Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật". Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cùng các Trung tâm Kiểm dịch thực vật sau nhập khẩu trực thuộc là đơn vị có thẩm quyền thực hiện theo dõi, lập báo cáo và cấp giấy chứng nhận.
  • Sự thay đổi về các quy chuẩn liên quan: Doanh nghiệp cần lưu ý các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01-33:2010/BNNPTNT, QCVN 01-34:2010/BNNPTNT và QCVN 01-35:2010/BNNPTNT đã được bãi bỏ theo khoản 3 Điều 2 Thông tư số 15/2023/TT-BNNPTNT. Các thủ tục liên quan đến các quy chuẩn bãi bỏ này không còn giá trị áp dụng.

Câu hỏi thường gặp về thủ tục kiểm dịch nấm

Thời gian cách ly theo dõi nấm nhập khẩu kéo dài trong bao lâu?

Theo Mục 3.2.6, thời gian kiểm tra, theo dõi tính chuyên tính và độ thuần của nấm có ích nhập khẩu trong khu cách ly kiểm dịch thực vật kéo dài trong vòng 2 tháng. Doanh nghiệp cần chủ động kế hoạch kinh doanh phù hợp với khung thời gian cố định này.

Điều kiện cụ thể để được cấp giấy chứng nhận kiểm dịch sau nhập khẩu là gì?

Theo quy định tại Mục IV, lô hàng chỉ được cấp giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật sau nhập khẩu khi thỏa mãn đồng thời 3 tiêu chí sau 2 tháng theo dõi: nấm có ích nhập khẩu phải thuần khiết (không lẫn tạp chất hay vi sinh vật khác theo Mục 2.2), có tính chuyên tính (theo Mục 2.3) và không mang ký sinh hoặc ký sinh bậc hai.

Các mức chuyên tính của nấm được xác định như thế nào?

Theo quy định tại Mục 3.2, mức chuyên tính được phân thành 3 mức: Mức không (0) là không ký sinh; Mức một (1) là đơn chủ (chỉ phát triển trên một loài hoặc một dòng ký chủ); Mức hai (2) là đa chủ (phát triển trên nhiều đối tượng ký chủ khác nhau).

Khi phát hiện nấm không mọc trong quá trình nhân nuôi cấy truyền thì xử lý thế nào?

Theo Mục 3.1, trong quá trình quan sát theo dõi khả năng phát triển của nấm trên môi trường nuôi cấy và kiểm tra thường xuyên các hộp lồng (đĩa petri), nếu phát hiện nấm không mọc hoặc có hiện tượng bất thường thì cán bộ kỹ thuật phải tiến hành kiểm tra ngay để xác định nguyên nhân.

Khuyến nghị thực thi và các bước chuẩn bị cho doanh nghiệp

Việc kiểm soát chặt chẽ nấm có ích du nhập từ nước ngoài là biện pháp kỹ thuật bắt buộc nhằm bảo vệ nền sản xuất thực vật trong nước khỏi các nguy cơ lây nhiễm mầm bệnh tiềm ẩn hoặc xáo trộn cân bằng sinh thái. Doanh nghiệp và cá nhân nhập khẩu cần thực hiện các công việc trọng tâm sau:

Thứ nhất, kiểm tra kỹ hồ sơ phân loại học và tài liệu sinh học của chủng nấm từ phía đối tác xuất khẩu. Cần bảo đảm mẫu nấm đã được phân lập thuần chủng, không mang theo ký sinh bậc hai và có tính chuyên tính đơn chủ rõ ràng đối với sinh vật gây hại mục tiêu.

Thứ hai, chủ động bố trí lịch trình thông quan và kế hoạch thử nghiệm. Với khoảng thời gian cố định 2 tháng theo dõi trong khu cách ly theo Mục 3.2.6, doanh nghiệp không thể rút ngắn thủ tục bằng các biện pháp hành chính thông thường.

Thứ ba, thường xuyên đối chiếu thẩm quyền xử lý hồ sơ với Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cũng như các văn bản hợp nhất quản lý ngành để cập nhật chính xác biểu mẫu, quy chuẩn kỹ thuật còn hiệu lực, tránh viện dẫn các quy chuẩn đã bị bãi bỏ.

Nguồn để đối chiếu

Kiểm tra văn bản gốc, thời điểm và phạm vi áp dụng trước khi sử dụng thông tin.

Mở nguồn chính thức

Bài viết liên quan

Xem thêm