Đô thị từ loại II trở lên bắt buộc thống kê đường riêng cho xe đạp
Theo Văn bản hợp nhất 97/2026/VBHN-TT-BXD, chỉ tiêu tỷ lệ chiều dài đường giao thông dành riêng cho xe đạp và tỷ lệ vận tải hành khách công cộng là quy định bắt buộc áp dụng đối với các đô thị từ loại II trở lên nhằm phục vụ mục tiêu tăng trưởng xanh.
Mục lục nội dungThu gọn
Hệ thống hạ tầng giao thông đô thị hiện nay đang đối mặt với yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ nhằm hướng tới giảm phát thải và tăng trưởng bền vững. Căn cứ quy định tại Văn bản hợp nhất 97/2026/VBHN-TT-BXD do Bộ Xây dựng ban hành, việc theo dõi, đánh giá các tiêu chí giao thông xanh không còn là khuyến khích chung mà đã trở thành trách nhiệm cụ thể của chính quyền địa phương. Trong đó, việc thống kê đường riêng cho xe đạp và đo lường tỷ lệ vận tải hành khách công cộng được xác định là tiêu chuẩn kỹ thuật có tính chất bắt buộc áp dụng riêng cho các đô thị có quy mô từ loại II trở lên.
Quy định bắt buộc đối với đô thị từ loại II trở lên
Tại Phụ lục 1 ban hành kèm theo Thông tư số 01/2018/TT-BXD (được hợp nhất tại Văn bản hợp nhất 97/2026/VBHN-TT-BXD), Bộ Xây dựng đã ban hành Danh mục 24 chỉ tiêu xây dựng đô thị tăng trưởng xanh, được phân chia thành 4 nhóm lĩnh vực trọng tâm bao gồm: Kinh tế, Môi trường, Xã hội và Thể chế. Trong nhóm chỉ tiêu Môi trường, hai chỉ tiêu kỹ thuật quan trọng liên quan trực tiếp đến cấu trúc hạ tầng giao thông là chỉ tiêu mã số 0204 về tỷ lệ vận tải hành khách công cộng và chỉ tiêu mã số 0206 về tỷ lệ đường giao thông dành riêng cho xe đạp.
Đáng chú ý, pháp luật không áp dụng đại trà hai chỉ tiêu này cho toàn bộ các cấp đô thị từ loại V đến loại đặc biệt. Theo quy định tại Khoản 1 Mục 0204 Phụ lục 2, đối với tỷ lệ vận tải hành khách công cộng: "Chỉ tiêu này chỉ áp dụng đối với đô thị loại II trở lên.". Tương tự, tại Khoản 1 Mục 0206 Phụ lục 2, cơ quan ban hành văn bản xác định rõ ràng: "Tỷ lệ đường giao thông dành riêng cho xe đạp là tỷ lệ giữa tổng chiều dài đường giao thông dành riêng cho xe đạp và tổng chiều dài đường giao thông đô thị. Chỉ tiêu này chỉ áp dụng đối với đô thị loại II trở lên."
Điều này đồng nghĩa với việc các đô thị loại III, loại IV và loại V không thuộc diện bắt buộc phải tính toán, theo dõi và công bố hai chỉ tiêu cụ thể này trong các kỳ báo cáo. Trái lại, các thành phố trực thuộc Trung ương, các đô thị loại đặc biệt, loại I và loại II bắt buộc phải đưa dữ liệu về hạ tầng tuyến đường xe đạp và công suất chuyên chở hành khách công cộng vào hồ sơ quản lý và đánh giá định kỳ.
Phương pháp xác định và công thức tính toán chỉ tiêu kỹ thuật
Để đảm bảo tính nhất quán trên cả nước, quy chuẩn tính toán hai chỉ tiêu này đã được quy định chi tiết tại Phụ lục 2 của văn bản. Việc áp dụng đúng công thức là điều kiện tiên quyết để dữ liệu báo cáo phản ánh trung thực thực trạng phát triển đô thị.
Đối với chỉ tiêu mã số 0206, phương pháp tính dựa trên sự so sánh quy mô hạ tầng chuyên biệt cho phương tiện thô sơ với toàn bộ mạng lưới đường bộ đô thị. Tỷ lệ này phản ánh mức độ ưu tiên không gian cho phương tiện xe đạp, thúc đẩy giảm thiểu phương tiện cơ giới cá nhân gây ô nhiễm. Đơn vị thu thập phải xác định chính xác tổng chiều dài các đoạn, tuyến đường được thiết kế hoặc phân làn dành riêng biệt cho xe đạp so với tổng chiều dài đường đô thị.
Đối với chỉ tiêu mã số 0204, phương pháp tính toán gắn liền với lượng khách thực tế và nhu cầu dịch chuyển của cư dân. Theo Khoản 1 Mục 0204 Phụ lục 2, tỷ lệ vận tải hành khách công cộng là tỷ số phần trăm giữa tổng số lượt khách sử dụng phương tiện vận tải hành khách công cộng chia cho tổng số nhu cầu đi lại bình quân trong năm của người dân trên địa bàn đô thị. Trong đó, nhu cầu đi lại bình quân trong năm được lượng hóa bằng công thức: Dân số toàn đô thị nhân với Hệ số đi lại bình quân.
| Mã số chỉ tiêu | Tên chỉ tiêu | Công thức xác định | Phạm vi đô thị áp dụng |
|---|---|---|---|
| 0204 | Tỷ lệ vận tải hành khách công cộng (%) | (Tổng số lượt khách sử dụng phương tiện công cộng / Tổng số nhu cầu đi lại bình quân trong năm) × 100 | Chỉ áp dụng đối với đô thị loại II trở lên |
| 0206 | Tỷ lệ đường giao thông dành riêng cho xe đạp (%) | Tổng chiều dài đường dành riêng cho xe đạp / Tổng chiều dài đường giao thông đô thị | Chỉ áp dụng đối với đô thị loại II trở lên |
| 0203 | Tỷ lệ đường đô thị sử dụng thiết bị, công nghệ tiết kiệm năng lượng hoặc năng lượng tái tạo để chiếu sáng (%) | (Tổng chiều dài các tuyến đường sử dụng thiết bị, công nghệ tiết kiệm năng lượng hoặc năng lượng tái tạo để chiếu sáng / Tổng chiều dài đường đô thị được chiếu sáng) × 100 | Tất cả các đô thị |
| 0205 | Tỷ lệ phương tiện giao thông cá nhân hạn chế phát thải (%) | (Số lượng phương tiện giao thông cá nhân hạn chế phát thải / Tổng số phương tiện cá nhân) × 100 | Tất cả các đô thị |
Cần lưu ý thêm về phương tiện giao thông cá nhân hạn chế phát thải tại Mục 0205 Phụ lục 2, danh mục bao gồm xe ô tô hybrid, xe ô tô sử dụng nhiên liệu khí tự nhiên (CNG), xe ô tô điện, xe máy điện, xe đạp điện và xe đạp cũng như các phương tiện giao thông cá nhân khác hạn chế phát thải. Như vậy, xe đạp vừa là đối tượng phương tiện được thống kê trong cơ cấu chuyển đổi phương tiện cá nhân, vừa được đảm bảo không gian di chuyển riêng thông qua chỉ tiêu 0206.
Trách nhiệm thu thập dữ liệu và kỳ công bố báo cáo
Quy định về thẩm quyền thực hiện việc thu thập số liệu đã có sự điều chỉnh quan trọng nhằm thống nhất đầu mối chuyên môn cấp tỉnh. Trước đây, việc thu thập một số dữ liệu có sự tham gia của cấp huyện, tuy nhiên theo quy định sửa đổi tại Thông tư số 09/2025/TT-BXD (có hiệu lực từ ngày 01 tháng 7 năm 2025) và được thể hiện tại Văn bản hợp nhất 97/2026/VBHN-TT-BXD, thẩm quyền đã được phân cấp rõ ràng.
Cụ thể, theo Khoản 5 Mục 0204 và Khoản 5 Mục 0206 Phụ lục 2, đơn vị chịu trách nhiệm thu thập, tổng hợp số liệu cho các chỉ tiêu này gồm:
- Tại các thành phố trực thuộc Trung ương: Giao Sở Xây dựng trực tiếp phụ trách thực hiện.
- Tại các tỉnh: Giao Sở Xây dựng làm đầu mối thu thập, tổng hợp dữ liệu cho các đô thị trên địa bàn.
Về chu kỳ công bố, theo Khoản 3 Mục 0204 và Khoản 3 Mục 0206 Phụ lục 2, cả hai chỉ tiêu đều có kỳ công bố định kỳ là theo Năm và theo 5 năm. Nguồn số liệu để tính toán được xác định dựa trên Báo cáo chuyên ngành của các cơ quan có thẩm quyền theo Khoản 4 Mục 0204 và Khoản 4 Mục 0206 Phụ lục 2.
Tình huống minh họa phương pháp tính toán trong kỳ báo cáo
Để hình dung quy trình áp dụng công thức theo quy định tại Phụ lục 2, xét ví dụ thực tế tại một đô thị loại I thuộc tỉnh:
Tại thời điểm chốt số liệu báo cáo, Sở Xây dựng chủ trì rà soát hạ tầng kỹ thuật đô thị. Tổng chiều dài toàn bộ hệ thống đường giao thông đô thị đã đầu tư là 500 km. Trong đó, chính quyền đã xây dựng, cải tạo và bàn giao đưa vào khai thác các tuyến đường, làn đường dành riêng biệt cho xe đạp với tổng chiều dài đạt 25 km.
Áp dụng quy định tại Mục 0206 Phụ lục 2, tỷ lệ đường giao thông dành riêng cho xe đạp của đô thị được tính bằng: 25 km chia cho 500 km, nhân với 100%, cho ra kết quả đạt 5%. Con số này được lập thành hồ sơ theo dõi định kỳ để so sánh mức độ mở rộng không gian hạ tầng xanh qua các năm.
Đồng thời, đối với chỉ tiêu vận tải hành khách công cộng theo Mục 0204 Phụ lục 2, cơ quan chức năng tiến hành xác định dân số toàn đô thị và nhân với hệ số đi lại bình quân để ra tổng nhu cầu đi lại trong năm. Tỷ số giữa tổng lượt khách chuyên chở thực tế của các tuyến buýt công cộng trên địa bàn chia cho tổng nhu cầu đi lại bình quân sẽ xác định tỷ lệ vận tải hành khách công cộng cần nộp trong kỳ báo cáo.
Đối tượng chịu ảnh hưởng và các biện pháp triển khai
Việc thực hiện các tiêu chuẩn kỹ thuật nói trên tác động trực tiếp tới các cơ quan quản lý và đơn vị hoạt động trong lĩnh vực hạ tầng giao thông đô thị:
- Chính quyền đô thị loại II trở lên và Sở Xây dựng: Cần rà soát toàn bộ mạng lưới giao thông hiện trạng; thiết lập cơ sở dữ liệu số hóa về chiều dài các tuyến đường dành riêng cho xe đạp; phối hợp với các đơn vị vận tải theo dõi chặt chẽ tổng số lượt khách đi lại bằng phương tiện công cộng trên địa bàn.
- Đơn vị tư vấn, lập quy hoạch đô thị: Trong quá trình lập, thẩm định và phê duyệt các đồ án quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết hay cải tạo chỉnh trang đô thị từ loại II trở lên, phải bố trí quỹ đất và không gian hợp lý cho hạ tầng làn đường riêng cho xe đạp nhằm đáp ứng tiêu chí định lượng đã ban hành.
- Doanh nghiệp cung ứng dịch vụ vận tải công cộng: Phải chuẩn hóa hệ thống vé, số lượt vận chuyển và ứng dụng công nghệ để trích xuất số liệu lượt khách chính xác, cung cấp kịp thời cho Sở Xây dựng phục vụ kỳ lập báo cáo năm và 5 năm.
Yêu cầu kỹ thuật thống kê đường riêng cho xe đạp trong quản lý
Để đảm bảo chỉ tiêu mã số 0206 đạt chuẩn khi báo cáo, các cơ quan chuyên môn cần phân biệt rõ giữa đường giao thông hỗn hợp thông thường và đường giao thông dành riêng cho xe đạp. Đường dành riêng cho xe đạp theo quy chuẩn là tuyến đường hoặc phần đường được tách biệt bằng dải phân cách cứng, vạch sơn phân làn chuyên biệt hoặc hệ thống báo hiệu giao thông dành riêng cho người đi xe đạp, không dùng chung với làn xe cơ giới khác.
Công tác kiểm kê đòi hỏi Sở Xây dựng tại các tỉnh và thành phố trực thuộc Trung ương phải phối hợp với các cơ quan quản lý giao thông địa phương để thống kê đầy đủ cả về quy mô chiều dài và hiện trạng sử dụng. Dữ liệu này là căn cứ thực tế để cấp có thẩm quyền phê duyệt các dự án đầu tư công, nâng cấp hành lang giao thông phi cơ giới trong tương lai.
Câu hỏi thường gặp
Đô thị loại III và loại IV có bắt buộc phải thống kê đường dành riêng cho xe đạp không?
Căn cứ Khoản 1 Mục 0206 Phụ lục 2 ban hành kèm theo Thông tư số 01/2018/TT-BXD (hợp nhất tại Văn bản hợp nhất 97/2026/VBHN-TT-BXD), chỉ tiêu tỷ lệ đường giao thông dành riêng cho xe đạp chỉ áp dụng đối với đô thị loại II trở lên. Do đó, các đô thị loại III, IV và V không bắt buộc phải tính toán chỉ tiêu này.
Cơ quan nào có thẩm quyền thu thập dữ liệu chỉ tiêu giao thông xanh tại các tỉnh?
Theo Khoản 5 Mục 0204 và Khoản 5 Mục 0206 Phụ lục 2 của văn bản, đơn vị chịu trách nhiệm thu thập, tổng hợp số liệu tại các tỉnh và các thành phố trực thuộc Trung ương đều là Sở Xây dựng (thay thế Ủy ban nhân dân cấp huyện theo quy định sửa đổi có hiệu lực từ ngày 01 tháng 7 năm 2025).
Chỉ tiêu tỷ lệ vận tải hành khách công cộng được công bố theo chu kỳ nào?
Theo Khoản 3 Mục 0204 Phụ lục 2, kỳ công bố đối với chỉ tiêu tỷ lệ vận tải hành khách công cộng là theo Năm và 5 năm một lần.
Tổng kết và định hướng tuân thủ
Quy định bắt buộc về việc thu thập, tính toán chỉ tiêu tỷ lệ đường giao thông dành riêng cho xe đạp và tỷ lệ vận tải hành khách công cộng là thước đo pháp lý cụ thể đối với các đô thị từ loại II trở lên. Việc hoàn thiện hệ thống dữ liệu kỹ thuật này không chỉ phục vụ nghĩa vụ báo cáo mà còn tạo tiền đề định hướng hạ tầng giao thông đô thị phát triển văn minh, ít phát thải. Các cơ quan quản lý đô thị và doanh nghiệp liên quan cần thường xuyên đối chiếu quy định tại Văn bản hợp nhất 97/2026/VBHN-TT-BXD để đảm bảo tính tuân thủ pháp luật và nâng cao chất lượng môi trường sống đô thị.
Nguồn để đối chiếu
Kiểm tra văn bản gốc, thời điểm và phạm vi áp dụng trước khi sử dụng thông tin.
Mở nguồn chính thức