Doanh nghiệp được dùng tín chỉ các-bon bù trừ tối đa 30% hạn ngạch phát thải
Theo Văn bản hợp nhất 112/2026/VBHN-NĐ-BNNMT, doanh nghiệp phát thải được dùng tín chỉ các-bon bù trừ tối đa 30% hạn ngạch phát thải được phân bổ, mở ra cơ chế linh hoạt khi thực hiện nghĩa vụ nộp trả hạn ngạch trên Hệ thống đăng ký quốc gia.
Mục lục nội dungThu gọn
Quy định tại Văn bản hợp nhất 112/2026/VBHN-NĐ-BNNMT đánh dấu bước chuyển trọng yếu trong quản lý hạn ngạch phát thải khí nhà kính tại Việt Nam. Doanh nghiệp không chỉ đối mặt với hạn mức xả thải bắt buộc mà còn được trao công cụ tối ưu tài chính: sử dụng tín chỉ các-bon bù trừ phát thải tối đa 30% tổng hạn ngạch được phân bổ. Cơ chế này trực tiếp tác động tới chi phí tuân thủ của các cơ sở tiêu thụ nhiều năng lượng và tạo nguồn cầu thanh khoản cho các chủ dự án giảm phát thải.
Đối tượng áp dụng hạn ngạch và phạm vi phân bổ giai đoạn 2025 - 2026
Theo điểm a khoản 1 Điều 12, cơ sở chịu sự điều chỉnh phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính trong giai đoạn 2025 - 2026 gồm ba nhóm công nghiệp trọng điểm: nhà máy nhiệt điện, cơ sở sản xuất sắt thép và cơ sở sản xuất xi măng. Điều kiện bắt buộc là các cơ sở này phải nằm trong danh mục cơ sở phát thải khí nhà kính phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính do Thủ tướng Chính phủ ban hành.
Trách nhiệm phân bổ được thực hiện theo quy trình phối hợp liên ngành chặt chẽ. Theo điểm b khoản 1 Điều 12, Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp cùng Bộ Công Thương và Bộ Xây dựng thí điểm đề xuất hạn ngạch phân bổ cho năm 2025 và 2026 cho từng cơ sở, trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, phê duyệt tổng hạn ngạch theo giai đoạn và từng năm. Trên cơ sở phê duyệt, Bộ Nông nghiệp và Môi trường thực hiện phân bổ về từng nhà máy theo Mẫu số 01 của Phụ lục I trước ngày 31 tháng 12 năm 2025. Chi phí phân bổ hạn ngạch do ngân sách nhà nước bảo đảm theo phân cấp quản lý ngân sách nhà nước, quy định tại khoản 5 Điều 12.
Kế hoạch mở rộng phân bổ hạn ngạch giai đoạn 2027 - 2030
Sau giai đoạn thí điểm, việc phân bổ hạn ngạch bước vào lộ trình dài hạn với hai giai đoạn tiếp theo: giai đoạn 2027 - 2028 và giai đoạn 2029 - 2030. Trách nhiệm chuẩn bị dữ liệu thuộc về các cơ quan quản lý chuyên ngành, cụ thể hóa qua từng mốc thời gian chặt chẽ:
- Theo điểm a và điểm b khoản 2 Điều 12, các bộ quản lý lĩnh vực đề xuất danh mục cơ sở và lượng hạn ngạch hằng năm gửi Bộ Nông nghiệp và Môi trường trước ngày 30 tháng 6 năm 2027 (cho giai đoạn 2027 - 2028) và trước ngày 30 tháng 6 năm 2029 (cho giai đoạn 2029 - 2030). Bộ Công Thương và Bộ Xây dựng có nhiệm vụ cập nhật danh mục cùng hạn ngạch cho các nhà máy nhiệt điện, cơ sở sắt thép, xi măng theo đúng thời hạn nêu trên.
- Theo điểm c khoản 2 Điều 12, Bộ Nông nghiệp và Môi trường rà soát, đánh giá, tổng hợp báo cáo Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Thời hạn ban hành quyết định phân bổ hạn ngạch cho doanh nghiệp được ấn định trước ngày 31 tháng 10 năm 2027 đối với giai đoạn 2027 - 2028, và trước ngày 31 tháng 10 năm 2029 đối với giai đoạn 2029 - 2030.
Hạn ngạch phân bổ không mang tính cào bằng mà căn cứ vào căn bản kỹ thuật và công nghệ sản xuất. Căn cứ điểm a khoản 3 Điều 12, phương pháp xác định hạn ngạch dựa trên mức phát thải khí nhà kính trên đơn vị sản phẩm; mục tiêu tăng trưởng của lĩnh vực; mục tiêu giảm phát thải của lĩnh vực và cơ sở theo kế hoạch sản xuất, kinh doanh; tiềm năng giảm phát thải; cùng năng lực kỹ thuật, công nghệ và tài chính của chính cơ sở đó.
Tỷ lệ và điều kiện dùng tín chỉ các-bon bù trừ hạn ngạch phát thải
Để hỗ trợ doanh nghiệp tối ưu chi phí nộp trả hạn ngạch, điểm a khoản 8 Điều 12 quy định rõ: cơ sở có thể sử dụng tín chỉ các-bon để bù trừ không quá 30% lượng hạn ngạch phát thải khí nhà kính được phân bổ. Đây là giới hạn trần pháp lý nhằm đảm bảo doanh nghiệp vẫn phải ưu tiên cắt giảm phát thải trực tiếp tại chỗ thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào việc mua tín chỉ từ bên thứ ba.
Nguồn gốc của tín chỉ bù trừ được kiểm soát theo điều kiện pháp lý nghiêm ngặt. Theo điểm a khoản 8 Điều 12, tín chỉ các-bon phải bắt nguồn từ các dự án thuộc cơ chế trao đổi, bù trừ tín chỉ các-bon quy định tại Điều 20, hoặc thuộc các điểm a, điểm b khoản 1 Điều 20a. Về mặt vận hành, theo điểm b khoản 8 Điều 12, cơ sở sử dụng tín chỉ các-bon để bù trừ phát thải khí nhà kính tự thực hiện trực tiếp trên Hệ thống đăng ký quốc gia trong quá trình nộp trả.
Bên cạnh mục đích bù trừ bắt buộc, khoản 10 Điều 12 nêu rõ Nhà nước khuyến khích tổ chức mua tín chỉ các-bon để giảm phát thải tự nguyện, đóng góp vào mục tiêu quốc gia. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần lưu ý nguyên tắc then chốt: lượng tín chỉ các-bon đã đưa vào sử dụng cho mục đích giảm phát thải tự nguyện sẽ bị đóng băng và không được tiếp tục trao đổi trên thị trường.
Quyền trao đổi, vay mượn và chuyển giao hạn ngạch trên hệ thống
Bên cạnh phương án dùng tín chỉ bù trừ, doanh nghiệp được phân bổ hạn ngạch nắm giữ các quyền tài sản và điều tiết linh hoạt trên Hệ thống đăng ký quốc gia và Sàn giao dịch các-bon:
- Giao dịch hạn ngạch và tín chỉ: Theo khoản 4 Điều 12 và khoản 9 Điều 12, cơ sở được phân bổ hạn ngạch được phép trao đổi hạn ngạch và tín chỉ các-bon trên Sàn giao dịch các-bon theo lộ trình quy định tại Điều 17. Việc mua bán tín chỉ phục vụ bù trừ phát thải giữa cơ sở phân bổ và tổ chức sở hữu tín chỉ được thực hiện công khai trên sàn giao dịch chuyên trách.
- Cơ chế vay mượn hạn ngạch: Theo điểm a khoản 6 Điều 12, trong giai đoạn đến hết năm 2030, cơ sở được phép vay mượn lượng hạn ngạch được phân bổ cho giai đoạn kế tiếp của chính mình để bù đắp nghĩa vụ nộp trả cho giai đoạn hiện tại. Hạn mức vay mượn khống chế không vượt quá 15% lượng hạn ngạch đã được phân bổ cho giai đoạn đó. Điểm cần lưu ý đặc biệt: hạn ngạch vay mượn chỉ phục vụ nộp trả, tuyệt đối không được sử dụng để trao đổi, mua bán. Doanh nghiệp tự thao tác vay mượn trên Hệ thống đăng ký quốc gia trước thời điểm nộp trả (theo điểm b khoản 6 Điều 12).
- Cơ chế chuyển giao hạn ngạch dư thừa: Điểm a khoản 7 Điều 12 cho phép cơ sở chuyển giao lượng hạn ngạch chưa sử dụng hết sau khi đã hoàn thành nộp trả của giai đoạn hiện tại sang giai đoạn kế tiếp, áp dụng đến hết năm 2030. Số hạn ngạch chuyển giao này giữ nguyên giá trị thương mại và được phép trao đổi trên sàn.
| Cơ chế quản lý | Tỷ lệ tối đa cho phép | Quyền trao đổi trên sàn | Hệ thống thực hiện |
|---|---|---|---|
| Bù trừ bằng tín chỉ các-bon (điểm a khoản 8 Điều 12) | Không quá 30% hạn ngạch phân bổ | Được giao dịch trước khi bù trừ | Hệ thống đăng ký quốc gia |
| Vay mượn hạn ngạch giai đoạn sau (điểm a khoản 6 Điều 12) | Không quá 15% hạn ngạch phân bổ | Không được sử dụng để trao đổi | Hệ thống đăng ký quốc gia |
| Chuyển giao hạn ngạch dư thừa (điểm a khoản 7 Điều 12) | 100% lượng chưa sử dụng sau nộp trả | Được phép trao đổi | Hệ thống đăng ký quốc gia |
Điều kiện dự án tạo tín chỉ và vai trò đơn vị thẩm định độc lập
Nguồn tín chỉ các-bon phục vụ việc bù trừ phát thải không thể hình thành tự phát mà phải trải qua quy trình xác nhận khắt khe theo cơ chế trao đổi, bù trừ tín chỉ các-bon trong nước. Khoản 1 Điều 20 xác định rõ chủ thể thực hiện: đối tượng xây dựng, thực hiện dự án theo cơ chế trao đổi, bù trừ tín chỉ các-bon trong nước là cơ quan, tổ chức trên lãnh thổ Việt Nam.
Để tín chỉ được cấp và lưu hành hợp pháp, hồ sơ dự án bắt buộc phải qua thẩm định của tổ chức độc lập. Căn cứ khoản 2 Điều 20, đơn vị thẩm định phải là tổ chức được cấp giấy chứng nhận đăng ký hoạt động xác nhận giá trị sử dụng, kiểm tra xác nhận theo quy định của pháp luật về điều kiện kinh doanh dịch vụ đánh giá sự phù hợp. Đơn vị này chịu trách nhiệm thẩm định hồ sơ theo yêu cầu đăng ký hoặc điều chỉnh dự án, đảm bảo lượng giảm phát thải đo đếm được là có thật và chính xác.
Doanh nghiệp cần làm gì để tuân thủ nghĩa vụ nộp trả
Để tối ưu hóa chi phí và tránh rủi ro bị thu hồi hoặc hủy hạn ngạch, các cơ sở nhiệt điện, luyện kim, xi măng và các doanh nghiệp liên quan cần thực hiện lộ trình các bước sau:
- Đăng ký và rà soát tài khoản Hệ thống đăng ký quốc gia: Chủ động theo dõi số dư hạn ngạch được phân bổ chính thức theo quyết định của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
- Đo đạc và tính toán lượng thiếu hụt phát thải: So sánh lượng khí nhà kính thực tế phát thải với hạn mức được cấp để xác định lượng hạn ngạch cần nộp trả cho giai đoạn.
- Lập danh mục phương án bù đắp:
- Nếu thiếu hụt nhẹ: Cân nhắc phương án vay mượn không quá 15% từ hạn ngạch của giai đoạn tiếp theo (theo khoản 6 Điều 12).
- Tìm kiếm nguồn cung tín chỉ hợp lệ theo Điều 20 để thực hiện bù trừ phát thải bằng tín chỉ các-bon với tỷ lệ không vượt quá trần 30% (theo khoản 8 Điều 12).
- Mua bổ sung hạn ngạch trực tiếp trên Sàn giao dịch các-bon từ các cơ sở có dư thừa (theo khoản 4 và khoản 9 Điều 12).
- Thao tác chuyển giao hạn ngạch dư: Trường hợp phát thải thấp hơn hạn mức, phải tiến hành thủ tục chuyển giao hạn ngạch dư sang chu kỳ tiếp theo trên hệ thống trước thời hạn 30 ngày để tránh bị hủy bỏ tự động (theo điểm c khoản 7 Điều 12).
Câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp có được dùng toàn bộ tín chỉ các-bon để nộp trả thay cho hạn ngạch phát thải không?
Không. Căn cứ điểm a khoản 8 Điều 12, doanh nghiệp chỉ được sử dụng tín chỉ các-bon để bù trừ tối đa 30% tổng lượng hạn ngạch phát thải khí nhà kính được phân bổ của cơ sở. 70% nghĩa vụ còn lại phải được bù đắp bằng chính hạn ngạch phát thải.
Hạn ngạch vay mượn từ giai đoạn kế tiếp có được đem bán kiếm lời không?
Không. Theo điểm a khoản 6 Điều 12, lượng hạn ngạch vay mượn (tối đa 15% hạn ngạch phân bổ của giai đoạn kế tiếp) chỉ được phục vụ duy nhất mục đích đảm bảo nghĩa vụ nộp trả hạn ngạch của giai đoạn hiện tại, nghiêm cấm sử dụng để trao đổi hoặc giao dịch trên sàn.
Nếu doanh nghiệp còn dư hạn ngạch sau khi nộp trả mà không làm thủ tục gì thì có bị mất không?
Có. Theo điểm c khoản 7 Điều 12, sau 30 ngày kể từ thời hạn nộp trả của giai đoạn phân bổ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ hủy bỏ số lượng hạn ngạch chưa nộp trả hoặc không được cơ sở thực hiện chuyển giao trên Hệ thống đăng ký quốc gia.
Trách nhiệm theo dõi và rà soát pháp lý của doanh nghiệp
Quy chế phân bổ, vay mượn và sử dụng tín chỉ các-bon bù trừ hạn ngạch phát thải khí nhà kính là một phần căn bản của thị trường các-bon đang vận hành tại Việt Nam. Doanh nghiệp thuộc danh mục phát thải bắt buộc cần đối chiếu các mốc phân bổ giai đoạn 2027 - 2028 và 2029 - 2030, thường xuyên kiểm tra tình trạng số dư tài khoản trên Hệ thống đăng ký quốc gia và tham khảo tư vấn pháp lý chuyên ngành nhằm bảo đảm thực hiện nghĩa vụ nộp trả đúng quy định, giảm thiểu rủi ro tài chính.
Nguồn để đối chiếu
Kiểm tra văn bản gốc, thời điểm và phạm vi áp dụng trước khi sử dụng thông tin.
Mở nguồn chính thức