Giáo viên, hiệu trưởng và trách nhiệm của Sở với trường chuyên theo dự thảo Quy chế mới

Mô hình trường chuyên mới sẽ đặt thêm những yêu cầu gì lên giáo viên, hiệu trưởng và cơ quan quản lý? Dự thảo Quy chế tổ chức và hoạt động của trường THPT chuyên gửi kèm Công văn 7941/BGDĐT-GDPT dành nhiều điều khoản cho đội ngũ, đầu tư, hợp tác với đại học và cách đánh giá hiệu quả trường chuyên. Bài viết tổng hợp các nội dung này và lộ trình chuyển tiếp. Toàn văn có tại hồ sơ văn bản.

Hệ thống và cơ quan quản lý trường chuyên

• Hệ thống gồm trường chuyên thuộc tỉnh, thành phố và trường chuyên thuộc cơ sở giáo dục đại học; mỗi tỉnh, thành phố có ít nhất 01 trường chuyên (Điều 3).
• Trường thuộc tỉnh do Sở Giáo dục và Đào tạo quản lý; trường thuộc đại học do đại học quản lý nhưng chịu sự quản lý của Sở nơi đặt trụ sở về chương trình, thi tốt nghiệp, cấp bằng (Điều 4).

Hiệu trưởng, phó hiệu trưởng: chuẩn năng lực cao nhất

Ngoài tiêu chuẩn chung của Điều lệ trường trung học, hiệu trưởng và phó hiệu trưởng trường chuyên phải đạt yêu cầu cao nhất của khung năng lực vị trí việc làm tương ứng và mức thành thạo trở lên trong khung năng lực số cho cán bộ quản lý. Hiệu trưởng có thêm các nhiệm vụ:

• Đề xuất tuyển dụng, tiếp nhận; đề xuất điều chuyển ra khỏi trường giáo viên, nhân sự không đáp ứng yêu cầu; mời giáo viên thỉnh giảng; cử giáo viên đi đào tạo trong và ngoài nước.
• Chủ trì ít nhất 01 hội thảo chuyên đề mỗi năm, mời các trường THCS, THPT khác tham gia để lan tỏa kinh nghiệm.
• Xây dựng phương án lớp theo khối, lớp theo môn; chọn chuyên đề chuyên sâu; ký kết hợp tác với đại học; quyết định việc chọn, đổi môn chuyên sâu của học sinh.
• Chịu trách nhiệm tổ chức đồng bộ ba tầng giáo dục và kiểm soát tải học tập.

Giáo viên: thêm vai trò cố vấn, được tính giờ

Giáo viên phải đạt tiêu chuẩn năng lực của chức danh giáo viên THPT (không tính các thành tích, danh hiệu thi đua) và mức thành thạo trở lên về năng lực số. Vai trò mới là tổ chức, hướng dẫn, cố vấn và đồng hành với học sinh: dạy lớp theo khối và theo môn, tổ chức STEM/STEAM, phối hợp với giảng viên hướng dẫn dự án, tư vấn chọn môn chuyên sâu, theo dõi lộ trình tài năng, hướng dẫn dùng trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm.

Tổ chuyên môn có thêm nhiệm vụ: xây dựng kế hoạch dạy học theo khối và theo môn, thiết kế chuyên đề, dự án liên ngành, tổ chức ít nhất một hoạt động chuyên môn mở cho giáo viên trường khác mỗi năm; hiệu trưởng có thể lập nhóm chuyên môn theo khối gồm giáo viên nhiều tổ.

Đầu tư và chính sách: ưu tiên nhưng không đầu tư đồng loạt

• Trường chuyên được ưu tiên đủ biên chế, kinh phí thường xuyên ổn định cho bồi dưỡng học sinh giỏi, mời chuyên gia, nghiên cứu khoa học; được đầu tư như trường chuẩn quốc gia cộng thêm ký túc xá, nhà ăn, nhà công vụ, sân vận động, nhà đa năng, bể bơi.
• Đầu tư dựa trên điều kiện thực tế, không đặt yêu cầu đầu tư đồng loạt; ưu tiên dùng chung phòng thí nghiệm, thiết bị của đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp; chỉ đề xuất đầu tư bổ sung hạng mục thật cần thiết.
• Bộ giao các đại học, gồm cả trường sư phạm, đồng hành với trường chuyên; UBND tỉnh và đại học bố trí kinh phí hỗ trợ giảng viên, chuyên gia tham gia.
• UBND tỉnh, đại học được ban hành hoặc trình ban hành chính sách riêng về tuyển dụng, sử dụng giáo viên trường chuyên, phù hợp Luật Viên chức.

Hợp tác với đại học: ít nhất 01 đối tác

Dự thảo khuyến khích mỗi trường chuyên thiết lập quan hệ hợp tác thường xuyên với ít nhất 01 cơ sở giáo dục đại học để tổ chức chuyên đề, dự án, thực hành, nghiên cứu, tư vấn hướng nghiệp và dùng chung cơ sở vật chất. Đây cũng là một trong bốn nội dung Bộ đề nghị địa phương góp ý: khả năng hợp tác với đại học trên địa bàn hoặc trong vùng.

Đánh giá trường chuyên theo đầu ra

Điều 22 yêu cầu đánh giá chất lượng gắn với mục tiêu ươm tạo tài năng và giáo dục toàn diện; không chỉ căn cứ kết quả thi, giải thưởng, mà xét sự tiến bộ, năng lực sáng tạo, nghiên cứu, hiệu quả dạy học theo khối, theo môn, dự án và lộ trình tài năng; đồng thời theo dõi tỷ lệ học sinh tốt nghiệp theo học các ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán học, các chương trình tài năng, chất lượng cao và kết quả của cựu học sinh. Trường phải thống kê thông tin cựu học sinh trên cơ sở tự nguyện.

Lộ trình chuyển tiếp cho Sở và nhà trường

• Áp dụng từ năm học 2027-2028; trường chưa đủ điều kiện lùi sang 2028-2029.
• Sở hoặc đại học đánh giá điều kiện đội ngũ, chương trình, kế hoạch giáo dục, cơ sở vật chất, phương án tuyển sinh để quyết định năm áp dụng cho từng trường, công bố cùng kế hoạch tuyển sinh và báo cáo Bộ.
• Trước thời điểm áp dụng phải chuẩn bị đội ngũ, hướng dẫn tuyển sinh, kế hoạch giáo dục, cơ sở vật chất và truyền thông.
• Học sinh đã trúng tuyển trước đó học tiếp theo chương trình cũ đến hết cấp.

Câu hỏi thường gặp

Giáo viên không đáp ứng có bị chuyển trường không? Hiệu trưởng được đề xuất với cơ quan có thẩm quyền điều chuyển giáo viên, nhân sự không đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ của trường chuyên và bổ sung người thay thế.

Sở cần gửi gì cho Bộ trước 15/11/2026? Văn bản góp ý dự thảo và số liệu quy mô trường chuyên năm học 2026-2027 (số trường, lớp, học sinh, giáo viên theo mỗi môn chuyên).

Lời kết

Dự thảo đặt trách nhiệm lớn lên hiệu trưởng và Sở, đồng thời mở cơ chế để giáo viên được ghi nhận công sức hướng dẫn dự án. Các Sở nên dùng đợt góp ý này để nêu rõ năng lực thực tế của từng trường, nhất là đội ngũ cho lớp theo môn và đối tác đại học, trước khi quyết định áp dụng từ năm 2027 hay 2028.