Đến nội dung chính
Góc LuậtThông tin có nguồn · Biên tập có trách nhiệm
Tra cứu văn bản Văn bản đã lưu (0) Thông báoĐăng nhậpĐăng ký

Kinh doanh đa cấp không phải hàng hóa: Bị điều tra, xử lý hình sự

Theo Quyết định 146/2026/QĐ-UBND của UBND thành phố Hà Nội, Công an Thành phố sẽ điều tra, xử lý hình sự đối với hành vi kinh doanh đa cấp biến tướng, không phải đối tượng hàng hóa được phép nhằm bảo đảm trật tự quản lý và bảo vệ quyền lợi người dân.

Mục lục nội dungThu gọn

Quy định quản lý hoạt động kinh doanh đa cấp trên địa bàn Thủ đô đã bước sang giai đoạn giám sát chặt chẽ. Cụ thể, theo khoản 2 Điều 7 Quy chế ban hành kèm theo Quyết định 146/2026/QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội, cơ quan chức năng sẽ chủ trì điều tra, xử lý hình sự các hành vi kinh doanh theo phương thức đa cấp trái pháp luật khi đối tượng kinh doanh không phải là hàng hóa hoặc hàng hóa không được phép kinh doanh. Biện pháp này trực tiếp tác động tới các doanh nghiệp, mạng lưới phân phối và người tham gia bán hàng đa cấp trên toàn thành phố.

Dấu hiệu nhận diện hành vi kinh doanh đa cấp bị cấm

Phương thức kinh doanh đa cấp chỉ được pháp luật công nhận và cho phép triển khai khi gắn liền với việc lưu thông các sản phẩm hàng hóa cụ thể, hợp pháp. Theo khoản 2 Điều 7 Quy chế phối hợp quản lý hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp ban hành kèm theo Quyết định 146/2026/QĐ-UBND, hành vi bị nghiêm cấm và tập trung ngăn chặn bao gồm hai trường hợp cốt lõi: đối tượng kinh doanh không phải là hàng hóa, hoặc hàng hóa không thuộc danh mục được phép kinh doanh theo phương thức đa cấp.

Trên thực tế, các mô hình đa cấp biến tướng thường loại bỏ yếu tố hàng hóa vật chất hoặc chỉ sử dụng sản phẩm làm bình phong nhằm thu hút dòng tiền. Các tổ chức, cá nhân tổ chức mạng lưới thường lôi kéo người tham gia bằng việc cam kết lợi nhuận, trả hoa hồng dựa trên việc tuyển dụng mạng lưới tuyến dưới thay vì bán sản phẩm thực tế ra thị trường. Khi đối tượng kinh doanh không phải là hàng hóa hợp lệ, toàn bộ chuỗi vận hành không còn mang bản chất phân phối bán lẻ mà biến tướng thành hành vi huy động vốn trái quy định.

Bên cạnh đó, ngay cả khi đối tượng kinh doanh là hàng hóa, nhưng nếu mặt hàng đó thuộc diện không được phép kinh doanh theo phương thức đa cấp, toàn bộ quy trình phát triển mạng lưới vẫn bị xác định là hành vi vi phạm. Cơ quan quản lý sẽ căn cứ trực tiếp vào danh mục hàng hóa được phép lưu hành để tiến hành phân loại và áp dụng các chế tài tương ứng theo quy định pháp luật.

Thẩm quyền tiếp nhận tin báo và quy trình xử lý của Công an Thành phố

Nhằm kịp thời ngăn chặn các sai phạm phát sinh, vai trò của lực lượng công an đã được phân định cụ thể tại quy chế mới. Theo khoản 1 và khoản 2 Điều 7 Quy chế ban hành kèm theo Quyết định 146/2026/QĐ-UBND, Công an Thành phố chịu trách nhiệm chủ động lập kế hoạch triển khai, tiến hành các biện pháp nghiệp vụ nhằm nắm tình hình, thu thập thông tin về phương thức, thủ đoạn kinh doanh đa cấp biến tướng, lừa đảo của các tổ chức, cá nhân trên địa bàn.

Song song với công tác trinh sát nắm địa bàn, lực lượng công an giữ quyền hạn tiếp nhận và giải quyết triệt để các nguồn tin tội phạm. Căn cứ theo khoản 4 Điều 7 Quy chế ban hành kèm theo Quyết định 146/2026/QĐ-UBND, Công an Thành phố có trách nhiệm tiếp nhận, xử lý tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố đối với các tổ chức, cá nhân liên quan đến hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp; trực tiếp tiến hành khởi tố, điều tra tội phạm và thực hiện các nhiệm vụ tư pháp khác theo luật định.

Cơ chế giám sát này đảm bảo việc thu thập chứng cứ được thực hiện từ sớm. Khi phát hiện các dấu hiệu vi phạm có dấu hiệu lừa đảo hoặc huy động tiền trái phép, cơ quan công an sẽ áp dụng các biện pháp tố tụng để xác minh và xử lý nghiêm minh, không để mạng lưới phát tán rộng gây thiệt hại tài sản cho cộng đồng.

Biện pháp chế tài và hình thức xử lý vi phạm

Các hình thức xử lý đối với hoạt động đa cấp không đúng quy định được thiết kế với nhiều cấp độ khác nhau tùy thuộc vào tính chất và mức độ vi phạm. Theo khoản 2 Điều 7 Quy chế ban hành kèm theo Quyết định 146/2026/QĐ-UBND, cơ quan chức năng sẽ tiến hành xử lý vi phạm theo quy định pháp luật, bao gồm cả việc xử lý hình sự theo quy định tại Bộ luật Hình sự hoặc chuyển cơ quan có thẩm quyền xử lý theo quy định của pháp luật.

Hành vi vi phạm Thẩm quyền thụ lý, xử lý Biện pháp chế tài áp dụng
Kinh doanh đa cấp khi đối tượng không phải là hàng hóa theo khoản 2 Điều 7 Công an Thành phố; cơ quan có thẩm quyền theo quy định Điều tra, xử lý hình sự theo quy định tại Bộ luật Hình sự
Kinh doanh hàng hóa không được phép kinh doanh theo phương thức đa cấp theo khoản 2 Điều 7 Công an Thành phố; các đơn vị chức năng có liên quan Ngăn chặn, xử lý vi phạm theo quy định pháp luật hoặc xử lý hình sự
Kinh doanh đa cấp biến tướng, lừa đảo theo khoản 1 và khoản 4 Điều 7 Công an Thành phố chủ trì điều tra, thụ lý tin báo tố giác Khởi tố, điều tra tội phạm và thực hiện nhiệm vụ tư pháp theo Bộ luật Hình sự

Việc kết hợp đồng bộ giữa chuyển giao hồ sơ hành chính và khởi tố hình sự giúp khép kín quy trình xử lý, triệt tiêu động cơ trục lợi bất chính của các cá nhân cầm đầu mạng lưới trái phép.

Giám sát chặt chẽ hoạt động hội nghị, hội thảo và đào tạo bán hàng

Một trong những kênh phổ biến nhất để các mô hình đa cấp biến tướng tiếp cận người tham gia là thông qua các sự kiện đông người. Để quản lý chặt chẽ khâu này, theo khoản 3 Điều 7 Quy chế ban hành kèm theo Quyết định 146/2026/QĐ-UBND, Công an Thành phố có trách nhiệm phối hợp với các đơn vị liên quan giám sát, kiểm tra theo thẩm quyền việc tổ chức các hội nghị, hội thảo, đào tạo về bán hàng đa cấp của doanh nghiệp, người tham gia bán hàng đa cấp tổ chức trên địa bàn Thành phố.

Hoạt động kiểm tra trực tiếp tại hiện trường các sự kiện tập trung vào việc đối chiếu nội dung truyền thông, tài liệu giới thiệu và phương thức trả thưởng. Mọi biểu hiện lôi kéo, đưa thông tin sai sự thật về sản phẩm hoặc hứa hẹn lợi ích kinh tế không dựa trên hàng hóa thực tế sẽ bị lập biên bản, kiểm tra tư cách pháp lý của đơn vị tổ chức.

Thông qua việc giám sát này, cơ quan chức năng chủ động bóc tách các hành vi vi phạm ngay từ khâu chiêu mộ, ngăn ngừa việc nhân rộng số lượng nạn nhân tham gia vào các đường dây kinh doanh phi pháp.

Cơ chế phối hợp liên ngành và trao đổi thông tin quản lý

Công tác kiểm tra, giám sát hoạt động đa cấp không tách rời giữa các đơn vị mà đòi hỏi sự liên kết chặt chẽ. Căn cứ theo Điều 3 Quyết định 146/2026/QĐ-UBND, trách nhiệm thực hiện thuộc Chánh Văn phòng Ủy ban nhân dân Thành phố, Giám đốc các Sở: Công Thương, Tài chính, Ngoại vụ và các đơn vị liên quan.

Trong đó, theo khoản 5 Điều 7 Quy chế, Công an Thành phố thực hiện chế độ thông tin thường xuyên hoặc đột xuất về kết quả công tác nắm tình hình, tiếp nhận, xử lý các đơn thư, kiến nghị, khiếu nại, tố cáo, tin báo, tố giác tội phạm, kiến nghị khởi tố của các tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp. Đồng thời, theo khoản 6 Điều 7, Công an Thành phố chủ động phối hợp Sở Công Thương tham mưu Ủy ban nhân dân Thành phố thực hiện công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp trên địa bàn Thành phố và kiến nghị với các cơ quan nhà nước có thẩm quyền bổ sung, điều chỉnh những quy định không phù hợp với tình hình thực tế.

Sự phối hợp này đảm bảo nguồn dữ liệu về các tổ chức vi phạm được cập nhật liên tục, hỗ trợ công tác thanh tra chuyên ngành và kịp thời điều chỉnh khung chính sách quản lý trên địa bàn.

Ai bị ảnh hưởng và các biện pháp chủ động phòng tránh rủi ro

Quy chế phối hợp được ban hành tác động sâu rộng tới nhiều nhóm chủ thể tham gia vào thị trường thương mại và dịch vụ trên địa bàn Thủ đô:

  • Doanh nghiệp kinh doanh theo phương thức đa cấp: Phải rà soát toàn bộ danh mục sản phẩm đang phân phối, đảm bảo tuyệt đối chỉ kinh doanh hàng hóa hợp pháp theo quy định; tuân thủ đầy đủ thủ tục khi tổ chức hội nghị, hội thảo, lớp đào tạo theo khoản 3 Điều 7.
  • Người tham gia bán hàng đa cấp: Cần nâng cao ý thức cảnh giác theo khoản 1 Điều 7; tuyệt đối không tham gia hoặc lôi kéo người khác vào các mạng lưới phân phối không gắn với hàng hóa thực tế.
  • Người dân và người tiêu dùng: Khi phát hiện các dấu hiệu kinh doanh đa cấp biến tướng, lôi kéo nộp tiền hoặc hoạt động lừa đảo, cần chủ động gửi đơn thư, kiến nghị, phản ánh tới cơ quan công an để được tiếp nhận, xử lý theo khoản 4 Điều 7.
  • Các cơ quan quản lý chuyên ngành: Thực hiện trao đổi thông tin thường xuyên, đột xuất để giám sát chặt chẽ địa bàn và phối hợp ngăn chặn hành vi vi phạm theo khoản 5 và khoản 6 Điều 7.

Tình huống minh họa việc áp dụng quy chế xử lý vi phạm

Xem xét một trường hợp phát sinh sau ngày 19/10/2026: Một nhóm cá nhân tổ chức sự kiện đào tạo tại Hà Nội nhằm giới thiệu mô hình đa cấp nhưng không cung ứng hàng hóa thực tế, chỉ tập trung kêu gọi thành viên đóng tiền để hưởng hoa hồng theo mạng lưới. Người dân trên địa bàn nhận thấy dấu hiệu lừa đảo đã gửi đơn thư tố giác tội phạm tới cơ quan chức năng.

Căn cứ theo khoản 3 Điều 7 Quy chế ban hành kèm theo Quyết định 146/2026/QĐ-UBND, Công an Thành phố phối hợp với các cơ quan liên quan tiến hành kiểm tra đột xuất sự kiện hội thảo, đào tạo nêu trên. Qua kiểm tra thực tế, lực lượng chức năng xác định đối tượng kinh doanh của tổ chức này hoàn toàn không phải là hàng hóa.

Theo khoản 2 và khoản 4 Điều 7 Quy chế, Công an Thành phố tiếp nhận hồ sơ, tài liệu tố giác và tiến hành các biện pháp nghiệp vụ, kịp thời ngăn chặn hoạt động mạng lưới; đồng thời tiến hành xác minh, khởi tố, điều tra tội phạm để xử lý hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự. Toàn bộ kết quả xử lý tin báo được báo cáo đột xuất theo khoản 5 Điều 7 để phục vụ công tác quản lý chung trên địa bàn.

Câu hỏi thường gặp về quản lý kinh doanh đa cấp

Quy chế phối hợp mới của thành phố Hà Nội có hiệu lực từ thời điểm nào?

Theo Điều 2 Quyết định 146/2026/QĐ-UBND, văn bản này có hiệu lực kể từ ngày 19 tháng 10 năm 2026 và chính thức thay thế Quyết định số 27/2019/QĐ-UBND ngày 16/12/2019 của Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội.

Hành vi kinh doanh đa cấp nào sẽ bị xem xét xử lý hình sự?

Theo khoản 2 Điều 7 Quy chế ban hành kèm theo Quyết định 146/2026/QĐ-UBND, hành vi kinh doanh theo phương thức đa cấp trái pháp luật khi đối tượng kinh doanh không phải là hàng hóa hoặc hàng hóa không được phép kinh doanh theo phương thức đa cấp sẽ bị giám sát, điều tra, ngăn chặn và xử lý hình sự theo quy định tại Bộ luật Hình sự.

Cơ quan nào có thẩm quyền tiếp nhận tin báo, tố giác tội phạm đa cấp lừa đảo?

Theo khoản 4 Điều 7 Quy chế ban hành kèm theo Quyết định 146/2026/QĐ-UBND, Công an Thành phố là cơ quan có trách nhiệm tiếp nhận, xử lý tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố đối với các tổ chức, cá nhân liên quan đến hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp.

Việc tổ chức hội nghị, hội thảo bán hàng đa cấp bị kiểm tra như thế nào?

Theo khoản 3 Điều 7 Quy chế ban hành kèm theo Quyết định 146/2026/QĐ-UBND, Công an Thành phố có trách nhiệm phối hợp các đơn vị liên quan giám sát, kiểm tra theo thẩm quyền việc tổ chức các hội nghị, hội thảo, đào tạo về bán hàng đa cấp của doanh nghiệp, người tham gia bán hàng đa cấp tổ chức trên địa bàn.

Khuyến nghị cho tổ chức và cá nhân tham gia thị trường

Quy chế phối hợp ban hành kèm theo Quyết định 146/2026/QĐ-UBND đang được áp dụng thống nhất trên toàn địa bàn Hà Nội. Doanh nghiệp và cá nhân cần chủ động rà soát, đối chiếu toàn diện mô hình kinh doanh với các quy định pháp luật hiện hành, đảm bảo hàng hóa kinh doanh đáp ứng đúng điều kiện lưu thông được phép.

Đối với người tham gia bán hàng và người tiêu dùng, việc nắm rõ quyền hạn tiếp nhận thông tin của Công an Thành phố theo Điều 7 Quy chế sẽ giúp bảo vệ tài sản, ngăn chặn rủi ro từ các bẫy tài chính đội lốt đa cấp. Trong trường hợp cần làm rõ tính pháp lý của mô hình hoặc hàng hóa phân phối, tổ chức và cá nhân nên chủ động đối chiếu văn bản gốc và tham khảo ý kiến tư vấn pháp lý từ cơ quan chức năng có thẩm quyền trước khi tham gia giao dịch.

Nguồn để đối chiếu

Kiểm tra văn bản gốc, thời điểm và phạm vi áp dụng trước khi sử dụng thông tin.

Mở nguồn chính thức

Bài viết liên quan

Xem thêm