Theo dự thảo: Cấm giảm phạt với người nộp thuế trốn thuế, gian lận thuế
Theo Dự thảo 8740/CT-QLNT, chính sách đặc thù loại trừ hoàn toàn các trường hợp trốn thuế, gian lận thuế hoặc đang trong diện kiểm tra, thanh tra, điều tra, truy tố, xét xử; không áp dụng cơ chế giảm tiền phạt chậm nộp hồ sơ cho các nhóm vi phạm nghiêm trọng này.
Mục lục nội dungThu gọn
Chính sách hỗ trợ quản lý thuế tại Dự thảo 8740/CT-QLNT thu hút sự quan tâm lớn từ cộng đồng doanh nghiệp và người nộp thuế. Bên cạnh các cơ chế tháo gỡ khó khăn về thủ tục kê khai, cơ quan chủ trì soạn thảo khẳng định nguyên tắc cấm giảm phạt đối với các hành vi trốn thuế, gian lận thuế, đồng thời siết chặt kỷ cương đối với các trường hợp đang bị cơ quan chức năng tiến hành kiểm tra, thanh tra, điều tra, truy tố hoặc xét xử.
Ranh giới pháp lý tại khoản 4 Điều 3 dự thảo Nghị quyết
Theo khoản 4 Điều 3 dự thảo Nghị quyết được tổng hợp tại Dự thảo 8740/CT-QLNT, chính sách giảm mức phạt tiền vi phạm hành chính đối với hành vi chậm nộp hồ sơ khai thuế và báo cáo hóa đơn không được áp dụng đại trà. Cụ thể, dự thảo quy định rõ: «4. Quy định tại Điều này không áp dụng đối với hành vi trốn thuế, gian lận thuế; người nộp thuế đang được kiểm tra thuế, thanh tra, điều tra, truy tố, xét xử về hành vi trốn thuế, gian lận thuế.»
Điều này đồng nghĩa với việc cơ chế ưu đãi giảm mức phạt chỉ hướng tới mục tiêu tháo gỡ rào cản hành chính cho các đối tượng chậm trễ về mặt thủ tục, hoàn toàn không dung túng hoặc mở đường hợp thức hóa cho các sai phạm có tính chất cố ý làm giảm nghĩa vụ thuế đối với ngân sách nhà nước.
Việc loại trừ áp dụng ngay từ cấp độ nguyên tắc nhằm duy trì tính nghiêm minh của pháp luật. Bất kỳ người nộp thuế nào rơi vào diện bị nghi vấn, đang trong quy trình thanh tra, kiểm tra hoặc đã chuyển sang giai đoạn tố tụng hình sự đều bị tước quyền thụ hưởng cơ chế giảm phạt đặc thù này.
Lý do bãi bỏ khái niệm "hành vi có dấu hiệu trốn thuế"
Trong quá trình lấy ý kiến góp ý cho hồ sơ dự án Nghị quyết Chính phủ theo Công văn số 17143/BTC-CT ngày 26/10/2026 của Bộ Tài chính, một số đơn vị đã đề nghị làm rõ tiêu chí xác định các trường hợp bị loại trừ. Tại Dự thảo 8740/CT-QLNT ngày 16/11/2026, Cục Thuế cho biết cơ quan chủ trì soạn thảo đã tiếp thu ý kiến đóng góp và quyết định không sử dụng cụm từ "hành vi có dấu hiệu trốn thuế" tại khoản 4 Điều 3.
Việc điều chỉnh này xuất phát từ thực tế thuật ngữ "dấu hiệu" mang tính định tính cao, rất dễ dẫn đến cách hiểu, suy diễn và áp dụng tùy tiện giữa các cơ quan thuế địa phương. Cụm từ mơ hồ có thể khiến các doanh nghiệp chỉ mắc lỗi hành chính thông thường bị áp đặt suy đoán vi phạm nghiêm trọng, hoặc ngược lại, tạo kẽ hở áp dụng cơ chế giảm nhẹ không đúng đối tượng.
Thay vào đó, quy định tại khoản 4 Điều 3 dự thảo Nghị quyết được chỉnh lý theo hướng định danh chính xác hai nhóm đối tượng: hành vi trốn thuế, gian lận thuế đã được xác định cụ thể, và người nộp thuế đang trong các quy trình kiểm tra thuế, thanh tra, điều tra, truy tố, xét xử của cơ quan có thẩm quyền.
Quy định cấm giảm phạt đối với hành vi trốn thuế và gian lận thuế
Cơ chế giảm phạt vi phạm hành chính tại Điều 3 dự thảo Nghị quyết chỉ giới hạn trong phạm vi mức phạt tiền đối với hành vi vi phạm về thời hạn nộp hồ sơ khai thuế và việc lập, gửi thông báo, báo cáo về hóa đơn. Cơ quan soạn thảo nhấn mạnh chính sách này không miễn trừ toàn bộ trách nhiệm hành chính và không áp dụng cho mọi đối tượng vi phạm.
Đối với kiến nghị miễn xử phạt hoặc áp dụng hình thức phạt cảnh cáo chung cho người nộp thuế đã ngừng hoạt động từ 03 năm trở lên có cam kết không phát sinh doanh thu, cơ quan chủ trì soạn thảo tại Dự thảo 8740/CT-QLNT đã giải trình không chấp thuận. Lý do được đưa ra là việc chỉ dựa vào cam kết không phát sinh doanh thu và đối chiếu dữ liệu hóa đơn điện tử là chưa đủ căn cứ để miễn phạt toàn bộ hồ sơ còn thiếu.
Hệ thống dữ liệu hóa đơn điện tử thực tế không thể bao quát đầy đủ các giai đoạn trước khi triển khai chính thức và không thể phản ánh toàn bộ giao dịch, nghĩa vụ thuế thực tế phát sinh của người nộp thuế. Do đó, việc miễn phạt diện rộng sẽ phá vỡ tính răn đe, làm giảm sự phân biệt công bằng giữa người nộp thuế nghiêm túc chấp hành nghĩa vụ và người nộp thuế vi phạm kéo dài.
Hình thức cảnh cáo theo quy định vẫn chỉ được xem xét áp dụng đối với các trường hợp đáp ứng đầy đủ điều kiện luật định theo pháp luật về xử lý vi phạm hành chính và xử phạt vi phạm hành chính về thuế, chứ không xây dựng quy chế cảnh cáo riêng biệt cho nhóm ngừng hoạt động nhiều năm.
Xử lý đối với hồ sơ khai thuế phát sinh doanh thu theo khoản 3 Điều 2 và Điều 3
Liên quan đến kiến nghị của Hội tư vấn thuế về việc chỉ nên giảm phạt đối với các tờ khai không phát sinh doanh thu, Cục Thuế đã nêu rõ quan điểm bảo lưu chính sách tại Dự thảo 8740/CT-QLNT. Theo đó, cơ chế tại Điều 3 dự thảo Nghị quyết vẫn áp dụng giảm mức phạt cho tất cả các hồ sơ khai thuế còn thiếu, bao gồm cả tờ khai có phát sinh doanh thu và không phát sinh doanh thu, miễn là không thuộc diện trốn thuế, gian lận thuế.
Cơ sở của quy định này gắn liền với khoản 3 Điều 2 dự thảo Nghị quyết: người nộp thuế phải nộp đầy đủ hồ sơ khai thuế còn thiếu đối với các kỳ trước thời điểm bắt đầu khoảng thời gian quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều 2 (trừ trường hợp pháp luật quy định không phải nộp hồ sơ khai thuế); đồng thời phải nộp hồ sơ đối với các kỳ có phát sinh nghĩa vụ thuế trong các khoảng thời gian đó.
Việc cho phép giảm mức phạt đối với cả hồ sơ có doanh thu nhằm tháo gỡ nút thắt tài chính, khuyến khích người nộp thuế chủ động nộp đủ các tờ khai tồn đọng. Qua đó, cơ quan thuế mới có cơ sở chuẩn xác để xác định nghĩa vụ thuế thực tế, thu hồi tiền thuế vào ngân sách và hoàn tất thủ tục khôi phục hoặc chấm dứt hiệu lực mã số thuế.
Doanh thu phát sinh không đồng nhất với số thuế phải nộp, nên không thể dùng làm tiêu chí duy nhất để phân biệt mức hỗ trợ. Sự công bằng và trách nhiệm tuân thủ được bảo đảm thông qua nghĩa vụ phải nộp đủ toàn bộ hồ sơ còn thiếu, mức phạt được phân loại giảm dần theo thời điểm hoàn thành khắc phục và loại trừ nghiêm ngặt các hành vi trốn thuế, gian lận thuế theo khoản 4 Điều 3.
Bảng đối chiếu phạm vi xử lý theo Dự thảo 8740/CT-QLNT
Bảng tổng hợp dưới đây phân định rõ các nhóm đối tượng, hành vi được xem xét hỗ trợ và các trường hợp bị cấm áp dụng cơ chế giảm phạt đặc thù:
| Nhóm hành vi / Đối tượng | Tình trạng pháp lý | Chính sách dự kiến áp dụng | Căn cứ dự thảo |
|---|---|---|---|
| Chậm nộp hồ sơ khai thuế (có hoặc không có doanh thu) | Tự nguyện nộp bổ sung đầy đủ hồ sơ tồn đọng, không trốn thuế | Áp dụng giảm mức phạt tiền vi phạm hành chính theo thời điểm khắc phục | Theo Điều 3 và khoản 3 Điều 2 |
| Chậm lập, gửi thông báo, báo cáo về hóa đơn | Thuộc phạm vi điều chỉnh, thực hiện khắc phục theo quy định | Áp dụng mức phạt đặc thù đối với hành vi vi phạm về hóa đơn | Theo Điều 3 |
| Ngừng hoạt động từ 03 năm trở lên cam kết không doanh thu | Đề xuất miễn phạt toàn bộ hoặc áp dụng cảnh cáo chung | Không chấp thuận miễn phạt riêng; chỉ áp dụng hình thức cảnh cáo nếu đủ điều kiện luật định | Theo tiếp thu ý kiến tại Điều 3 |
| Hành vi trốn thuế, gian lận thuế | Đã xác định hành vi vi phạm gian lận, trốn tránh nghĩa vụ thuế | Không áp dụng chính sách giảm mức phạt tiền vi phạm hành chính | Theo khoản 4 Điều 3 |
| Người nộp thuế trong diện tố tụng hoặc thanh tra | Đang được kiểm tra thuế, thanh tra, điều tra, truy tố, xét xử về trốn thuế, gian lận thuế | Loại trừ hoàn toàn, không được hưởng bất kỳ mức giảm phạt nào | Theo khoản 4 Điều 3 |
Tình huống minh họa: Ranh giới giữa giảm phạt và chế tài nghiêm khắc
Để hiểu rõ tác động thực tế của dự thảo, hãy xem xét trường hợp một doanh nghiệp ngừng hoạt động thực tế nhưng chưa hoàn tất thủ tục đóng mã số thuế và còn tồn đọng nhiều hồ sơ khai thuế của các kỳ trước đây:
Trường hợp thứ nhất: Doanh nghiệp nộp chậm hồ sơ khai thuế của kỳ có phát sinh hoạt động kinh doanh nhưng không có hành vi trốn thuế, gian lận thuế. Theo khoản 3 Điều 2 và Điều 3 dự thảo Nghị quyết, khi doanh nghiệp nộp đầy đủ các tờ khai còn thiếu để cơ quan chức năng xác định nghĩa vụ, doanh nghiệp sẽ được xem xét áp dụng mức giảm phạt tiền vi phạm hành chính theo lộ trình khắc phục.
Trường hợp thứ hai: Doanh nghiệp cũng có các hồ sơ khai thuế tồn đọng nhưng trong đó có hành vi che giấu doanh thu, gian lận thuế, hoặc hồ sơ đang bị cơ quan công an thụ lý điều tra, Viện kiểm sát truy tố hoặc Tòa án xét xử về tội trốn thuế. Căn cứ khoản 4 Điều 3 dự thảo Nghị quyết, doanh nghiệp này bị loại trừ hoàn toàn, không được giảm một phần tiền phạt nào theo chính sách đặc thù và phải chịu trách nhiệm pháp lý toàn diện theo quy định xử phạt vi phạm hành chính hoặc pháp luật hình sự.
Người nộp thuế cần làm gì để tránh rơi vào diện bị loại trừ?
Nhằm đảm bảo quyền lợi hợp pháp và tránh việc bị cơ quan thuế từ chối áp dụng chính sách hỗ trợ, người nộp thuế thuộc các nhóm liên quan cần chủ động thực hiện các bước sau:
- Rà soát toàn diện các kỳ khai thuế còn thiếu trước thời điểm xem xét theo quy định tại khoản 3 Điều 2 dự thảo Nghị quyết, phân loại rõ các kỳ có phát sinh nghĩa vụ và kỳ không phát sinh nghĩa vụ.
- Chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, chứng từ chứng minh tính trung thực của số liệu kê khai; tuyệt đối không thực hiện các hành vi kê khai gian dối nhằm trục lợi chính sách.
- Xác định rõ tình trạng pháp lý hiện tại của doanh nghiệp: kiểm tra xem doanh nghiệp có đang thuộc quyết định kiểm tra thuế, thanh tra thuế hoặc có văn bản điều tra từ các cơ quan tố tụng hay không.
- Chủ động nộp bổ sung hồ sơ và hoàn thành các nghĩa vụ tài chính phát sinh ngay khi có thể, bởi mức hỗ trợ theo dự thảo sẽ giảm dần theo thời gian khắc phục thủ tục.
Câu hỏi thường gặp về dự thảo chính sách đặc thù
Người nộp thuế ngừng hoạt động trên 03 năm có được miễn toàn bộ tiền phạt chậm nộp không?
Không. Theo nội dung giải trình tại Dự thảo 8740/CT-QLNT, cơ quan soạn thảo khẳng định việc ngừng hoạt động từ 03 năm trở lên kèm cam kết không doanh thu và đối chiếu hóa đơn điện tử không đủ điều kiện để miễn phạt chung cho toàn bộ hồ sơ còn thiếu. Người nộp thuế chỉ được xem xét áp dụng chính sách giảm mức phạt theo Điều 3 hoặc phạt cảnh cáo nếu đáp ứng đủ điều kiện của luật xử lý vi phạm hành chính.
Hồ sơ khai thuế có phát sinh doanh thu có được giảm mức phạt tiền không?
Có. Theo giải trình tại Điều 3 dự thảo Nghị quyết, chính sách giảm phạt tiền áp dụng cho cả hồ sơ có phát sinh doanh thu và không phát sinh doanh thu, miễn là người nộp thuế nộp đầy đủ hồ sơ tồn đọng theo khoản 3 Điều 2 và không thuộc diện trốn thuế, gian lận thuế quy định tại khoản 4 Điều 3.
Trường hợp nào bị cấm áp dụng cơ chế giảm phạt theo dự thảo?
Căn cứ khoản 4 Điều 3 dự thảo Nghị quyết, chính sách giảm phạt không áp dụng đối với: hành vi trốn thuế, gian lận thuế; người nộp thuế đang được kiểm tra thuế, thanh tra, điều tra, truy tố, xét xử về hành vi trốn thuế, gian lận thuế.
Khuyến nghị theo dõi tiến trình ban hành văn bản
Dự thảo 8740/CT-QLNT hiện vẫn đang trong giai đoạn tổng hợp, giải trình ý kiến góp ý đối với hồ sơ dự án Nghị quyết của Chính phủ sau quá trình lấy ý kiến từ ngày 26/10/2026. Các quy định nêu trên là nội dung theo dự thảo và có thể tiếp tục được điều chỉnh, hoàn thiện trước khi Chính phủ chính thức ký ban hành.
Người nộp thuế cần chủ động theo dõi sát các thông báo chính thức trên Cổng thông tin điện tử Chính phủ, Bộ Tài chính và Cổng Pháp luật quốc gia để nắm bắt văn bản chính thức. Đồng thời, các doanh nghiệp cần đối chiếu trực tiếp tình trạng hồ sơ thuế của đơn vị mình với các quy định pháp luật hiện hành và tham khảo ý kiến tư vấn pháp lý chuyên sâu để có phương án xử lý nợ đọng, hồ sơ chậm nộp kịp thời, tránh rủi ro pháp lý nghiêm trọng.
Nguồn để đối chiếu
Kiểm tra văn bản gốc, thời điểm và phạm vi áp dụng trước khi sử dụng thông tin.
Mở nguồn chính thức