Theo dự thảo: Hàng cứu trợ từ nước ngoài gửi về được miễn thuế thế nào?
Theo dự thảo, hàng hóa cứu trợ do tổ chức, cá nhân nước ngoài hoặc người Việt Nam ở nước ngoài gửi về dự kiến được làm thủ tục hải quan và miễn thuế xuất nhập khẩu, thuế giá trị gia tăng theo quy định.
Mục lục nội dungThu gọn
Dự thảo Nghị định mới đưa ra định hướng tháo gỡ điểm nghẽn trong hoạt động nhân đạo xuyên biên giới. Đáng chú ý, luồng hàng cứu trợ từ nước ngoài khi chuyển về Việt Nam để hỗ trợ khắc phục thiên tai, dịch bệnh dự kiến được áp dụng quy trình thông quan thuận lợi gắn liền với quyền lợi miễn các loại thuế tương ứng. Việc xác định rõ điều kiện tiếp nhận và chế độ ưu đãi là nội dung thiết yếu đối với các nhà tài trợ quốc tế, cộng đồng kiều bào cũng như cơ quan hải quan kiểm soát tại cửa khẩu.
Đề xuất cơ chế tiếp nhận hàng cứu trợ từ nước ngoài và luồng viện trợ phi thương mại
Trong các biến cố thiên tai, dịch bệnh hoặc sự cố nghiêm trọng, nguồn lực cứu trợ từ kiều bào và các tổ chức phi chính phủ giữ vai trò hỗ trợ thiết thực cho công tác an sinh xã hội. Nhằm tạo hành lang pháp lý minh bạch, dự thảo phân định rõ phương thức tiếp nhận đối với từng hình thức đóng góp, từ dòng tiền ngoại tệ đến các lô hàng hiện vật khẩn cấp gửi từ ngoại quốc.
Về nguyên tắc xử lý hiện vật cứu trợ nhập khẩu, dự thảo ghi nhận «theo điểm d khoản 1 Điều 11», hàng hóa cứu trợ do tổ chức, cá nhân nước ngoài, người Việt Nam ở nước ngoài gửi về được thực hiện thủ tục hải quan, miễn thuế theo quy định của pháp luật về thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu và thuế giá trị gia tăng đối với hàng hóa cứu trợ. Dự kiến chính sách này sẽ giúp giảm bớt gánh nặng chi phí tài chính cho chủ thể quyên góp, rút ngắn thời gian lưu kho bãi và đẩy nhanh tiến độ đưa nhu yếu phẩm tới địa phương chịu thiệt hại.
Bên cạnh hàng hóa thông thường, đối với các khoản hỗ trợ khẩn cấp từ cộng đồng quốc tế trong tình huống khẩn cấp về thiên tai, dự thảo xác định vai trò điều phối tập trung «theo khoản 4 Điều 11». Cụ thể, Cơ quan thường trực của Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia mở tài khoản, tiếp nhận để chuyển giao các khoản hỗ trợ khẩn cấp từ quốc tế trong các tình huống khẩn cấp về thiên tai theo quy định tại Nghị định số 50/2020/NĐ-CP và Quyết định số 27/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ quy định việc tiếp nhận, điều phối nguồn lực cứu trợ, hỗ trợ từ nước ngoài và việc đưa lực lượng, phương tiện của Việt Nam ra nước ngoài tham gia hoạt động ứng phó, khắc phục hậu quả, hỗ trợ nhân đạo, cứu trợ thảm họa.
Quy chuẩn kiểm soát chất lượng hiện vật và ngoại tệ cứu trợ gửi về
Miễn thuế xuất nhập khẩu không đồng nghĩa với việc nới lỏng tiêu chuẩn kỹ thuật hay buông lỏng kiểm dịch. Nhằm ngăn chặn nguy cơ hàng hóa kém chất lượng hoặc hết hạn sử dụng bị đưa vào mục đích tài trợ, dự thảo thiết lập hàng rào kỹ thuật chặt chẽ ngay tại khâu tiếp nhận hiện vật.
Trước hết, điều kiện tiên quyết đối với mọi hiện vật được quy định rõ «theo điểm d khoản 2 Điều 11»: hiện vật cứu trợ phải bảo đảm chất lượng, an toàn, còn hạn sử dụng và phù hợp với nhu cầu thực tế của đối tượng được hỗ trợ. Điểm quan trọng là tổ chức tiếp nhận có quyền từ chối tiếp nhận hiện vật không bảo đảm điều kiện này và phải thông báo lý do cho tổ chức, cá nhân đóng góp. Quy định này bảo vệ quyền lợi người thụ hưởng và giảm thiểu rủi ro tồn ứ hàng phế phẩm cho kho bãi trong nước.
Đối với các nhóm hàng chuyên dụng phục vụ y tế, dự thảo đặt ra yêu cầu thẩm định riêng biệt. Cụ thể, «theo điểm đ khoản 2 Điều 11», đối với hiện vật là thuốc, trang thiết bị, vật tư y tế, hóa chất, sinh phẩm, hàng hóa dễ hư hỏng hoặc có hạn sử dụng ngắn, tổ chức tiếp nhận phải kiểm đếm, xác định giá trị, bảo quản theo quy định chuyên ngành và ưu tiên phân phối trước. Quy trình này đòi hỏi sự phối hợp khẩn trương giữa các cơ quan chuyên môn và đơn vị tiếp nhận để tránh lãng phí nguồn lực cứu trợ quý giá.
Trong trường hợp kiều bào hoặc đối tác quốc tế gửi tài trợ bằng tiền ngoại tệ, phương án tài chính được hoạch định dứt khoát «theo điểm d khoản 1 Điều 11»: trường hợp các tổ chức, cá nhân ủng hộ bằng ngoại tệ, Ban Vận động bán số ngoại tệ cho ngân hàng thương mại và nộp tiền thu được vào tài khoản của Ban Vận động cùng cấp. Dự kiến quy định này sẽ ngăn chặn các rủi ro liên quan đến tỷ giá và đảm bảo tính thống nhất trong công tác hạch toán tiền đồng phục vụ chi trả trong nước.
Trách nhiệm điều phối và cơ chế giải ngân hàng cứu trợ
Mô hình vận hành của Ban Vận động các cấp đóng vai trò mắt xích then chốt trong việc phân loại và phân bổ hàng hóa viện trợ. Tùy thuộc vào cấp độ khẩn cấp và tính chất của hàng hóa tiếp nhận, quy trình luân chuyển sẽ được triển khai theo các kịch bản pháp lý khác nhau.
Đối với việc thiết lập mạng lưới kho bãi, «theo điểm a khoản 2 Điều 11», Ban Vận động các cấp phối hợp với các cơ quan, đơn vị cùng cấp hướng dẫn thành lập các điểm tiếp nhận hiện vật đóng góp tự nguyện. Toàn bộ hiện vật phải được giao, nhận đầy đủ về số lượng, chủng loại; bảo quản, lưu trữ theo đúng tiêu chuẩn tại các điểm tiếp nhận hoặc kho tiếp nhận theo chỉ định. Căn cứ tình hình thực tế, các đơn vị tiếp nhận có thể sử dụng tạm thời kho chứa hàng hóa, trụ sở của cơ quan mình hoặc thuê kho tàng bến bãi làm nơi tập kết.
Trong tình huống nguy cấp đe dọa sinh mạng người dân, thủ tục phân phối được rút gọn tối đa «theo điểm b khoản 2 Điều 11»: trường hợp cần phải hỗ trợ khẩn cấp, giải phóng nhanh hiện vật đóng góp tự nguyện tại điểm tiếp nhận, Ban Vận động quyết định phân phối ngay nhu yếu phẩm gồm quần áo, lương thực, thuốc chữa bệnh, nhu yếu phẩm khác cho các đối tượng được hỗ trợ. Cơ chế giải phóng nhanh này giúp hàng cứu trợ đến tận tay người cần mà không bị đình trệ bởi các bước trung gian kéo dài.
Đối với trường hợp đóng góp có địa chỉ chỉ định từ phía nhà tài trợ quốc tế, tính minh bạch cam kết được đặt lên hàng đầu «theo khoản 3 Điều 11», những khoản tiếp nhận có điều kiện, địa chỉ cụ thể thì Ban Vận động có trách nhiệm thực hiện theo đúng cam kết, không được tự ý hoán đổi hay chuyển mục đích sử dụng nếu chưa có sự thống nhất.
Phương thức xử lý các loại tài sản tiếp nhận đặc thù
Không chỉ dừng lại ở hàng tiêu dùng và tiền mặt, các chiến dịch vận động xã hội còn có thể tiếp nhận nhiều dạng tài sản khác nhau. Dự thảo đã bao quát và quy định chi tiết cách xử lý đối với tài sản quý hiếm, nguồn lực dịch vụ và sự tham gia của các tổ chức khác nhau.
Đối với hiện vật quý giá như kim loại hay đá quý, dự thảo quy định hình thức chuyển hóa thành nguồn tiền mặt rõ ràng. «Theo điểm c khoản 2 Điều 11», trường hợp hiện vật đóng góp tự nguyện bằng vàng, bạc, kim khí quý, đá quý thì Ban Vận động tổ chức bán đấu giá theo quy định hiện hành của pháp luật về đấu giá tài sản và nộp tiền thu được vào tài khoản của Ban Vận động cùng cấp; trường hợp Ban Vận động cấp xã tiếp nhận hiện vật và tổ chức bán đấu giá thì nộp tiền thu được vào tài khoản của Ban Vận động cấp tỉnh.
Ngoài hiện vật hữu hình, các chủ thể còn có thể tham gia cứu trợ bằng năng lực chuyên môn «theo khoản 8 Điều 11», ngoài các hình thức đóng góp bằng tiền, hiện vật, các tổ chức, cá nhân có thể đóng góp bằng hình thức cung cấp dịch vụ như miễn phí hoặc giảm giá một số dịch vụ để hỗ trợ khắc phục khó khăn. Điều này mở đường cho các doanh nghiệp logistics quốc tế, đơn vị vận tải biển và vận tải hàng không đóng góp công sức vào chuỗi cứu trợ nhân đạo.
| Loại tài sản tiếp nhận | Phương án xử lý kỹ thuật | Căn cứ quy định dự thảo |
|---|---|---|
| Ngoại tệ tiền mặt / chuyển khoản | Bán cho ngân hàng thương mại, nộp tiền thu được vào tài khoản Ban Vận động cùng cấp | Điểm d Khoản 1 Điều 11 |
| Vàng, bạc, kim khí quý, đá quý | Tổ chức bán đấu giá theo luật đấu giá tài sản; nộp tiền vào tài khoản Ban Vận động cấp tương ứng (cấp xã nộp về cấp tỉnh) | Điểm c Khoản 2 Điều 11 |
| Nhu yếu phẩm khẩn cấp | Giải phóng nhanh, phân phối ngay lương thực, quần áo, thuốc chữa bệnh cho người thụ hưởng | Điểm b Khoản 2 Điều 11 |
| Vật tư y tế, hóa chất, sinh phẩm | Kiểm đếm, xác định giá trị, bảo quản chuyên ngành y tế và ưu tiên phân phối trước | Điểm đ Khoản 2 Điều 11 |
| Hàng hóa cứu trợ xuyên biên giới | Làm thủ tục hải quan, xem xét miễn thuế xuất nhập khẩu và thuế giá trị gia tăng | Điểm d Khoản 1 Điều 11 |
Trách nhiệm mở tài khoản và nguyên tắc vận hành quỹ của các tổ chức tiếp nhận
Để ngăn chặn rủi ro thất thoát hoặc sử dụng sai mục đích, dự thảo siết chặt kỷ luật tài chính áp dụng cho mọi chủ thể đứng ra làm trung gian tiếp nhận. Mỗi dòng tiền đóng góp phải được theo dõi hạch toán độc lập và chấm dứt đúng thời hạn cam kết.
Đối với cơ quan, đơn vị vận động, «theo điểm a khoản 1 Điều 11», tổ chức tiếp nhận phải mở tài khoản riêng tại Kho bạc Nhà nước hoặc ngân hàng thương mại để tiếp nhận, quản lý toàn bộ tiền đóng góp tự nguyện trong thời gian tiếp nhận; theo dõi, hạch toán riêng theo từng cuộc vận động. Khi hết thời hạn tiếp nhận mà không có quyết định kéo dài theo khoản 2 Điều 10, tổ chức không được nhận thêm tiền và phải thông báo dừng nhận đến nơi mở tài khoản. Đặc biệt, số dư tiền đóng góp tại ngân hàng thương mại đến thời điểm kết thúc năm tài chính phải chuyển về Kho bạc Nhà nước để quản lý tập trung, thống nhất, trừ trường hợp có cam kết khác. Tiền lãi phát sinh bổ sung vào nguồn đóng góp, còn phí ngân hàng chi trả theo Điều 14.
Đối với doanh nghiệp, hợp tác xã và tổ chức có tư cách pháp nhân tham gia tiếp nhận, yêu cầu quản lý cũng nghiêm ngặt không kém. «Theo khoản 7 Điều 11», các tổ chức này phải mở tài khoản riêng tại Kho bạc Nhà nước hoặc ngân hàng thương mại để tiếp nhận, quản lý toàn bộ tiền vận động được theo cam kết và quy định pháp luật; nếu tham gia nhiều cuộc vận động thì được dùng tài khoản chuyên biệt dùng chung nhưng bắt buộc hạch toán, theo dõi riêng từng cuộc; có biên nhận tiền mặt, hiện vật khi nhà tài trợ yêu cầu; không được tiếp nhận thêm sau khi hết hạn và phải thông báo đóng tiếp nhận tới nơi mở tài khoản.
Đối với các bộ ngành và quỹ từ thiện, dự thảo phân định luồng chuyển giao: «theo khoản 5 Điều 11», các bộ, cơ quan ngang bộ tiếp nhận nguồn đóng góp tự nguyện căn cứ hướng dẫn của Ban Vận động Trung ương, chuyển giao cho Ban Vận động Trung ương, Hội Chữ thập đỏ Việt Nam, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh bị thiệt hại hoặc giữ lại sử dụng trực tiếp. Trong khi đó, «theo khoản 6 Điều 11», các quỹ từ thiện thực hiện tiếp nhận, quản lý và phân phối theo khoản 5 Điều 12; trường hợp hưởng ứng lời kêu gọi của Mặt trận Tổ quốc để hỗ trợ ngoài phạm vi hoạt động thì phải chuyển giao toàn bộ cho Ban Vận động cùng cấp.
Tình huống minh họa: Xử lý lô hàng viện trợ và khoản tài trợ kết hợp
Để làm rõ cách thức áp dụng quy định trong thực tiễn, có thể phân tích tình huống giả định một tổ chức nhân đạo của kiều bào gửi gói hỗ trợ tổng hợp về Việt Nam nhằm trợ giúp địa phương chịu thiệt hại vì sự cố dịch bệnh.
Gói hỗ trợ bao gồm hai cấu phần: một khoản tài trợ bằng ngoại tệ tiền mặt và một lô hàng cứu trợ chứa vật tư y tế, sinh phẩm cùng thuốc điều trị. Khi kiện hàng về tới cảng, việc tiếp nhận và xử lý dòng tài sản này được vận hành theo các bước quy định tại dự thảo:
- Xử lý dòng tiền ngoại tệ: Căn cứ «theo điểm d khoản 1 Điều 11», Ban Vận động đại diện tiếp nhận sẽ bán toàn bộ số ngoại tệ cho ngân hàng thương mại và nộp số tiền Việt Nam thu được vào tài khoản riêng mở tại Kho bạc Nhà nước hoặc ngân hàng thương mại của Ban Vận động cùng cấp «theo điểm a khoản 1 Điều 11».
- Thực hiện thủ tục hải quan cho hàng cứu trợ: Lô hàng chứa thuốc và sinh phẩm được khai báo hải quan theo diện hàng hóa viện trợ khẩn cấp, được xem xét áp dụng chính sách miễn thuế xuất nhập khẩu và thuế giá trị gia tăng «theo điểm d khoản 1 Điều 11».
- Kiểm soát chất lượng và phân bổ: Do tính chất đặc thù của hàng y tế có hạn dùng, đơn vị tiếp nhận phối hợp kiểm đếm, xác định giá trị, lưu trữ theo chuẩn chuyên ngành và ưu tiên chuyển giao phân phối ngay «theo điểm đ khoản 2 Điều 11». Trường hợp phát hiện mặt hàng hết hạn hoặc không an toàn, đơn vị tiếp nhận có quyền từ chối nhận và gửi thông báo lý do «theo điểm d khoản 2 Điều 11».
Nhóm đối tượng chịu tác động và các bước chuẩn bị tuân thủ
Dự thảo Nghị định tác động trực tiếp lên nhiều nhóm chủ thể trong và ngoài nước. Các bên liên quan cần chủ động nắm bắt quy trình để chuẩn bị hồ sơ tuân thủ phù hợp.
- Tổ chức quốc tế và kiều bào gửi hàng viện trợ:
- Rà soát kỹ hạn sử dụng, tính an toàn và chất lượng kỹ thuật của hiện vật trước khi đóng gói gửi về «theo điểm d khoản 2 Điều 11».
- Phối hợp cùng đối tác tiếp nhận tại Việt Nam để chuẩn bị hồ sơ chứng minh mục đích nhân đạo, phục vụ thủ tục thông quan và áp dụng chính sách miễn thuế nhập khẩu, thuế giá trị gia tăng «theo điểm d khoản 1 Điều 11».
- Thống nhất trước các cam kết bằng văn bản nếu khoản đóng góp có điều kiện hoặc địa chỉ thụ hưởng cụ thể «theo khoản 3 Điều 11».
- Mở tài khoản riêng tại Kho bạc Nhà nước hoặc ngân hàng thương mại, tách biệt hoàn toàn với tài khoản hoạt động thông thường «theo khoản 7 Điều 11».
- Thiết lập hệ thống kế toán theo dõi riêng cho từng đợt vận động, tuyệt đối dừng tiếp nhận khi hết hạn cam kết và thông báo bằng văn bản tới ngân hàng «theo khoản 7 Điều 11».
- Bố trí bến bãi, kho lưu trữ đạt chuẩn để bảo quản hiện vật tiếp nhận theo phân công «theo điểm a khoản 2 Điều 11».
- Nắm vững danh mục và hồ sơ hàng cứu trợ phi thương mại để đẩy nhanh tiến độ làm thủ tục hải quan «theo điểm d khoản 1 Điều 11».
- Phối hợp với cơ quan y tế và Ban Vận động kiểm tra thực tế các lô hàng thuốc, trang thiết bị y tế, sinh phẩm nhập khẩu trước khi thông quan «theo điểm đ khoản 2 Điều 11».
Câu hỏi thường gặp về thủ tục và chính sách cứu trợ
Hàng cứu trợ từ ngoại quốc chuyển về có phải chịu thuế nhập khẩu và thuế giá trị gia tăng không?
«Theo điểm d khoản 1 Điều 11», hàng hóa cứu trợ do tổ chức, cá nhân nước ngoài, người Việt Nam ở nước ngoài gửi về được thực hiện thủ tục hải quan và miễn thuế theo quy định của pháp luật về thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu và thuế giá trị gia tăng áp dụng cho hàng cứu trợ.
Tổ chức trong nước tiếp nhận tài trợ bằng ngoại tệ thì xử lý thế nào?
«Theo điểm d khoản 1 Điều 11», trường hợp ủng hộ bằng ngoại tệ, Ban Vận động phải bán số ngoại tệ đó cho ngân hàng thương mại và nộp toàn bộ số tiền thu được vào tài khoản của Ban Vận động cùng cấp để thực hiện chi hỗ trợ.
Hiện vật cứu trợ hư hỏng hoặc không rõ nguồn gốc có bị từ chối tiếp nhận không?
Có. «Theo điểm d khoản 2 Điều 11», hiện vật phải bảo đảm chất lượng, an toàn, còn hạn sử dụng và phù hợp nhu cầu của đối tượng. Đơn vị tiếp nhận có toàn quyền từ chối tiếp nhận hiện vật không đáp ứng tiêu chuẩn và có trách nhiệm thông báo rõ lý do cho bên đóng góp.
Nếu người gửi ủng hộ bằng kim loại quý hoặc đá quý thì quản lý ra sao?
«Theo điểm c khoản 2 Điều 11», Ban Vận động tổ chức bán đấu giá vàng, bạc, kim khí quý, đá quý theo pháp luật về đấu giá tài sản. Toàn bộ số tiền thu được sau đấu giá phải nộp vào tài khoản của Ban Vận động cùng cấp (nếu cấp xã bán đấu giá thì nộp tiền về tài khoản Ban Vận động cấp tỉnh).
Định hướng tuân thủ đối với luồng hàng cứu trợ từ nước ngoài
Chính sách ưu đãi thông quan và miễn thuế theo dự thảo mang lại hành lang hỗ trợ rất lớn cho công tác cứu trợ quốc tế. Tuy nhiên, do đây vẫn là văn bản dự thảo chưa có hiệu lực chính thức, các doanh nghiệp, tổ chức từ thiện và cá nhân kiều bào cần theo sát tiến trình hoàn thiện pháp lý của cơ quan soạn thảo để chủ động phương án điều phối nguồn lực nhân đạo. Khi thực hiện chuyển giao hàng cứu trợ từ nước ngoài, các đơn vị cần rà soát kỹ chứng từ chất lượng, hạn sử dụng, tuân thủ đúng yêu cầu mở tài khoản chuyên biệt và đối chiếu chặt chẽ với các văn bản pháp luật hiện hành về thuế, hải quan nhằm phòng ngừa rủi ro tắc nghẽn thông quan tại cửa khẩu.
Nguồn để đối chiếu
Kiểm tra văn bản gốc, thời điểm và phạm vi áp dụng trước khi sử dụng thông tin.
Mở nguồn chính thức