Tượng đài không phù hợp quy hoạch sẽ bị phá dỡ, di dời
Theo Nghị định 410/2026/NĐ-CP, công trình tượng đài, tranh hoành tráng không còn phù hợp với quy hoạch sẽ bị buộc dỡ bỏ, phá dỡ hoặc di dời. Chủ đầu tư và ban quản lý cần nắm rõ điều kiện pháp lý, thẩm quyền quyết định cùng thủ tục lập dự án theo quy định mới.
Mục lục nội dungThu gọn
Công trình mỹ thuật ngoài trời quy mô lớn như tượng đài và tranh hoành tráng đòi hỏi sự tương thích chặt chẽ với không gian công cộng và định hướng quy hoạch đô thị. Vừa qua, Chính phủ ban hành Nghị định 410/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 113/2013/NĐ-CP về hoạt động mỹ thuật, đặt ra các chế tài và quy trình pháp lý nghiêm ngặt nhằm xử lý dứt điểm các công trình không còn đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật hoặc quy hoạch xây dựng. Quy định này trực tiếp tác động đến chủ đầu tư, ban quản lý dự án và các cơ quan quyết định đầu tư công trình văn hóa trên cả nước.
Căn cứ xử lý tượng đài, tranh hoành tráng vi phạm
Quy định quản lý không gian mỹ thuật công cộng đòi hỏi sự đồng bộ giữa giá trị văn hóa và trật tự xây dựng. Theo khoản 2 Điều 9 Nghị định 410/2026/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung Điều 32 Nghị định số 113/2013/NĐ-CP), các công trình tượng đài và tranh hoành tráng thuộc diện buộc phải dỡ bỏ, phá dỡ hoặc di dời khi rơi vào các nhóm vi phạm cụ thể về quy hoạch, nghệ thuật và xây dựng.
Thay vì để công trình tồn tại kéo dài gây mất mỹ quan hoặc cản trở hạ tầng kỹ thuật, nhà làm luật đã phân định rõ ràng 3 diện công trình phải áp dụng biện pháp xử lý. Việc nhận diện đúng các trường hợp này là nghĩa vụ bắt buộc của cơ quan quản lý và chủ đầu tư để tránh các hệ quả pháp lý phức tạp phát sinh.
Ba trường hợp tượng đài không phù hợp quy hoạch và vi phạm bị xử lý
Theo khoản 2 Điều 9 Nghị định 410/2026/NĐ-CP, có 3 trường hợp công trình tượng đài, tranh hoành tráng phải thực hiện dỡ bỏ, phá dỡ, di dời:
- Không phù hợp quy hoạch: Công trình không còn phù hợp với quy hoạch có liên quan theo pháp luật về quy hoạch theo quy định tại điểm a khoản 2 Điều 9 Nghị định 410/2026/NĐ-CP.
- Không đáp ứng yêu cầu nghệ thuật và chất liệu: Công trình tượng đài, tranh hoành tráng không còn đáp ứng được yêu cầu về nội dung, hình thức nghệ thuật và chất liệu xây dựng theo quy định tại điểm b khoản 2 Điều 9 Nghị định 410/2026/NĐ-CP.
- Vi phạm quy định xây dựng: Công trình xây dựng không chấp hành theo quy định của pháp luật về xây dựng theo quy định tại điểm c khoản 2 Điều 9 Nghị định 410/2026/NĐ-CP.
Bảng phân loại các trường hợp xử lý bắt buộc đối với công trình mỹ thuật:
| Nhóm vi phạm | Căn cứ tại Nghị định 410/2026/NĐ-CP | Bản chất vi phạm và hệ quả xử lý |
|---|---|---|
| Quy hoạch liên quan | Điểm a khoản 2 Điều 9 | Công trình lệch định hướng sử dụng đất hoặc không gian kiến trúc theo quy hoạch; buộc dỡ bỏ, phá dỡ hoặc di dời sang vị trí phù hợp. |
| Chất lượng nghệ thuật, chất liệu | Điểm b khoản 2 Điều 9 | Xuống cấp về kết cấu vật liệu, không đảm bảo tính mỹ thuật hoặc nội dung biểu đạt; buộc dỡ bỏ, di dời hoặc chuyển đổi chất liệu. |
| Trật tự xây dựng | Điểm c khoản 2 Điều 9 | Không chấp hành quy định pháp luật xây dựng trong quá trình thi công, nghiệm thu; buộc dỡ bỏ hoặc phá dỡ. |
Thẩm quyền quyết định dỡ bỏ, phá dỡ và thủ tục di dời công trình
Trình tự, thủ tục dỡ bỏ, phá dỡ hoặc di chuyển công trình mỹ thuật được quy định chặt chẽ nhằm bảo vệ tài sản công và tính toàn vẹn nghệ thuật. Theo khoản 1 Điều 9 Nghị định 410/2026/NĐ-CP, việc dỡ bỏ, phá dỡ công trình tượng đài, tranh hoành tráng bắt buộc phải có văn bản Quyết định của cơ quan có thẩm quyền quyết định đầu tư.
Đối với việc chuyển địa điểm hoặc cải tạo vật liệu, yêu cầu pháp lý được nâng lên mức lập hồ sơ đầu tư mới. Cụ thể, theo khoản 1 Điều 9 Nghị định 410/2026/NĐ-CP, việc di dời địa điểm, chuyển chất liệu tượng đài, tranh hoành tráng phải có dự án đầu tư được cấp có thẩm quyền phê duyệt, đồng thời phải có giấy phép và hồ sơ cấp phép theo các quy định tại Điều 27 Nghị định số 113/2013/NĐ-CP.
Điều này có nghĩa là chủ đầu tư không thể tùy tiện chuyển dịch hiện vật hay thay thế đá, đồng, bê tông bằng vật liệu khác nếu chưa lập dự án hoàn chỉnh và chưa được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp giấy phép xây dựng hoặc giấy phép chuyên ngành theo quy chuẩn.
Chủ đầu tư và đơn vị quản lý cần làm gì để tránh rủi ro?
Quy định tại Nghị định 410/2026/NĐ-CP đặt ra trách nhiệm pháp lý trực tiếp cho các cơ quan, tổ chức quản lý tượng đài và tranh hoành tráng. Các đơn vị thuộc diện chịu tác động cần chủ động thực hiện các biện pháp sau:
- Rà soát quy hoạch tổng thể: Định kỳ kiểm tra vị trí hiện hữu của tượng đài, phù điêu, tranh hoành tráng đối chiếu với các đồ án quy hoạch liên quan theo pháp luật về quy hoạch nhằm phát hiện sớm các điểm xung đột không gian.
- Đánh giá hiện trạng chất lượng: Kiểm định định kỳ độ bền vật liệu, tình trạng xuống cấp bề mặt hoặc kết cấu chịu lực của công trình để bảo đảm vẫn đáp ứng yêu cầu nội dung, mỹ thuật và an toàn kỹ thuật theo điểm b khoản 2 Điều 9 Nghị định 410/2026/NĐ-CP.
- Hoàn thiện tính pháp lý xây dựng: Kiểm tra toàn diện hồ sơ cấp phép, nghiệm thu công trình theo pháp luật về xây dựng nhằm phòng ngừa nguy cơ bị xử lý theo điểm c khoản 2 Điều 9 Nghị định 410/2026/NĐ-CP.
- Thực hiện đúng thẩm quyền phê duyệt: Tuyệt đối không tự ý đập phá hoặc di dời công trình; trường hợp cần thay đổi địa điểm hoặc chất liệu, phải tiến hành lập dự án đầu tư và xin giấy phép theo đúng khoản 1 Điều 9 Nghị định 410/2026/NĐ-CP.
Tình huống pháp lý minh họa
Một ban quản lý dự án công viên tại địa phương quản lý một cụm tượng đài điêu khắc xây dựng từ trước. Khi quy hoạch giao thông đô thị mới được phê duyệt theo pháp luật về quy hoạch, vị trí tượng đài nằm trúng tim tuyến đường vành đai mở rộng. Đồng thời, chất liệu bề mặt tượng đài đã bị nứt vỡ nghiêm trọng, không còn đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và hình thức mỹ thuật.
Căn cứ theo điểm a và điểm b khoản 2 Điều 9 Nghị định 410/2026/NĐ-CP, công trình này thuộc diện bắt buộc phải dỡ bỏ, phá dỡ hoặc di dời. Để xử lý:
- Nếu quyết định phá dỡ hoàn toàn: Ban quản lý phải trình cơ quan có thẩm quyền quyết định đầu tư ban hành văn bản Quyết định dỡ bỏ, phá dỡ theo quy định tại khoản 1 Điều 9 Nghị định 410/2026/NĐ-CP.
- Nếu lựa chọn phương án bảo tồn bằng cách chuyển sang vị trí công viên mới và thay thế lớp vỏ hư hỏng: Ban quản lý phải lập dự án đầu tư di dời và chuyển chất liệu, trình cấp thẩm quyền phê duyệt và thực hiện xin giấy phép, hồ sơ cấp phép theo đúng quy định tại khoản 1 Điều 9 Nghị định 410/2026/NĐ-CP viện dẫn Điều 27.
Câu hỏi thường gặp về dỡ bỏ, di dời tượng đài, tranh hoành tráng
Tượng đài bị dỡ bỏ, phá dỡ trong những trường hợp cụ thể nào?
Theo khoản 2 Điều 9 Nghị định 410/2026/NĐ-CP, công trình bị dỡ bỏ, phá dỡ khi thuộc một trong 3 diện: không còn phù hợp với quy hoạch có liên quan theo pháp luật về quy hoạch; không còn đáp ứng được yêu cầu về nội dung, hình thức nghệ thuật và chất liệu xây dựng; hoặc xây dựng không chấp hành theo quy định của pháp luật về xây dựng.
Thẩm quyền ra quyết định phá dỡ thuộc về cơ quan nào?
Theo khoản 1 Điều 9 Nghị định 410/2026/NĐ-CP, việc dỡ bỏ, phá dỡ công trình tượng đài, tranh hoành tráng bắt buộc phải có văn bản Quyết định của cơ quan có thẩm quyền quyết định đầu tư công trình đó.
Khi muốn di dời tượng đài sang địa điểm mới cần điều kiện gì?
Theo khoản 1 Điều 9 Nghị định 410/2026/NĐ-CP, việc di dời địa điểm tượng đài phải có dự án đầu tư được cấp có thẩm quyền phê duyệt, đồng thời phải có giấy phép và hồ sơ cấp phép theo các quy định tại Điều 27 Nghị định số 113/2013/NĐ-CP.
Có được tự ý thay đổi chất liệu thi công tượng đài, tranh hoành tráng không?
Không được tự ý thay đổi. Theo khoản 1 Điều 9 Nghị định 410/2026/NĐ-CP, việc chuyển chất liệu tượng đài, tranh hoành tráng bắt buộc phải lập dự án đầu tư được cấp thẩm quyền phê duyệt và có giấy phép, hồ sơ cấp phép theo quy định.
Khuyến nghị rà soát và thực thi đúng quy định
Các quy định sửa đổi tại Nghị định 410/2026/NĐ-CP khẳng định quan điểm siết chặt kỷ cương trong quản lý công trình văn hóa, mỹ thuật ngoài trời. Việc công trình bị buộc phá dỡ, di dời không chỉ gây lãng phí nguồn lực đầu tư mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín của các bên tham gia phát triển dự án.
Chủ đầu tư và cơ quan quản lý cần chủ động rà soát pháp lý của từng tượng đài, khối biểu tượng và tranh hoành tráng đang quản lý. Hãy đối chiếu chi tiết hồ sơ thiết kế, giấy phép xây dựng và đồ án quy hoạch không gian liên quan với văn bản gốc của Nghị định 410/2026/NĐ-CP, đồng thời tham khảo ý kiến tư vấn pháp lý chuyên sâu để thực hiện quy trình dỡ bỏ, di dời đúng thẩm quyền, hợp thức hóa hồ sơ kỹ thuật theo quy định hiện hành.
Nguồn để đối chiếu
Kiểm tra văn bản gốc, thời điểm và phạm vi áp dụng trước khi sử dụng thông tin.
Mở nguồn chính thức