Đến nội dung chính
Góc LuậtThông tin có nguồn · Biên tập có trách nhiệm
Tra cứu văn bản Văn bản đã lưu (0) Thông báoĐăng nhậpĐăng ký

Cấm xả lũ chồng lũ hạ du: Gây thiệt hại hồ đập phải bồi thường

Theo Quyết định 2131/QĐ-TTg, các hồ chứa nước trên lưu vực sông Kôn - Hà Thanh bị nghiêm cấm xả nước gây hiện tượng lũ chồng lũ hạ du, đồng thời quy định rõ trách nhiệm bồi thường toàn bộ thiệt hại về tính mạng, tài sản cùng chế tài pháp lý trực tiếp với người ra lệnh và người thực hiện sai lệnh.

Mục lục nội dungThu gọn

Vấn đề điều tiết xả lũ tại các lưu vực sông luôn tiềm ẩn nguy cơ đe dọa trực tiếp đến đời sống người dân vùng hạ lưu khi xảy ra xung đột giữa an toàn thân đập và an toàn dân sinh. Để chấn chỉnh kỷ cương kỷ luật trong quản lý thiên tai, quy định tại Quyết định 2131/QĐ-TTg đã xác lập nguyên tắc cốt lõi: ngăn chặn hiện tượng lũ chồng lũ hạ du, buộc các đơn vị quản lý vận hành phải chia sẻ trách nhiệm phòng thủ dân sự và bồi thường thiệt hại theo quy định pháp luật khi để xảy ra hậu quả nghiêm trọng.

Trách nhiệm dân sự và nghĩa vụ bồi thường thiệt hại vùng hạ du

Theo khoản 2 Điều 5, việc vận hành giảm lũ cho hạ du bắt buộc phải đáp ứng hai mục tiêu song hành: vừa bảo đảm an toàn công trình hồ, đập, vừa không được gây đột biến dòng chảy, bất thường đe dọa trực tiếp đến tính mạng và tài sản của người dân khu vực ven sông ở hạ du các hồ, đập. Điểm then chốt tại khoản này là chế tài dân sự mang tính bắt buộc: trường hợp gây thiệt hại thì phải bồi thường theo quy định của pháp luật. Quy định này gắn trách nhiệm kinh tế trực tiếp vào quá trình ra quyết định đóng, mở cửa van xả lũ.

Cũng theo khoản 1 Điều 5, việc thực hiện chế độ vận hành bảo đảm an toàn công trình phải tuân thủ đúng Quy trình vận hành của hồ, đập đã được ban hành. Các ngoại lệ duy nhất được miễn trừ áp dụng quy trình cơ sở này chỉ bao gồm các tình huống bất thường, khẩn cấp được quy định tại Chương IV hoặc các trường hợp cụ thể do Thủ tướng Chính phủ hoặc Trưởng Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia trực tiếp quyết định. Mọi sự tự ý thay đổi quy trình xả lũ dẫn đến ngập úng hạ lưu đều đối diện nguy cơ bị truy cứu trách nhiệm bồi thường.

Theo khoản 3 Điều 5, trong thời gian vận hành mùa lũ (quy định tại khoản 1 Điều 2), khi chưa tham gia vận hành giảm lũ cho hạ du, mực nước các hồ chứa không được phép vượt mực nước cao nhất thời kỳ mùa lũ trong điều kiện bình thường (quy định tại khoản 2 Điều 6), trừ trường hợp quy định tại khoản 3 Điều 8 và Điều 13. Ngoài ra, theo khoản 5 Điều 5, sau khi kết thúc quá trình vận hành giảm lũ cho hạ du, hoặc sau khi vận hành trong tình huống bất thường, khẩn cấp, hoặc sau khi vận hành bảo đảm an toàn công trình, chủ hồ phải đưa dần mực nước hồ về đúng mực nước quy định tại khoản 2 Điều 6 nhằm tái lập dung tích phòng lũ cho các đợt mưa kế tiếp.

Yêu cầu phối hợp ngăn chặn tình trạng lũ chồng lũ hạ du

Vấn đề xung đột xả lũ cục bộ giữa các công trình thủy điện và thủy lợi trên cùng lưu vực được kiểm soát chặt chẽ theo khoản 1 Điều 11. Cụ thể, trong quá trình các hồ Trà Xom 1, Định Bình, Núi Một và Thuận Ninh vận hành giảm lũ, các công trình gồm: hồ Vĩnh Sơn A, Vĩnh Sơn B, Vĩnh Sơn C (cụm hồ Vĩnh Sơn), hồ Vĩnh Sơn 4, Vĩnh Sơn 5, hồ Văn Phong và đập dâng Phú Phong phải tham gia phối hợp vận hành để góp phần giảm lũ cho hạ du. Năng lực xả phải phù hợp với năng lực thực tế của công trình, tình hình mưa lũ, triệt để không gây lũ chồng lũ hạ du, đảm bảo an toàn công trình và xử lý các tình huống bất thường, khẩn cấp.

Theo khoản 2 Điều 11, ngoài việc tuân thủ các nguyên tắc phối hợp giảm lũ kể trên, các hồ, đập bắt buộc phải thực hiện việc vận hành theo đúng quyết định, chỉ đạo của người có thẩm quyền quy định tại điểm a khoản 3 Điều 7. Việc vận hành đơn lẻ, tùy tiện xả tràn để tự cứu đập mà không tính toán đến lưu lượng xả của các công trình bậc thang phía thượng nguồn và hạ lưu là hành vi vi phạm kỷ luật điều hành dòng chảy.

Để đảm bảo hiệu quả vận hành liên hồ, theo khoản 4 Điều 5, trong suốt quá trình vận hành, đơn vị quản lý phải thường xuyên theo dõi, cập nhật thông tin về tình hình thời tiết, diễn biến mưa, lũ; mực nước tại các trạm thủy văn; mực nước và lưu lượng lũ đến hồ cùng các bản tin cảnh báo, dự báo tiếp theo để điều tiết công trình phù hợp thực tế. Đồng thời, các đơn vị phải phối hợp chặt chẽ trong cung cấp, chia sẻ dữ liệu khí tượng thủy văn nhằm nâng cao hiệu quả cắt giảm lũ cho hạ lưu và xử lý các tình huống khẩn cấp.

Thẩm quyền ra lệnh vận hành và điều kiện kích hoạt xả giảm lũ

Theo khoản 1 Điều 7, chế độ vận hành hồ, đập trong mùa lũ được phân định thành 4 hình thức vận hành cụ thể: vận hành giảm lũ cho hạ du; vận hành đảm bảo an toàn công trình; vận hành tích nước cuối mùa lũ; và vận hành trong điều kiện bình thường. Trong đó, theo điểm a khoản 1 Điều 7, việc giảm lũ cho hạ du đối với các hồ Định Bình, Trà Xom 1, Núi Một và Thuận Ninh bao gồm việc vận hành hạ thấp mực nước hồ với tổng lưu lượng xả lớn hơn lưu lượng đến hồ để tạo dung tích phòng lũ đón đợt lũ mới.

Theo điểm a khoản 2 Điều 7, tình huống kích hoạt chế độ vận hành giảm lũ cho hạ du phát sinh khi Cục Khí tượng Thủy văn cảnh báo hoặc dự báo có bão khẩn cấp, áp thấp nhiệt đới gần bờ hoặc các hình thế thời tiết nguy hiểm có khả năng gây mưa, lũ ảnh hưởng trực tiếp đến địa phương hoặc gây ngập lụt lưu vực sông Kôn - Hà Thanh trong vòng 24 đến 48 giờ tới. Trường hợp không có dự báo mưa lũ, chế độ giảm lũ bắt buộc kích hoạt ngay khi lưu lượng nước đổ về hồ vượt ngưỡng quy định: vượt 30 m3/s đối với hồ Trà Xom 1; vượt 600 m3/s đối với hồ Định Bình; vượt 75 m3/s đối với hồ Núi Một; và vượt 40 m3/s đối với hồ Thuận Ninh.

Chế độ xả giảm lũ này được duy trì cho đến khi mực nước hồ hạ xuống mức an toàn quy định tại Bảng 1 của Quy trình, hoặc khi mực nước tại Trạm thủy văn Bình Nghi xuống dưới mức báo động I và Trạm thủy văn Thạnh Hòa xuống dưới báo động II và đang tiếp tục giảm, đồng thời không xuất hiện nguy cơ đợt lũ mới. Ngược lại, theo điểm b khoản 2 Điều 7, chế độ vận hành bảo đảm an toàn công trình chỉ áp dụng đối với các hồ Trà Xom 1, Định Bình và Núi Một khi mực nước hồ đã đạt đến mực nước dâng bình thường mà lưu lượng lũ đến hồ vẫn tiếp tục gia tăng.

Về chế độ tích nước cuối mùa lũ, theo điểm c khoản 2 Điều 7, thời điểm bắt đầu áp dụng được ấn định: từ ngày 01 tháng 12 đối với hồ Trà Xom 1, và từ ngày 18 tháng 12 đối với các hồ Định Bình, Núi Một, Thuận Ninh. Điều kiện tiên quyết là không xuất hiện dự báo mưa lũ hoặc lưu lượng vượt ngưỡng tại điểm a khoản 2 Điều 7, đồng thời bản tin dự báo 10 ngày tới của Cục Khí tượng Thủy văn không có hình thế thời tiết gây mưa lũ lớn trên lưu vực sông Kôn - Hà Thanh.

Hồ chứa Ngưỡng lũ về hồ kích hoạt chế độ giảm lũ Thời điểm bắt đầu chế độ tích nước cuối mùa lũ Thẩm quyền ban hành lệnh vận hành giảm lũ
Hồ Trà Xom 1 Lưu lượng về vượt 30 m3/s Từ ngày 01 tháng 12 Trưởng Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh Gia Lai
Hồ Định Bình Lưu lượng về vượt 600 m3/s Từ ngày 18 tháng 12 Trưởng Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh Gia Lai
Hồ Núi Một Lưu lượng về vượt 75 m3/s Từ ngày 18 tháng 12 Trưởng Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh Gia Lai
Hồ Thuận Ninh Lưu lượng về vượt 40 m3/s Từ ngày 18 tháng 12 Trưởng Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh Gia Lai

Trách nhiệm pháp lý của người ra lệnh và người thực hiện lệnh vận hành

Cơ chế phân cấp chỉ huy được quy định chặt chẽ tại khoản 3 Điều 7. Cụ thể, theo điểm a khoản 3 Điều 7, Trưởng Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh Gia Lai có thẩm quyền quyết định việc thực hiện chế độ vận hành giảm lũ cho hạ du (hạ thấp mực nước hồ, duy trì mực nước hồ, cắt, giảm lũ cho hạ du và vận hành đưa mực nước hồ về mực nước cao nhất thời kỳ mùa lũ trong điều kiện bình thường) cũng như quyết định phối hợp vận hành giảm lũ giữa các hồ đập. Trong khi đó, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Gia Lai là người quyết định chế độ tích nước cuối mùa lũ và chế độ vận hành trong tình huống bất thường, khẩn cấp.

Đối với chủ sở hữu và đơn vị quản lý khai thác hồ, theo điểm b khoản 3 Điều 7, Giám đốc, Tổng giám đốc hoặc Thủ trưởng đơn vị quản lý, vận hành hồ, đập (Chủ hồ, đập) chỉ có quyền tự quyết định đối với việc thực hiện chế độ vận hành bảo đảm an toàn công trình và vận hành trong điều kiện bình thường, trên cơ sở quy trình vận hành đã được phê duyệt hoặc pháp luật về an toàn đập, hồ chứa và phải chịu trách nhiệm cá nhân về quyết định của mình.

Quy định trách nhiệm cá nhân đối với người có thẩm quyền được nêu rõ tại điểm c khoản 3 Điều 7: trường hợp người có thẩm quyền chỉ đạo, quyết định vận hành hồ mà không thực hiện trách nhiệm của mình dẫn đến mất an toàn cho công trình, hạ du, gây thiệt hại đến tính mạng, tài sản của người dân thì sẽ bị xử lý theo quy định của pháp luật. Chế tài này được tái khẳng định tại khoản 1 Điều 35: Lệnh vận hành các hồ, đập điều tiết lũ trái với các quy định trong Quy trình này dẫn đến công trình đầu mối, hệ thống các công trình thủy lợi, giao thông và dân sinh ở hạ du bị mất an toàn thì người ra lệnh phải chịu trách nhiệm trước pháp luật.

Song song đó, theo khoản 2 Điều 35, việc thực hiện sai lệnh vận hành dẫn đến mất an toàn công trình đầu mối, hệ thống các công trình thủy lợi, giao thông và dân sinh ở hạ du thì Chủ hồ, đập có liên quan phải chịu trách nhiệm trước pháp luật. Như vậy, pháp luật quy định chế tài độc lập và trực tiếp: người ra lệnh sai chịu trách nhiệm về nội dung lệnh; đơn vị thực thi sai lệnh chịu trách nhiệm về sai phạm trong thao tác vận hành.

Kiểm định an toàn đập và quy trình ứng phó sự cố công trình

Bên cạnh trách nhiệm điều hành trong bão lũ, công tác bảo dưỡng và kiểm định an toàn đập trước mùa mưa lũ là yêu cầu bắt buộc nhằm loại bỏ rủi ro xả lũ cưỡng bức. Theo khoản 4 Điều 35, hằng năm, Chủ hồ, đập có trách nhiệm tổ chức thực hiện tổng kiểm tra trước mùa lũ đối với các trang thiết bị, hạng mục công trình và tiến hành sửa chữa để bảo đảm vận hành an toàn. Kết quả kiểm tra phải báo cáo tới Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia, Chủ tịch Ủy ban nhân dân và Trưởng Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh Gia Lai, cùng Bộ Công Thương (đối với hồ thủy điện) hoặc Bộ Nông nghiệp và Môi trường (đối với hồ thủy lợi).

Mốc thời hạn hoàn tất sửa chữa được ấn định chặt chẽ theo khoản 5 Điều 35: Trường hợp có sự cố công trình hoặc hư hỏng trang thiết bị mà không thể sửa chữa xong trước ngày 31 tháng 8, Chủ hồ, đập phải lập tức báo cáo tới các cơ quan đầu não nêu trên để có phương án chỉ đạo, xử lý phương án tích nước và điều tiết lũ an toàn cho hạ du.

Trong quá trình vận hành, nếu đột xuất phát hiện nguy cơ xảy ra sự cố công trình đầu mối đòi hỏi phải điều chỉnh tức thời, theo khoản 3 Điều 35, Chủ hồ thủy điện phải báo cáo sự cố và đề xuất giải pháp với Bộ Công Thương; Chủ hồ thủy lợi báo cáo Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Đồng thời, toàn bộ các Chủ hồ phải báo cáo ngay tới Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Gia Lai và Trưởng Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh Gia Lai để phối hợp chỉ đạo phòng ngừa thảm họa cho khu vực hạ lưu.

Đối tượng chịu tác động và hướng dẫn tuân thủ vận hành an toàn

Việc áp dụng các nguyên tắc khắt khe trong kiểm soát lũ đòi hỏi từng nhóm chủ thể phải nắm rõ nghĩa vụ và quyền hạn của mình:

  • Đơn vị quản lý, vận hành hồ đập thủy điện và thủy lợi: Phải chấp hành nghiêm các lệnh vận hành xả lũ; bảo đảm các nội dung lệnh theo điểm đ khoản 3 Điều 7 bao gồm thông số hiện trạng mực nước, lưu lượng đến, lưu lượng xả, mực nước dự kiến đạt và thời gian thực hiện. Chủ động kiểm tra bảo dưỡng hệ thống van xả, thiết bị đo đạc xong trước ngày 31 tháng 8 theo khoản 5 Điều 35; lưu trữ đầy đủ nhật ký, dữ liệu giám sát và bản ghi âm chỉ đạo theo điểm d khoản 3 Điều 7 để phục vụ thanh tra, hậu kiểm.
  • Lãnh đạo và cơ quan chỉ huy phòng thủ dân sự: Ra lệnh vận hành đúng thẩm quyền quy định tại điểm a khoản 3 Điều 7; căn cứ sát diễn biến dự báo khí tượng thủy văn để chỉ đạo hạ thấp mực nước đón lũ hoặc điều tiết liên hồ; chịu trách nhiệm pháp lý trực tiếp nếu ban hành lệnh trái quy trình dẫn đến mất an toàn dân sinh theo khoản 1 Điều 35.
  • Người dân vùng ven sông hạ lưu: Chủ động theo dõi các thông báo vận hành điều tiết từ Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự địa phương và đơn vị quản lý hồ; kịp thời ghi nhận hiện trạng hư hại, thiệt hại về người và tài sản do hiện tượng xả lũ bất thường gây ra để làm cơ sở yêu cầu bồi thường dân sự theo đúng quy định tại khoản 2 Điều 5.

Câu hỏi thường gặp về quy trình vận hành và trách nhiệm pháp lý

Khi nào các hồ chứa nước bắt buộc phải kích hoạt chế độ xả giảm lũ cho hạ du?

Theo điểm a khoản 2 Điều 7, chế độ vận hành giảm lũ được kích hoạt khi Cục Khí tượng Thủy văn dự báo có bão khẩn cấp, áp thấp nhiệt đới gần bờ hoặc hình thế thời tiết gây mưa lũ ảnh hưởng lưu vực trong 24 đến 48 giờ tới; hoặc khi không có dự báo nhưng lưu lượng về hồ vượt các ngưỡng: 30 m3/s (Trà Xom 1), 600 m3/s (Định Bình), 75 m3/s (Núi Một), 40 m3/s (Thuận Ninh).

Người ra lệnh xả lũ trái quy định phải chịu trách nhiệm gì trước pháp luật?

Theo khoản 1 Điều 35 và điểm c khoản 3 Điều 7, người có thẩm quyền ra lệnh vận hành điều tiết lũ trái với Quy trình hoặc không thực hiện trách nhiệm dẫn đến công trình đầu mối, giao thông, thủy lợi và dân sinh hạ du bị mất an toàn, gây thiệt hại tính mạng, tài sản của người dân thì phải chịu trách nhiệm cá nhân trước pháp luật và bị xử lý theo chế tài luật định.

Chủ hồ đập tự ý xả lũ sai lệch so với lệnh điều hành bị xử lý ra sao?

Theo khoản 2 Điều 35, Chủ hồ, đập thực hiện sai lệnh vận hành dẫn đến mất an toàn công trình và dân sinh hạ du sẽ phải trực tiếp chịu trách nhiệm trước pháp luật. Ngoài ra, theo khoản 2 Điều 5, nếu việc xả nước sai lệnh tạo dòng chảy đột biến gây thiệt hại tài sản, tính mạng người dân thì đơn vị vận hành phải bồi thường thiệt hại theo quy định.

Chủ hồ đập phải xử lý thế nào nếu xảy ra tình huống lũ khẩn cấp nhưng mất liên lạc với cấp chỉ huy?

Theo điểm d khoản 3 Điều 7, khi xuất hiện tình huống phải vận hành giảm lũ hoặc ứng phó bất thường mà không nhận được lệnh từ Trưởng Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự hoặc Chủ tịch UBND tỉnh, Chủ hồ, đập được quyền chủ động vận hành theo đúng quy định của Quy trình, tự chịu trách nhiệm về quyết định, đồng thời phải báo cáo ngay bằng thư điện tử, điện thoại ghi âm hoặc máy vô tuyến điện và lưu trữ toàn bộ nhật ký vận hành.

Đảm bảo an toàn hạ du là nguyên tắc tối thượng trong mùa mưa bão

Quy trình vận hành liên hồ chứa theo Quyết định 2131/QĐ-TTg đã siết chặt trách nhiệm pháp lý của cả cấp chỉ huy lẫn đơn vị trực tiếp quản lý hồ chứa nước. Mọi quyết định điều tiết dòng chảy đều phải đặt an toàn tính mạng, tài sản của nhân dân vùng ven sông lên trên hết, kiên quyết xử lý tình trạng xả lũ gây hại và buộc bồi thường thỏa đáng khi có vi phạm. Các đơn vị khai thác đập, cơ quan phòng thủ dân sự cần chủ động rà soát quy trình, đối chiếu thẩm quyền điều hành và kiểm tra hiệu lực văn bản để tổ chức diễn tập, điều tiết an toàn theo quy định pháp luật.

Nguồn để đối chiếu

Kiểm tra văn bản gốc, thời điểm và phạm vi áp dụng trước khi sử dụng thông tin.

Mở nguồn chính thức

Bài viết liên quan

Xem thêm