Lệnh đón lũ, xả lũ sông Kôn phải ban hành trước tối thiểu 04 giờ
Theo Quyết định 2131/QĐ-TTg, lệnh vận hành hạ thấp mực nước đón lũ và xả lũ bắt buộc phải phát đi trước ít nhất 04 giờ để địa phương và dân cư hạ du kịp ứng phó.
Mục lục nội dungThu gọn
Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Kôn - Hà Thanh ban hành kèm theo Quyết định 2131/QĐ-TTg ngày 06 tháng 11 năm 2026 của Thủ tướng Chính phủ đang đặt ra những yêu cầu nghiêm ngặt về thời gian phát lệnh và điều kiện kỹ thuật cắt lũ. Đối với chính quyền cơ sở và người dân ven sông, việc nắm vững từng mốc thời gian và lưu lượng vận hành điều tiết là yếu tố sống còn nhằm chủ động phòng ngừa rủi ro ngập lụt.
Mệnh lệnh điều tiết đón lũ và xả lũ sông Kôn trước tối thiểu 04 giờ
Quy định thời gian phát lệnh được xác lập cụ thể nhằm bảo đảm toàn bộ hệ thống phòng thủ dân sự từ cấp tỉnh tới từng thôn, xóm có đủ thời gian chuẩn bị. Theo khoản 2 Điều 27 của Quy trình ban hành kèm theo Quyết định 2131/QĐ-TTg, việc ban hành lệnh vận hành hồ hạ thấp mực nước đón lũ và xả lũ phải trước ít nhất 04 giờ tính đến thời điểm thực hiện lệnh, trừ các tình huống bất thường, khẩn cấp.
Khoảng thời gian 04 giờ là giới hạn tối thiểu để thông tin chỉ đạo được chuyển tiếp thông suốt qua các cấp hành chính, hỗ trợ các lực lượng xung kích tại cơ sở hướng dẫn cư dân di dời tài sản, gia súc, phương tiện khỏi bãi bồi, vùng trũng thấp. Trong quản trị an toàn đập và hồ chứa, đây là ranh giới kỹ thuật ngăn ngừa tình trạng xả lũ đột ngột gây bất ngờ cho vùng hạ lưu.
Trường hợp duy nhất không bắt buộc áp dụng mốc thời gian 04 giờ là các tình huống bất thường, khẩn cấp theo khoản 2 Điều 27. Đây là các tình huống nguy cấp đe dọa trực diện đến sự an toàn của thân đập hoặc diễn biến khí tượng thủy văn cực đoan vượt dự báo, đòi hỏi cơ quan có thẩm quyền phải hành động tức thì để bảo vệ công trình và giảm thiểu tối đa thảm họa vỡ đập.
Bộ thông số kỹ thuật kích hoạt cắt lũ tại hồ Định Bình
Công tác vận hành giảm lũ cho hạ lưu tại hồ Định Bình chịu sự chi phối trực tiếp bởi cao trình mực nước hồ và lưu lượng nước lũ thực tế từ thượng nguồn. Khi mực nước hồ lớn hơn giá trị quy định tại Bảng 2, cơ chế cắt, giảm lũ cho hạ du được kích hoạt dựa trên dữ liệu quan trắc cụ thể tại các trạm đo thủy văn.
Theo điểm c khoản 1 Điều 8, khi mực nước tại Trạm thủy văn Bình Nghi bằng hoặc vượt mực nước quy định tại Bảng 3 của Quy trình này hoặc lưu lượng đến hồ lớn hơn 1.000 m³/s thì thực hiện vận hành cắt, giảm lũ cho hạ du. Đây là chỉ dấu phân định việc chuyển từ trạng thái theo dõi, duy trì mực nước sang trạng thái tích cực cắt giảm đỉnh lũ, giữ lại một phần dung tích nước trong lòng hồ nhằm giảm tải áp lực ngập úng cho dải đồng bằng hạ lưu.
Nếu mực nước tại Trạm thủy văn Bình Nghi chưa chạm mốc quy định tại Bảng 3 nhưng đã vượt qua cao trình 16,2 m, hoặc lưu lượng nước đổ về hồ dao động trong khoảng từ 600 m³/s đến 1.000 m³/s, hồ sẽ thực hiện phương thức duy trì mực nước hồ theo điểm b khoản 1 Điều 8. Trường hợp mực nước tại Trạm thủy văn Bình Nghi vẫn dưới ngưỡng 16,2 m, đơn vị quản lý hồ vận hành hạ dần mực nước nhưng không được thấp hơn giá trị quy định tại Bảng 2 của Quy trình, căn cứ theo điểm a khoản 1 Điều 8.
Bảng so sánh chế độ vận hành giảm lũ hồ Định Bình
Tùy theo mực nước thực tế tại Trạm thủy văn Bình Nghi và lưu lượng lũ đổ về lòng hồ, người có thẩm quyền sẽ áp dụng một trong các chế độ vận hành cụ thể sau:
| Chế độ vận hành | Điều kiện mực nước Trạm Bình Nghi | Lưu lượng nước về hồ | Quy định viện dẫn |
|---|---|---|---|
| Hạ dần mực nước hồ | Chưa vượt quá 16,2 m | Dưới 600 m³/s | Điểm a khoản 1 Điều 8 |
| Duy trì mực nước hồ | Vượt 16,2 m nhưng dưới Bảng 3 | Từ 600 m³/s đến 1.000 m³/s | Điểm b khoản 1 Điều 8 |
| Cắt, giảm lũ cho hạ du | Bằng hoặc vượt Bảng 3 | Lớn hơn 1.000 m³/s | Điểm c khoản 1 Điều 8 |
Đối với trường hợp mực nước hồ nhỏ hơn giá trị quy định tại Bảng 2, điểm a khoản 2 Điều 8 xác định: khi mực nước tại Trạm thủy văn Bình Nghi đang dưới 16,2 m, hồ thực hiện vận hành điều tiết để bảo đảm mực nước hồ không vượt quá giá trị quy định tại Bảng 2. Trong quá trình này, diễn biến thủy văn tại các Trạm thủy văn Bình Nghi và Thạnh Hòa tiếp tục là cơ sở để chuyển đổi chế độ vận hành linh hoạt.
Khung dự báo 24 đến 48 giờ và giới hạn tích nước
Việc điều tiết đón lũ chủ động phụ thuộc mật thiết vào thông tin cảnh báo sớm từ cơ quan khí tượng thủy văn. Quyết định 2131/QĐ-TTg phân chia rõ thẩm quyền ứng phó theo thời hạn dự báo và các mốc thời gian cụ thể trong năm.
Theo khoản 3 Điều 8, khi Cục Khí tượng Thủy văn đưa ra cảnh báo hoặc dự báo có bão, áp thấp nhiệt đới gần bờ hoặc các hình thế thời tiết khác có khả năng gây lũ mà trong vòng 24 đến 48 giờ tới có nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến lưu vực hồ chứa, Trưởng Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh Gia Lai sẽ xem xét, quyết định vận hành xả nước để đưa dần mực nước hồ về cao trình quy định tại Bảng 2. Thời gian đón đầu 24 đến 48 giờ tạo dung tích phòng lũ cần thiết trước khi tâm mưa lũ đổ về lưu vực.
Ngược lại, trong điều kiện Cục Khí tượng Thủy văn không có cảnh báo hoặc dự báo thời tiết nguy hiểm gây lũ ảnh hưởng trực tiếp, thẩm quyền cho phép dâng mực nước hồ cao hơn mức quy định tại Bảng 1 được trao cho Trưởng Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh Gia Lai theo khoản 3 Điều 8. Tuy nhiên, mức nâng này bị khống chế tuyệt đối:
- Không vượt quá cao trình 72,0 m đối với thời kỳ từ ngày 01 tháng 9 đến ngày 30 tháng 9;
- Không vượt quá cao trình 81,5 m đối với thời kỳ từ ngày 01 tháng 11 đến ngày 15 tháng 11;
- Mọi quyết định dâng nước phải thực hiện trên cơ sở đề xuất bằng văn bản của Chủ hồ, đồng thời phải bảo đảm an toàn công trình và nhiệm vụ cắt, giảm lũ cho hạ du.
Thủ tục truyền đạt lệnh vận hành xả lũ sông Kôn và trách nhiệm các cấp
Hệ thống tiếp nhận và triển khai lệnh vận hành hồ chứa được tổ chức theo trục chỉ huy khép kín từ cấp tỉnh, bộ ngành trung ương xuống tận chính quyền cấp xã, nhằm bảo đảm lệnh xả lũ sông Kôn được lan tỏa không gián đoạn.
Theo khoản 5 Điều 27, khi ban hành lệnh vận hành hồ, Trưởng Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh Gia Lai phải thông báo ngay tới Trưởng Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự cấp xã trên địa bàn có khả năng bị lũ, lụt do vận hành hồ. Đồng thời, thông báo phải gửi tới Cục Khí tượng Thủy văn, Đài Khí tượng Thủy văn Trung Bộ, Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự của Bộ Xây dựng, Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường; báo cáo Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Gia Lai và Trưởng Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia. Đối với hồ thủy điện, thông báo gửi ngay tới Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia.
Tại cấp cơ sở, theo khoản 7 Điều 27, khi nhận được thông báo lệnh vận hành, Trưởng Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự cấp xã phải thông báo ngay đến Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã khu vực hạ du bị ảnh hưởng, đồng thời chỉ đạo triển khai các biện pháp ứng phó. Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã chịu trách nhiệm tổ chức thông báo để nhân dân biết và triển khai biện pháp ứng phó hạn chế thiệt hại.
Hình thức truyền thông tin được quy định đa dạng tại khoản 8 Điều 27, bao gồm: văn bản, điện thoại, tin nhắn hoặc thông báo bằng các hình thức phù hợp khác. Trong trường hợp không thực hiện thông báo lệnh bằng văn bản hành chính ngay từ đầu, người nhận thông báo có trách nhiệm bắt buộc phải thông báo lại bằng văn bản và lưu trữ hồ sơ để phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát sau này.
Ai bị ảnh hưởng và hành động cần triển khai
Việc thi hành nghiêm ngặt lệnh vận hành hồ chứa sông Kôn phân định quyền hạn, trách nhiệm và nghĩa vụ cho các nhóm đối tượng cụ thể:
- Chủ hồ, đơn vị quản lý vận hành đập: Phải túc trực theo dõi sát lưu lượng đến hồ và mực nước tại các trạm đo; chấp hành tuyệt đối lệnh đóng, mở cửa xả theo quy trình kỹ thuật; chỉ đề xuất nâng mức nước trữ khi đáp ứng đủ điều kiện khí tượng theo khoản 3 Điều 8 và phối hợp ban hành quy chế phối hợp cung cấp thông tin theo khoản 9 Điều 27.
- Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự cấp tỉnh: Thường trực theo dõi diễn biến mưa lũ; ứng dụng hệ thống hoặc dịch vụ hỗ trợ ra quyết định theo khoản 3 Điều 27; kiểm tra, giám sát việc chấp hành lệnh của các hồ đập và chịu trách nhiệm phát lệnh trước tối thiểu 04 giờ theo khoản 2 Điều 27.
- Chính quyền cấp xã và ban chỉ huy phòng thủ dân sự cơ sở: Lập tức tiếp nhận thông tin theo khoản 7 Điều 27, kích hoạt hệ thống phát thanh cơ sở, gửi tin nhắn, huy động lực lượng cảnh giới tại các ngầm tràn, tuyến đê xung yếu và hỗ trợ người dân sơ tán.
- Cư dân hạ lưu sông Kôn: Theo dõi chặt chẽ tín hiệu thông báo xả lũ từ chính quyền địa phương; chủ động di dời người già, trẻ nhỏ, tài sản có giá trị và gia súc lên vị trí cao ráo ngay trong khoảng đệm 04 giờ tính từ khi phát lệnh.
Câu hỏi thường gặp
Khoảng thời gian 04 giờ trước khi xả lũ có áp dụng cho mọi trường hợp không?
Theo khoản 2 Điều 27 của Quy trình ban hành kèm Quyết định 2131/QĐ-TTg, thời hạn ban hành lệnh vận hành hồ hạ thấp mực nước đón lũ và xả lũ phải trước ít nhất 04 giờ, nhưng ngoại trừ các tình huống bất thường, khẩn cấp.
Lưu lượng lũ về hồ Định Bình ở mức nào thì bắt buộc phải vận hành cắt, giảm lũ?
Theo điểm c khoản 1 Điều 8 của Quy trình, việc vận hành cắt, giảm lũ cho hạ du bắt buộc phải thực hiện khi mực nước tại Trạm thủy văn Bình Nghi bằng hoặc vượt mực nước quy định tại Bảng 3 hoặc lưu lượng đến hồ lớn hơn 1.000 m³/s.
Phương thức truyền đạt lệnh vận hành hồ chứa được thực hiện như thế nào nếu không có văn bản kịp thời?
Căn cứ khoản 8 Điều 27 của Quy trình, lệnh có thể phát qua điện thoại, tin nhắn hoặc hình thức phù hợp khác. Tuy nhiên, trường hợp không thực hiện bằng văn bản thì người nhận thông báo phải thông báo lại bằng văn bản và lưu trữ hồ sơ phục vụ công tác kiểm tra, giám sát.
Chủ động giám sát và bảo đảm an toàn hạ du sông Kôn
Mốc thời gian 04 giờ trước khi thực hiện thao tác đón lũ hoặc xả lũ cùng ngưỡng lưu lượng 1.000 m³/s tại hồ Định Bình theo Quyết định 2131/QĐ-TTg là những thông số pháp lý và kỹ thuật quan trọng nhất bảo vệ an toàn tính mạng, tài sản của cộng đồng dân cư lưu vực sông Kôn. Các cơ quan quản lý, ban chỉ huy phòng thủ dân sự các cấp và doanh nghiệp khai thác hồ đập cần liên tục đối chiếu hiện trạng quan trắc với quy trình vận hành chính thức, thiết lập kênh thông tin hai chiều thông suốt để không bị động trước các kịch bản thiên tai cực đoan.
Nguồn để đối chiếu
Kiểm tra văn bản gốc, thời điểm và phạm vi áp dụng trước khi sử dụng thông tin.
Mở nguồn chính thức