Cắt giảm bản án, quyết định của Tòa án khi làm thủ tục công sản
Theo Quyết định 3110/QĐ-BTC, thành phần bản án, quyết định của Tòa án trong hồ sơ xác lập quyền sở hữu toàn dân chính thức được cắt giảm, thay thế bằng dữ liệu số.
Mục lục nội dungThu gọn
Từ ngày 26 tháng 10 năm 2026, người dân và doanh nghiệp khi tham gia quy trình giải quyết thủ tục công sản liên quan đến việc xác lập quyền sở hữu toàn dân đối với tài sản không có người thừa kế không còn phải tự nộp bản án hay quyết định của Tòa án như trước. Cơ chế quản lý mới chính thức chuyển đổi việc kiểm tra tài liệu giấy sang hình thức cơ quan nhà nước tự tra cứu thông tin số trên hệ thống chuyên ngành tư pháp.
Bảng so sánh quy định cũ và mới trong xử lý hồ sơ
Việc tái cấu trúc quy trình theo Phụ lục I ban hành kèm theo Quyết định số 3110/QĐ-BTC đã tạo ra sự thay đổi căn bản trong phương thức cung cấp thành phần hồ sơ và cách thức giải quyết của cơ quan có thẩm quyền:
| Nội dung so sánh | Quy định trước đây | Quy định hiện hành |
|---|---|---|
| Thành phần hồ sơ phải nộp | Cá nhân, tổ chức phải chuẩn bị bản án, quyết định của Tòa án dưới dạng văn bản giấy để nộp cho cơ quan chức năng tiếp nhận. | Bản án, quyết định của Tòa án chính thức được cắt giảm khỏi danh mục giấy tờ phải nộp theo Phụ lục I. |
| Phương thức thu thập dữ liệu | Cơ quan thụ lý căn cứ trực tiếp vào văn bản giấy do người làm hồ sơ xuất trình hoặc lưu trữ thủ công. | Cơ quan giải quyết tự khai thác dữ liệu từ CSDL bản án, quyết định của Tòa án và Hệ thống quản lý thụ lý vụ việc theo Phụ lục I. |
| Trách nhiệm cung cấp chứng cứ | Cá nhân, tổ chức có nghĩa vụ đi xin sao lục, công chứng hoặc nộp bản chính văn bản từ Tòa án. | Trách nhiệm kiểm tra, đối chiếu thông tin pháp lý thuộc về cán bộ xử lý thông qua hệ thống dữ liệu điện tử. |
Chuyển đổi phương thức giải quyết thủ tục công sản từ hồ sơ giấy sang dữ liệu điện tử
Quy định tại Điều 1 xác lập việc công bố thủ tục hành chính được tái cấu trúc dựa trên cơ sở liên thông và chia sẻ thông tin. Trước thời điểm ban hành văn bản này, quá trình xác minh đối với di sản thừa kế không người nhận thường đòi hỏi việc luân chuyển tài liệu tư pháp dạng giấy. Đối với những trường hợp người thừa kế bị tước quyền hoặc không được hưởng di sản, việc xin cấp trích lục bản án từ Tòa án thường mất nhiều công sức xác minh.
Theo Phụ lục I, thành phần hồ sơ được cắt giảm và thay thế bằng dữ liệu là bản án, quyết định của Tòa án. Quy định này gắn liền với mã số thủ tục hành chính 3.000410 mang tên Quyết định xác lập quyền sở hữu toàn dân đối với tài sản không có người thừa kế. Nguồn dữ liệu để khai thác trực tiếp được chỉ định rõ gồm Cơ sở dữ liệu bản án, quyết định của Tòa án kết hợp cùng Hệ thống quản lý thụ lý vụ việc.
Hệ quả thực tế của sự thay đổi này là giải quyết triệt để tình trạng chậm trễ hồ sơ xuất phát từ việc chờ đợi bản sao lục tư pháp giấy. Cán bộ thẩm định tại địa phương căn cứ vào mã định danh vụ việc hoặc thông tin đương sự để trực tiếp tra cứu tính pháp lý của bản án đã có hiệu lực trên phần mềm dùng chung.
Thẩm quyền giải quyết và thời hạn bắt đầu xử lý quy trình
Về mặt thẩm quyền, Phụ lục I xác định rõ ràng hai cấp chính quyền có thẩm quyền ban hành quyết định hành chính đối với thủ tục này bao gồm Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã. Việc phân định này bảo đảm quy trình xác lập quyền sở hữu toàn dân được xử lý đúng cấp quản lý địa bàn, tương ứng với quy mô và phân cấp tài sản quản lý công.
Về thời gian bắt đầu thực hiện thủ tục, điểm a1 mục 1 Phụ lục II quy định thời hạn xử lý được tính là trong vòng 07 ngày kể từ khi phát sinh các sự kiện pháp lý làm căn cứ. Cụ thể, các căn cứ phát sinh gồm có:
- Kể từ ngày nhận được văn bản từ chối quyền hưởng di sản của người thừa kế theo quy định của pháp luật về dân sự.
- Kể từ ngày nhận được bản án, quyết định của Tòa án xác định người đó không được quyền hưởng di sản thừa kế theo quy định của pháp luật về dân sự.
- Kể từ ngày hết thời hiệu yêu cầu chia di sản mà không có người chiếm hữu theo quy định của pháp luật dân sự.
Mốc 07 ngày nêu trên theo điểm a1 mục 1 Phụ lục II là quy định bắt buộc đối với cơ quan hành chính nhà nước nhằm khởi động các bước giải quyết công việc, ngăn chặn việc di sản bị thất thoát, hư hỏng hoặc chậm trễ đưa vào quỹ tài sản công.
Tình huống minh họa áp dụng trên thực tế
Để hiểu rõ hơn về cơ chế vận hành mới, xét một tình huống xử lý di sản thừa kế trên địa bàn hành chính cấp xã hoặc cấp tỉnh theo điểm a1 mục 1 Phụ lục II và Phụ lục I:
Một bất động sản trên địa bàn sau khi mở thừa kế nhưng người thuộc diện thừa kế đã bị Tòa án xét xử và tuyên bố không có quyền hưởng di sản. Theo quy định trước đây, cơ quan hành chính phải yêu cầu những người liên quan hoặc cơ quan quản lý di sản đi sao lục bản án có đóng dấu xác nhận của Tòa án về để nộp kèm hồ sơ. Nếu bản án bị thất lạc hoặc người có quyền lợi không hợp tác cung cấp, quy trình xác lập tài sản nhà nước thường bị đình trệ kéo dài.
Sau ngày 26 tháng 10 năm 2026, cơ chế xử lý hoàn toàn đổi khác. Cơ quan thực hiện gồm Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã hoặc Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chỉ cần nhận được thông tin về bản án. Trong thời hạn 07 ngày kể từ ngày nhận được thông tin hoặc bản án theo điểm a1 mục 1 Phụ lục II, cán bộ thụ lý hồ sơ truy cập trực tiếp vào Cơ sở dữ liệu bản án, quyết định của Tòa án cùng Hệ thống quản lý thụ lý vụ việc theo Phụ lục I. Dữ liệu số trích xuất từ hai hệ thống này có giá trị xác nhận đầy đủ căn cứ pháp lý để Chủ tịch Ủy ban nhân dân ban hành quyết định xác lập quyền sở hữu toàn dân mà không đòi hỏi thêm bất kỳ giấy tờ tư pháp bản cứng nào từ phía người dân.
Ai chịu ảnh hưởng và các bước cần thực hiện
Quy định tái cấu trúc tác động trực tiếp lên các chủ thể trong mối quan hệ quản trị và sử dụng tài sản công:
- Người dân và tổ chức liên quan đến di sản thừa kế: Không phải chuẩn bị, nộp bản án hoặc quyết định của Tòa án khi tham gia thủ tục mã số 3.000410. Người dân chỉ cần cung cấp đầy đủ thông tin nhận diện về bản án hoặc vụ việc đã thụ lý để cán bộ tiếp nhận tra cứu trực tiếp.
- Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và cấp xã: Với vai trò cơ quan thực hiện theo Phụ lục I, cần chỉ đạo bộ phận tiếp nhận hồ sơ vận hành hạ tầng công nghệ, chủ động tra cứu Cơ sở dữ liệu bản án, quyết định của Tòa án và Hệ thống quản lý thụ lý vụ việc, tuyệt đối không gây phiền hà hoặc đòi hỏi giấy tờ trùng lặp.
- Cục Quản lý công sản cùng Cục Công nghệ thông tin và chuyển đổi số: Theo Điều 3, có trách nhiệm đôn đốc, kiểm tra, bảo đảm sự thông suốt về mặt kỹ thuật, kết nối phần mềm để việc chia sẻ dữ liệu phục vụ xác lập tài sản toàn dân diễn ra thuận lợi.
Câu hỏi thường gặp
Người dân có cần nộp bản án giấy đã công chứng khi làm thủ tục không?
Không. Căn cứ Phụ lục I, bản án, quyết định của Tòa án thuộc danh mục thành phần hồ sơ được cắt giảm và thay thế hoàn toàn bằng phương thức khai thác dữ liệu số. Cơ quan tiếp nhận hồ sơ sẽ tự tra cứu trên hệ thống.
Thời hạn bắt đầu xử lý hồ sơ được tính từ thời điểm nào?
Theo quy định tại điểm a1 mục 1 Phụ lục II, thời hạn xử lý bắt đầu trong 07 ngày kể từ ngày nhận văn bản từ chối nhận di sản, nhận bản án quyết định xác định không được hưởng di sản, hoặc kể từ ngày hết thời hiệu yêu cầu chia di sản mà không có người chiếm hữu.
Cơ quan nào có thẩm quyền ban hành quyết định xác lập sở hữu toàn dân đối với tài sản không người thừa kế?
Theo Phụ lục I, cơ quan có thẩm quyền thực hiện là Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã tùy theo phân cấp quản lý.
Điều cần ghi nhớ và hành động tiếp theo
Việc cắt giảm thành phần giấy tờ tư pháp tại Quyết định số 3110/QĐ-BTC là bước đi quan trọng trong nỗ lực đơn giản hóa hành chính dựa trên dữ liệu. Quy định này đã chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 26 tháng 10 năm 2026 theo Điều 2.
Cá nhân, tổ chức khi tiến hành các công việc liên quan đến tài sản không có người thừa kế cần nắm vững quyền lợi được miễn trừ nộp bản án giấy. Khi nộp hồ sơ, người dân cần theo dõi sát sao việc cơ quan hành chính đối chiếu dữ liệu trên Hệ thống quản lý thụ lý vụ việc và Cơ sở dữ liệu bản án của Tòa án theo đúng quy trình. Trường hợp gặp vướng mắc về thẩm quyền hoặc cách thức xác định thời hiệu dân sự, các bên liên quan nên đối chiếu văn bản gốc và tham khảo ý kiến chuyên môn từ cơ quan tư pháp hoặc tổ chức tư vấn pháp lý có thẩm quyền.
Nguồn để đối chiếu
Kiểm tra văn bản gốc, thời điểm và phạm vi áp dụng trước khi sử dụng thông tin.
Mở nguồn chính thức