Thẩm quyền xử lý tài sản không người thừa kế thuộc cấp nào?
Theo Quyết định 3110/QĐ-BTC, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và cấp xã có thẩm quyền giải quyết thủ tục xác lập quyền sở hữu toàn dân đối với di sản không có người nhận, với thời hạn xử lý kích hoạt trong 07 ngày.
Mục lục nội dungThu gọn
Thẩm quyền giải quyết thủ tục đối với tài sản không người thừa kế thuộc về Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã (theo Phụ lục I ban hành kèm Quyết định 3110/QĐ-BTC). Cơ chế mới áp dụng từ ngày 26 tháng 10 năm 2026 chính thức chuyển đổi phương thức thụ lý dựa trên liên thông dữ liệu số, bắt đầu quy trình xử lý trong thời hạn 07 ngày kể từ khi phát sinh các căn cứ pháp lý theo luật định (theo Phụ lục II, Điểm a1 ban hành kèm Quyết định 3110/QĐ-BTC).
Phân cấp thẩm quyền xử lý giữa cấp tỉnh và cấp xã
Căn cứ danh mục thủ tục hành chính mã số 3.000410 thuộc lĩnh vực quản lý công sản, thẩm quyền quyết định việc xác lập quyền sở hữu toàn dân đối với nhóm tài sản vắng chủ thừa kế được giao trực tiếp cho người đứng đầu chính quyền địa phương ở hai cấp hành chính: Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã (theo Phụ lục I ban hành kèm Quyết định 3110/QĐ-BTC).
Sự phân định hai cấp này gắn liền với trách nhiệm trực tiếp của từng địa phương trong việc quản lý tài sản công, tiếp nhận các nguồn tài sản không có chủ sở hữu hợp pháp trên địa bàn để đưa vào diện sở hữu toàn dân. Người dân và các cơ quan phối hợp cần gửi hồ sơ hoặc thông tin đến đúng cấp có thẩm quyền quản lý tương ứng với từng trường hợp tài sản cụ thể phát sinh tại địa phương.
Cắt giảm hồ sơ giấy: Khai thác trực tiếp từ dữ liệu Tòa án
Điểm đột phá căn bản trong quy trình quản lý công sản theo Quyết định 3110/QĐ-BTC là việc loại bỏ hoàn toàn yêu cầu cung cấp bản án giấy từ phía công dân hoặc cơ quan đề nghị. Thành phần hồ sơ được cắt giảm và thay thế bằng dữ liệu bao gồm bản án, quyết định của Tòa án (theo Phụ lục I ban hành kèm Quyết định 3110/QĐ-BTC).
Để giải quyết công việc mà không cần giấy tờ chứng minh từ đương sự, cơ quan có thẩm quyền sẽ trực tiếp truy cập và khai thác thông tin từ hai hệ thống kỹ thuật chuyên ngành tư pháp: Cơ sở dữ liệu bản án, quyết định của Tòa án và Hệ thống quản lý thụ lý vụ việc (theo Phụ lục I ban hành kèm Quyết định 3110/QĐ-BTC). Cơ chế chia sẻ thông tin này giúp giảm thiểu chi phí hành chính, ngăn chặn tình trạng làm giả giấy tờ và rút ngắn công đoạn xác minh thông tin tư pháp.
| Nội dung | Quy định trước đây | Quy định áp dụng hiện nay |
|---|---|---|
| Thành phần hồ sơ Tòa án | Phải nộp bản án, quyết định bản giấy | Cắt giảm toàn bộ, khai thác qua dữ liệu điện tử |
| Hệ thống tra cứu dữ liệu | Không có hoặc phụ thuộc công văn giấy | CSDL bản án, quyết định của Tòa án; Hệ thống quản lý thụ lý vụ việc |
| Cơ quan thụ lý chính | Cơ quan hành chính nhận hồ sơ giấy | Chủ tịch UBND cấp tỉnh, Chủ tịch UBND cấp xã truy cập hệ thống |
Mốc thời gian 07 ngày kích hoạt quy trình giải quyết
Theo quy định tại quy trình giải quyết thủ tục hành chính, mốc thời gian bắt đầu xử lý hồ sơ được xác định rất cụ thể. Trong thời hạn 07 ngày, cơ quan có thẩm quyền phải bắt đầu thực hiện các bước theo trình tự kể từ thời điểm phát sinh một trong ba căn cứ pháp lý xác định (theo Phụ lục II, Điểm a1 ban hành kèm Quyết định 3110/QĐ-BTC):
- Nhận được văn bản từ chối quyền hưởng di sản của người thừa kế theo quy định của pháp luật về dân sự;
- Nhận được bản án, quyết định của Tòa án xác định người đó không được quyền hưởng di sản thừa kế theo quy định của pháp luật về dân sự;
- Kể từ ngày hết thời hiệu yêu cầu chia di sản mà không có người chiếm hữu theo quy định của pháp luật dân sự.
Quy định mốc 07 ngày này buộc bộ máy hành chính phải phản ứng nhanh ngay khi có văn bản hoặc dữ liệu tư pháp phát sinh, chấm dứt tình trạng tài sản bị bỏ hoang, hư hỏng hoặc thất thoát trước khi Nhà nước kịp can thiệp.
Tình huống minh họa về quy trình tiếp nhận thông tin
Xét tình huống thực tế phát sinh tại địa phương: Một công dân cư trú trên địa bàn từ chối quyền hưởng di sản do người thân để lại và đã lập văn bản từ chối theo đúng quy định dân sự, đồng thời Tòa án đã ban hành bản án xác định một người khác trong hàng thừa kế không được quyền hưởng phần di sản này.
Khi cơ quan nhà nước tiếp nhận văn bản từ chối nhận di sản, trong thời hạn 07 ngày kể từ ngày nhận được văn bản này (theo Phụ lục II, Điểm a1 ban hành kèm Quyết định 3110/QĐ-BTC), quy trình giải quyết xác lập quyền sở hữu toàn dân được khởi động. Đối với bản án của Tòa án xác định quyền hưởng thừa kế, người giải quyết không yêu cầu đương sự phải nộp trích lục hay bản sao có công chứng, mà tiến hành tra cứu trên Cơ sở dữ liệu bản án, quyết định của Tòa án và Hệ thống quản lý thụ lý vụ việc (theo Phụ lục I ban hành kèm Quyết định 3110/QĐ-BTC) để hoàn tất căn cứ trình Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp có thẩm quyền ban hành quyết định.
Nhóm đối tượng chịu tác động và các việc cần thực hiện
Các quy định phân cấp và số hóa thủ tục quản lý công sản mang lại tác động rõ rệt tới các bên liên quan, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ:
- Người liên quan đến việc từ chối di sản: Chỉ cần nộp văn bản từ chối theo quy định dân sự; không cần xin sao lục bản án hay nộp lại các quyết định của Tòa án.
- Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và cấp xã: Tổ chức hạ tầng kỹ thuật, bố trí cán bộ có tài khoản khai thác trực tiếp Cơ sở dữ liệu bản án, quyết định của Tòa án để xử lý hồ sơ công sản kịp hạn 07 ngày.
- Cơ quan chuyên môn cấp bộ: Chánh Văn phòng Bộ Tài chính, Cục trưởng Cục Quản lý công sản, Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin và chuyển đổi số chịu trách nhiệm bảo đảm việc vận hành, kết nối dữ liệu phục vụ tái cấu trúc quy trình (theo Điều 3 ban hành kèm Quyết định 3110/QĐ-BTC).
Câu hỏi thường gặp
Người dân có phải nộp bản án của Tòa án khi làm thủ tục không?
Không. Bản án, quyết định của Tòa án là thành phần hồ sơ đã được cắt giảm và thay thế hoàn toàn bằng phương thức khai thác dữ liệu trực tiếp (theo Phụ lục I ban hành kèm Quyết định 3110/QĐ-BTC).
Hệ thống dữ liệu nào được sử dụng để kiểm tra thông tin thừa kế?
Cơ quan thực hiện sẽ tra cứu thông tin từ Cơ sở dữ liệu bản án, quyết định của Tòa án và Hệ thống quản lý thụ lý vụ việc (theo Phụ lục I ban hành kèm Quyết định 3110/QĐ-BTC).
Thời hạn 07 ngày xử lý được tính từ những mốc nào?
Thời hạn 07 ngày được tính từ ngày nhận văn bản từ chối quyền hưởng di sản, hoặc nhận bản án, quyết định của Tòa án về việc không được quyền hưởng di sản, hoặc từ ngày hết thời hiệu yêu cầu chia di sản mà không có người chiếm hữu (theo Phụ lục II, Điểm a1 ban hành kèm Quyết định 3110/QĐ-BTC).
Trách nhiệm theo dõi và hướng dẫn thi hành
Quy định về thẩm quyền và quy trình tái cấu trúc đối với di sản vắng người nhận hiện đang được áp dụng trên cả nước. Người dân và tổ chức cần nắm rõ thẩm quyền thuộc Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và cấp xã để liên hệ đúng đầu mối giải quyết, đồng thời chủ động đối chiếu các quy định pháp luật dân sự về từ chối di sản hoặc thời hiệu chia thừa kế để đảm bảo quyền lợi hợp pháp.
Nguồn để đối chiếu
Kiểm tra văn bản gốc, thời điểm và phạm vi áp dụng trước khi sử dụng thông tin.
Mở nguồn chính thức