Công trình xây mới, cải tạo phải có lối tiếp cận cho người khuyết tật
Theo Quyết định 2071/QĐ-TTg, các công trình xây mới và công trình công cộng cải tạo, nâng cấp bắt buộc phải đáp ứng tiêu chuẩn tiếp cận và sử dụng đối với người khuyết tật từ khâu quy hoạch, thiết kế, thi công đến vận hành.
Mục lục nội dungThu gọn
Quy định bắt buộc về bảo đảm khả năng tiếp cận trong xây dựng đã chính thức có hiệu lực thi hành, tác động trực tiếp đến toàn bộ hoạt động đầu tư công cũng như dự án ngoài ngân sách. Mọi công trình xây mới hoặc cải tạo nâng cấp hiện nay đều bắt buộc đáp ứng tiêu chuẩn, điều kiện tiếp cận cho người khuyết tật. Chủ đầu tư, nhà thầu xây dựng và đơn vị quản lý công trình công cộng không thể xem đây là hạng mục phụ trợ tùy chọn mà là yêu cầu kỹ thuật mang tính bắt buộc xuyên suốt toàn bộ vòng đời dự án.
Trách nhiệm pháp lý mới đối với chủ đầu tư và doanh nghiệp xây dựng
Chính sách quốc gia về người khuyết tật đã chuyển mạnh từ phương thức hỗ trợ sang bảo đảm quyền bình đẳng, xóa bỏ hoàn toàn các rào cản vật lý và kỹ thuật trong không gian sinh hoạt cộng đồng. Theo điểm d Mục 2 Yêu cầu thuộc Kế hoạch ban hành kèm Quyết định 2071/QĐ-TTg, các công trình xây dựng mới, công trình công cộng được cải tạo, nâng cấp phải đáp ứng tiêu chuẩn, điều kiện tiếp cận và sử dụng đối với người khuyết tật. Nghĩa vụ này gắn liền với mục tiêu tạo điều kiện để người khuyết tật tự do tiếp cận, sử dụng các dịch vụ công, dịch vụ thông tin, tham gia vào hoạt động kinh tế và xã hội bình đẳng như mọi công dân.
Không dừng lại ở giai đoạn thi công trên công trường, yêu cầu quản lý này còn được mở rộng ra toàn bộ chuỗi chu trình thực hiện dự án. Cụ thể, theo nhiệm vụ số 14 tại Danh mục kèm theo Quyết định 2071/QĐ-TTg, các chủ thể tham gia phải tăng cường khả năng tiếp cận của người khuyết tật từ hoạch định, quy hoạch, thiết kế, đầu tư, xây dựng, giám sát công trình đến cung cấp sản phẩm, dịch vụ và phát triển nền tảng số. Việc lồng ghép các tiêu chí này ngay từ bước lập đề xuất chủ trương đầu tư và đồ án quy hoạch chi tiết là điều kiện tiên quyết để dự án được thẩm định, phê duyệt và cấp phép theo quy định.
Bên cạnh các công trình xây dựng mới, phân nhóm hạ tầng hiện hữu cũng nằm trong diện điều chỉnh trọng tâm. Theo nhiệm vụ số 15 tại Danh mục kèm theo Quyết định 2071/QĐ-TTg, các cơ quan chức năng và đơn vị quản lý hạ tầng phải ưu tiên nguồn lực cải tạo, nâng cấp công trình công cộng, giao thông và hạ tầng thiết yếu, từng bước khắc phục rào cản, bảo đảm người khuyết tật sử dụng thuận tiện, an toàn và bình đẳng. Các chủ đầu tư quản lý công trình phục vụ công cộng nếu có kế hoạch chỉnh trang, nâng cấp quy mô kiến trúc đều phải lập phương án bổ sung hạng mục chuyên biệt phục vụ việc di chuyển an toàn.
Cẩm nang 6 bước bảo đảm tiếp cận cho người khuyết tật trong dự án xây dựng
Để bảo đảm tuân thủ đúng yêu cầu của Quyết định 2071/QĐ-TTg và tránh những vướng mắc phát sinh trong khâu thẩm định hồ sơ, chủ đầu tư và nhà thầu xây dựng cần triển khai công việc theo danh sách các bước cụ thể sau đây:
-
Bước 1: Rà soát nhiệm vụ tiếp cận từ khâu hoạch định và lập quy hoạch dự án
Căn cứ theo nhiệm vụ số 14, việc tính toán khả năng tiếp cận phải bắt đầu ngay từ khi lập báo cáo nghiên cứu tiền khả thi và lập quy hoạch tổng mặt bằng. Chủ đầu tư phải rà soát các kết nối hạ tầng xung quanh dự án, bảo đảm chỉ giới xây dựng, đường nội bộ, bãi đỗ xe và lối vào tòa nhà không tạo nên sự ngắt quãng hay chênh cốt đột ngột gây khó khăn cho người sử dụng xe lăn.
-
Bước 2: Tích hợp đầy đủ các tiêu chuẩn kỹ thuật chuyên ngành vào hồ sơ thiết kế
Theo điểm d Mục 2 Yêu cầu và nhiệm vụ số 14, đồ án thiết kế cơ sở và thiết kế bản vẽ thi công bắt buộc phải thể hiện chi tiết các hạng mục phục vụ người khuyết tật. Các chi tiết thiết kế phải bảo đảm thông số kỹ thuật chuẩn xác về độ dốc ram dốc, tay vịn cầu thang, kích thước cửa mở, độ rộng hành lang, buồng vệ sinh chuyên biệt và các chỉ dẫn cảm giác cho người khiếm thị.
-
Bước 3: Chuẩn bị nguồn lực và bố trí danh mục ngân sách đầu tư
Theo điểm c Mục 2 Yêu cầu và nhiệm vụ số 15, việc bảo đảm kinh phí, nhân lực và các điều kiện thực hiện phải tuân thủ phân cấp ngân sách và quy định pháp luật. Chủ đầu tư các dự án công cộng cần ưu tiên phân bổ dòng vốn thích đáng để xử lý dứt điểm các rào cản tiếp cận, không cắt xén các hạng mục thang máy chuyên dụng hay thiết bị hỗ trợ trợ thính, cảm ứng âm thanh phục vụ cộng đồng.
-
Bước 4: Tổ chức thi công xây dựng mới và cải tạo, nâng cấp trên công trường
Theo điểm d Mục 2 Yêu cầu, nhà thầu thi công phải triển khai đúng bản vẽ đã được duyệt, bảo đảm bề mặt hoàn thiện của lối đi bằng phẳng, vật liệu sàn chống trượt ngã, không tự ý thay đổi cốt cao độ tại các điểm chuyển tiếp từ sảnh chính vào trong công trình. Đối với các công trình công cộng đang hoạt động được cải tạo, nâng cấp, nhà thầu phải ưu tiên xử lý các khu vực cửa vào, nhà vệ sinh và lối thoát hiểm.
-
Bước 5: Giám sát công trình và tổ chức cơ chế tham vấn thực chất
Căn cứ điểm b Mục 2 Yêu cầu và nhiệm vụ số 14, việc giám sát công trình phải bảo đảm khả năng tiếp cận thực chất, tài liệu và hình thức tham vấn, cơ chế tiếp nhận ý kiến phải tiếp cận được. Đơn vị tư vấn giám sát phải kiểm tra sát sao kích thước thực tế sau hoàn thiện, tổ chức nghiệm thu độc lập đối với các cấu kiện tiếp cận chuyên dụng trước khi ký biên bản bàn giao.
-
Bước 6: Tích hợp nền tảng số, dịch vụ thông tin và bàn giao đưa vào khai thác
Căn cứ điểm d Mục 2 Yêu cầu và nhiệm vụ số 14, bên cạnh công trình vật lý, công trình phải kết nối với dịch vụ công nghệ thông tin và truyền thông, bảo đảm người khuyết tật có thể tiếp cận các dịch vụ, ứng dụng số hỗ trợ tra cứu lộ trình di chuyển và sử dụng tiện ích trong tòa nhà an toàn, thuận tiện.
Bảng phân công trách nhiệm và mốc thời gian thực hiện
Kế hoạch triển khai theo Quyết định 2071/QĐ-TTg phân bổ trách nhiệm cụ thể giữa các bộ ngành trung ương và chính quyền địa phương nhằm hiện thực hóa nguyên tắc quản trị điều hành, bảo đảm đúng "06 rõ: rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời gian, rõ kết quả" (theo điểm a Mục 2 Yêu cầu). Bảng tổng hợp dưới đây giúp doanh nghiệp và chủ đầu tư nắm rõ các mốc pháp lý:
| Nhiệm vụ trọng tâm | Cơ quan chủ trì | Cơ quan phối hợp | Sản phẩm / Mốc thời gian hoàn thành |
|---|---|---|---|
| Tăng cường khả năng tiếp cận của người khuyết tật từ hoạch định, quy hoạch, thiết kế, đầu tư, xây dựng, giám sát công trình đến cung cấp sản phẩm, dịch vụ và phát triển nền tảng số (theo nhiệm vụ số 14) | Bộ Xây dựng (hướng dẫn); UBND các tỉnh, thành phố (thực hiện) | Các bộ, cơ quan liên quan | Văn bản hướng dẫn hoàn thành vào tháng 01/2027; Báo cáo kết quả thực hiện hằng năm (Hoạt động thường xuyên) |
| Ưu tiên nguồn lực cải tạo, nâng cấp công trình công cộng, giao thông và hạ tầng thiết yếu, từng bước khắc phục rào cản (theo nhiệm vụ số 15) | Bộ Xây dựng; UBND các tỉnh, thành phố | Các bộ, cơ quan liên quan | Báo cáo kết quả thực hiện hằng năm (Hoạt động thường xuyên) |
| Phòng ngừa, giảm thiểu tai nạn giao thông, tai nạn lao động gây khuyết tật (theo nhiệm vụ số 11) | Bộ Công an, Bộ Nội vụ (hướng dẫn); UBND các tỉnh, thành phố (thực hiện) | Bộ Y tế; Bộ Xây dựng; các bộ, cơ quan liên quan | Văn bản hướng dẫn hoàn thành vào tháng 01/2027; Báo cáo kết quả thực hiện hằng năm (Hoạt động thường xuyên) |
| Nghiên cứu tích hợp, kết nối các nền tảng số hình thành hệ sinh thái công nghệ trợ giúp toàn diện, thuận tiện, an toàn (theo nhiệm vụ số 16) | Bộ Khoa học và Công nghệ | Bộ Công an; các bộ, cơ quan liên quan; UBND các tỉnh, thành phố | Báo cáo kết quả thực hiện hằng năm (Hoạt động thường xuyên) |
Tình huống minh họa: Rà soát dự án cải tạo trụ sở dịch vụ công cộng
Để hiểu rõ cách áp dụng quy định trong thực tế, xét trường hợp Ban quản lý dự án công trình công cộng tại địa phương đang chuẩn bị hồ sơ cải tạo một trung tâm hoạt động văn hóa và hành chính theo kế hoạch vốn trung hạn:
Bối cảnh xử lý: Hồ sơ phê duyệt ban đầu được lập trước thời điểm Quyết định 2071/QĐ-TTg có hiệu lực (ngày 30/10/2026), trong đó phần cải tạo chỉ tập trung vào việc sơn sửa mặt tiền kiến trúc và nâng cấp hệ thống điều hòa nhiệt độ, chưa hề có giải pháp bổ sung ram dốc ở sảnh vào và chưa thiết kế phòng vệ sinh cho người đi xe lăn.
Hành động cần làm: Căn cứ điểm d Mục 2 Yêu cầu và nhiệm vụ số 15, công trình công cộng khi được cải tạo, nâng cấp bắt buộc phải đáp ứng tiêu chuẩn tiếp cận và được ưu tiên bố trí nguồn lực khắc phục rào cản. Do đó, Ban quản lý dự án phải lập tức chỉ đạo đơn vị tư vấn rà soát lại toàn bộ thiết kế, bổ sung hạng mục hạ độ cao lối tiếp cận, xây dựng ram dốc đúng chuẩn kỹ thuật và cải tạo buồng vệ sinh đạt yêu cầu.
Kết quả thực hiện: Dự án được điều chỉnh kịp thời trước khi cơ quan quản lý xây dựng kiểm tra, nghiệm thu. Địa phương tổng hợp kết quả này vào báo cáo kết quả thực hiện hằng năm gửi Bộ Xây dựng theo định kỳ quy định tại nhiệm vụ số 15, bảo đảm sự tuân thủ nghiêm túc về mặt chính sách.
Đối tượng chịu ảnh hưởng trực tiếp và danh mục việc cần làm
Quy định tại Kế hoạch ban hành kèm Quyết định 2071/QĐ-TTg phân định rõ quyền và trách nhiệm của từng nhóm đối tượng cụ thể:
-
Đối với doanh nghiệp xây dựng và các nhà thầu thi công:
- Tuân thủ tuyệt đối hồ sơ thiết kế có hạng mục tiếp cận, không tự ý cắt giảm kỹ thuật trên hiện trường theo điểm d Mục 2 Yêu cầu.
- Đảm bảo các điều kiện an toàn lao động, phòng tránh tai nạn lao động trên công trường theo nhiệm vụ số 11.
- Phối hợp cùng chủ đầu tư chuẩn bị tài liệu kỹ thuật hoàn công chứng minh công trình đạt chuẩn tiếp cận khi tổ chức nghiệm thu.
Đối với chủ đầu tư dự án và ban quản lý công trình:
- Chủ động yêu cầu đơn vị tư vấn thiết kế đưa tiêu chí tiếp cận vào nhiệm vụ thiết kế từ giai đoạn lập dự án theo nhiệm vụ số 14.
- Bố trí nguồn kinh phí thích đáng theo phân cấp ngân sách và quy định pháp luật theo điểm c Mục 2 Yêu cầu.
- Thiết lập kênh tiếp nhận ý kiến đóng góp thuận tiện, dễ tiếp cận cho người khuyết tật theo điểm b Mục 2 Yêu cầu.
Đối với đơn vị quản lý, khai thác công trình công cộng:
- Rà soát hiện trạng sử dụng, lập danh mục các điểm nghẽn vật lý cần khắc phục theo nhiệm vụ số 15.
- Bảo đảm duy trì tình trạng vận hành ổn định của các trang thiết bị trợ giúp, lối đi, ram dốc và buồng vệ sinh phục vụ người khuyết tật.
- Cung cấp dịch vụ công và thông tin hỗ trợ tiếp cận theo điểm d Mục 2 Yêu cầu.
Câu hỏi thường gặp về điều kiện tiếp cận công trình
Công trình cải tạo quy mô nhỏ có bắt buộc phải xây dựng hạng mục tiếp cận không?
Theo điểm d Mục 2 Yêu cầu thuộc Kế hoạch ban hành kèm Quyết định 2071/QĐ-TTg, các công trình công cộng được cải tạo, nâng cấp bắt buộc phải đáp ứng tiêu chuẩn, điều kiện tiếp cận và sử dụng đối với người khuyết tật. Văn bản không đặt ra ngoại lệ miễn trừ theo quy mô diện tích cải tạo. Do đó, các đơn vị quản lý công trình công cộng khi triển khai nâng cấp đều phải ưu tiên bố trí nguồn lực để khắc phục các rào cản vật lý theo nhiệm vụ số 15.
Bộ ngành nào chịu trách nhiệm ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết về tiếp cận công trình?
Căn cứ theo nhiệm vụ số 14 tại Danh mục kèm theo Quyết định 2071/QĐ-TTg, Bộ Xây dựng là cơ quan chủ trì soạn thảo văn bản hướng dẫn việc tăng cường khả năng tiếp cận của người khuyết tật từ hoạch định, quy hoạch, thiết kế, đầu tư, xây dựng, giám sát công trình đến cung cấp sản phẩm, dịch vụ. Thời gian hoàn thành văn bản hướng dẫn này được ấn định vào tháng 01/2027.
Cơ quan nào chịu trách nhiệm thực thi và báo cáo kết quả thực hiện tại địa phương?
Theo phân công tại nhiệm vụ số 14 và nhiệm vụ số 15, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương là cơ quan chịu trách nhiệm trực tiếp thực hiện trên địa bàn. Định kỳ hằng năm, các cơ quan này phải lập báo cáo kết quả thực hiện gửi các cơ quan chủ trì để theo dõi, tổng hợp và giám sát kết quả triển khai.
Định hướng hành động cho chủ đầu tư và doanh nghiệp
Yêu cầu bảo đảm điều kiện tiếp cận cho người khuyết tật tại các công trình xây dựng mới và công trình công cộng nâng cấp đã có hiệu lực chính thức từ ngày 30 tháng 10 năm 2026. Đây là thước đo pháp lý phản ánh cam kết phát triển bền vững và bao trùm của toàn xã hội hướng tới tầm nhìn năm 2045.
Các doanh nghiệp xây dựng, chủ đầu tư và đơn vị khai thác cần chủ động rà soát lại toàn bộ hồ sơ thiết kế, kế hoạch vốn đầu tư và hợp đồng thi công hiện hành để đối chiếu chặt chẽ với các yêu cầu tại Quyết định 2071/QĐ-TTg. Doanh nghiệp cần chủ động cập nhật các quy chuẩn kỹ thuật chuyên ngành do Bộ Xây dựng hướng dẫn vào tháng 01/2027, đồng thời tham khảo các ý kiến tư vấn chuyên môn pháp lý khi lập dự án để bảo đảm mọi công trình khi khánh thành đều vận hành thuận tiện, an toàn cho mọi tầng lớp nhân dân.
Nguồn để đối chiếu
Kiểm tra văn bản gốc, thời điểm và phạm vi áp dụng trước khi sử dụng thông tin.
Mở nguồn chính thức