Đánh giá tiềm năng di sản với công trình tư nhân trước 31/12/2026

Cơ chế nhận diện tiềm năng di sản đối với công trình tư nhân

Quyết định 1956/QĐ-TTg đã có hiệu lực thi hành từ ngày 09/10/2026 theo quy định tại Điều 2. Quyết định ban hành Kế hoạch thực hiện công tác bảo tồn, trong đó xác định rõ định hướng hình thành năng lực nhận diện, gìn giữ và kiến tạo những giá trị có thể trở thành di sản của tương lai ngay từ khi các giá trị đó đang được hình thành.

Theo Mục II.4 của Kế hoạch ban hành kèm Quyết định 1956/QĐ-TTg, Nhà nước triển khai nhiệm vụ: "Xây dựng hệ thống tiêu chí, quy trình và cơ chế phối hợp để đánh giá “tiềm năng di sản” đối với một số nhóm công trình, sản phẩm có ý nghĩa đặc biệt (bao gồm cả các công trình của doanh nghiệp tư nhân)" ngay từ giai đoạn quy hoạch và chuẩn bị đầu tư. Theo Nhiệm vụ 10, Phụ lục kèm theo Kế hoạch, thời hạn hoàn thành xây dựng hệ thống tiêu chí, quy trình và cơ chế phối hợp này là trước ngày 31/12/2026. Đây là mốc thời hạn sắp diễn ra mà các doanh nghiệp sở hữu công trình kiến trúc, xây dựng quy mô lớn hoặc mang tính biểu tượng cần đặc biệt theo dõi.

Yêu cầu lập hồ sơ ký ức từ thời điểm khởi công

Bên cạnh cơ chế sàng lọc tiềm năng di sản, doanh nghiệp thuộc diện điều chỉnh phải chú trọng công tác lưu trữ dữ liệu kỹ thuật và lịch sử phát triển của dự án. Theo Mục II.4 và Nhiệm vụ 11, Phụ lục, đối với những công trình có tiềm năng đặc biệt được xác định ưu tiên đầu tư, cơ quan chức năng cùng chủ đầu tư phải nghiên cứu lập “hồ sơ ký ức” ngay từ khi khởi công.

Hồ sơ ký ức có mục tiêu lưu giữ đầy đủ thông tin, tư liệu về toàn bộ vòng đời công trình, bao gồm:

• Tư liệu quá trình thiết kế ban đầu;
• Hồ sơ kỹ thuật và nhật ký quá trình xây dựng;
• Dữ liệu về quá trình vận hành thực tế;
• Hồ sơ cải tạo, nâng cấp kiến trúc;
• Những sự kiện quan trọng gắn liền với sự phát triển của công trình.

Mục đích của việc thiết lập hồ sơ ký ức theo Mục II.4 là phục vụ trực tiếp công tác nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị lâu dài, bảo đảm không làm gián đoạn dòng chảy tư liệu lịch sử - văn hóa.

So sánh nghĩa vụ và yêu cầu theo từng giai đoạn dự án

Việc đánh giá tiềm năng di sản và quản lý hồ sơ ký ức tạo ra các yêu cầu tuân thủ cụ thể trải dài qua nhiều giai đoạn đầu tư xây dựng của doanh nghiệp tư nhân:

Tác động quản trị và gợi ý chuẩn bị cho doanh nghiệp tư nhân

Quy định tại Quyết định 1956/QĐ-TTg mở rộng phạm vi quản lý di sản tương lai sang cả các sản phẩm, công trình kiến trúc do khối tư nhân đầu tư. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp sở hữu các công trình kiến trúc đặc thù phải rà soát, điều chỉnh quy trình quản lý dự án ngay từ thời điểm lập dự án đầu tư.

Doanh nghiệp cần nhận diện trước các tác động quản trị chính:

• Tổ chức lưu trữ hồ sơ: Khắc phục tình trạng thất lạc bản vẽ, thuyết minh thiết kế kiến trúc hoặc hồ sơ thi công sau khi hoàn công bàn giao;
• Phối hợp liên ngành: Chuẩn bị cơ chế dữ liệu tương thích khi cơ quan quản lý nhà nước ban hành quy trình phối hợp đánh giá trước thời hạn 31/12/2026 theo Nhiệm vụ 10, Phụ lục;
• Định hình giá trị tài sản: Công trình được ghi nhận tiềm năng di sản sẽ được gắn liền với giá trị bảo tồn bền vững và khai thác văn hóa dài hạn.