Đơn vị thuộc Bộ Tư pháp cần làm gì để đánh giá trách nhiệm giải trình?
Theo Quyết định 2403/QĐ-BTP, các đơn vị thuộc Bộ Tư pháp phải khẩn trương kiện toàn quy trình, phân công đầu mối tiếp nhận và lập hồ sơ riêng cho từng vụ việc để phục vụ đánh giá trách nhiệm giải trình.
Mục lục nội dungThu gọn
Quyết định 2403/QĐ-BTP của Bộ Tư pháp đã chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/11/2026, đặt ra khung chuẩn mực bắt buộc trong toàn ngành nhằm đo lường hiệu quả thực thi công vụ. Đối với các cơ quan, đơn vị và từng cán bộ, công chức thuộc phạm vi quản lý của Bộ, việc nắm rõ quy trình nghiệp vụ để thực hiện chuẩn xác công tác đánh giá trách nhiệm giải trình không chỉ là yêu cầu hành chính định kỳ mà còn là căn cứ trực tiếp xem xét trách nhiệm của người đứng đầu nếu phát sinh vi phạm.
Đối tượng áp dụng và phạm vi tác động thực tế
Căn cứ theo Mục I Bộ tiêu chí ban hành kèm theo Quyết định 2403/QĐ-BTP, quy định điều chỉnh trực tiếp hai nhóm chủ thể chính trên phạm vi toàn quốc:
- Nhóm thứ nhất: Các cơ quan, tổ chức, đơn vị và cán bộ, công chức, viên chức, người lao động thuộc cơ cấu tổ chức của Bộ Tư pháp. Nhóm này chịu sự kiểm tra, chấm điểm trực tiếp và toàn diện trong toàn bộ hoạt động chỉ đạo, điều hành, giải quyết thủ tục và thực thi công vụ.
- Nhóm thứ hai: Cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân khác khi thực hiện nhiệm vụ, công vụ thuộc các lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Tư pháp. Bất kỳ hoạt động thừa ủy quyền hoặc phối hợp thực hiện chức năng ngành tư pháp đều phải tuân thủ chuẩn mực giải trình tương đương.
Hệ quả thực tế đặt ra là mọi công chức khi ban hành quyết định hành chính hoặc thực hiện hành vi hành chính liên quan đến quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp đều phải sẵn sàng cung cấp thông tin, chứng minh căn cứ pháp lý rõ ràng. Việc giải trình không còn mang tính ứng phó tình huống mà đã trở thành chỉ số định lượng cụ thể trong quản trị nội bộ.
Thang điểm 100 và cơ cấu 5 nhóm tiêu chí bắt buộc
Theo Mục II Bộ tiêu chí ban hành kèm theo Quyết định 2403/QĐ-BTP, kết quả giải trình được đo lường trên thang điểm chuẩn tối đa 100 điểm, chia thành 5 nhóm tiêu chí chi tiết nhằm bảo đảm kiểm soát đa chiều từ nội dung, thời gian cho đến thái độ xử lý vi phạm.
| Nhóm tiêu chí | Nội dung thành phần và điểm chi tiết | Điểm tối đa |
|---|---|---|
| 1. Tính đầy đủ, chính xác, kịp thời (Mục II.1) | - Đầy đủ căn cứ pháp lý, đúng thẩm quyền, phương thức, mục đích, lý do, trách nhiệm (9 điểm). - Thông tin, số liệu chính xác, phù hợp pháp luật, thống nhất hồ sơ (9 điểm). - Giải trình kịp thời, đúng thời hạn (12 điểm). |
30 điểm |
| 2. Mức độ tuân thủ trình tự, thủ tục (Mục II.2) | - Tiếp nhận, thông báo tiếp nhận đúng hạn yêu cầu giải trình (5 điểm). - Phân công đúng thẩm quyền; kiểm tra, đôn đốc thực hiện (5 điểm). - Báo cáo người đứng đầu về kết quả thực hiện (5 điểm). - Ban hành, gửi văn bản giải trình đến người yêu cầu đúng quy định (5 điểm). |
20 điểm |
| 3. Mức độ công khai, minh bạch (Mục II.3) | - Cung cấp đầy đủ thông tin, tài liệu cho người yêu cầu theo quy định (10 điểm). - Công khai kết quả giải trình theo quy định của pháp luật (5 điểm). |
15 điểm |
| 4. Mức độ đáp ứng yêu cầu (Mục II.4) | - Đáp ứng về nội dung (5 điểm). - Đáp ứng về thẩm quyền (5 điểm). - Đáp ứng về thời hạn (5 điểm). - Đáp ứng về trình tự, thủ tục (5 điểm). - Đáp ứng về công khai, minh bạch (5 điểm). |
25 điểm |
| 5. Việc xử lý vi phạm (Mục II.5) | - Xử lý hoặc kiến nghị xử lý đầy đủ, đúng quy định (7 điểm; trường hợp không có vi phạm được tính trọn vẹn 7 điểm). - Chỉ đạo xử lý trách nhiệm, khắc phục hậu quả (3 điểm; trường hợp không có vi phạm, hậu quả được tính trọn vẹn 3 điểm). |
10 điểm |
Các bước đánh giá trách nhiệm giải trình theo quy định mới
Nhằm bảo đảm tính đồng bộ, các đơn vị cần triển khai ngay checklist quy trình nghiệp vụ gồm 4 bước hành động cốt lõi sau đây:
Bước 1: Ban hành quy chế và phân công bộ phận đầu mối chuyên trách
Người đứng đầu cơ quan, đơn vị phải đưa ngay nội dung giải trình vào nội quy, quy chế làm việc nội bộ căn cứ theo Mục V Khoản 2 Điểm a. Đồng thời, theo Mục V Khoản 2 Điểm b, đơn vị phải có văn bản chính thức phân công bộ phận tiếp nhận, phân loại, xử lý, theo dõi yêu cầu giải trình. Bộ phận này chịu trách nhiệm kiểm tra tính hợp lệ của văn bản yêu cầu và vào sổ theo dõi chuyên biệt.
Bước 2: Tiếp nhận và gửi thông báo tiếp nhận đúng thời hạn
Khi nhận được văn bản yêu cầu giải trình từ người dân, doanh nghiệp hoặc cơ quan phối hợp, đơn vị phải lập tức kiểm tra thẩm quyền và nội dung. Căn cứ theo Mục II.2, đơn vị có nghĩa vụ tiếp nhận, thông báo tiếp nhận đúng hạn yêu cầu giải trình cho bên yêu cầu, bảo đảm tiêu chí này đạt trọn vẹn 5 điểm theo quy định.
Bước 3: Thu thập tài liệu, xây dựng văn bản giải trình và báo cáo lãnh đạo
Cá nhân và bộ phận được giao nhiệm vụ phải đối chiếu toàn diện hồ sơ thực hiện công vụ, bảo đảm thông tin giải trình đầy đủ căn cứ pháp lý và chính xác theo Mục II.1. Sau khi soạn thảo, bộ phận thụ lý phải báo cáo người đứng đầu cơ quan, đơn vị về kết quả thực hiện việc giải trình theo Mục II.2 trước khi chính thức ban hành và gửi văn bản cho bên yêu cầu.
Bước 4: Thiết lập và lưu trữ hồ sơ đánh giá riêng biệt cho từng vụ việc
Theo Mục IV Điểm 4.1 Bộ tiêu chí, mỗi vụ việc, yêu cầu giải trình bắt buộc phải có một bộ hồ sơ đánh giá riêng. Đơn vị không được gộp chung nhiều yêu cầu giải trình vào một hồ sơ tổng hợp để theo dõi chung.
Quy định lập, quản lý và số hóa hồ sơ kiểm chứng
Quản lý dữ liệu kiểm chứng là căn cứ sống còn để xác định tính trung thực khi tiến hành chấm điểm. Theo quy định tại Mục IV Điểm 4.1 Bộ tiêu chí ban hành kèm theo Quyết định 2403/QĐ-BTP, hồ sơ đánh giá của từng vụ việc cụ thể phải bao gồm đầy đủ các văn bản sau:
- Văn bản yêu cầu giải trình của cơ quan, tổ chức, cá nhân.
- Văn bản giao nhiệm vụ giải trình của người có thẩm quyền.
- Văn bản giải trình chính thức và văn bản giải trình bổ sung (nếu có phát sinh).
- Hồ sơ, tài liệu kiểm chứng kèm theo.
- Phiếu chấm điểm theo các tiêu chí thành phần.
- Tài liệu, ý kiến phản hồi của cơ quan, tổ chức, cá nhân có yêu cầu giải trình (nếu có).
- Các biên bản làm việc thực tế (nếu có).
- Văn bản kết quả rà soát, kiểm tra và văn bản kết quả đánh giá.
- Tài liệu về việc xử lý vi phạm và tài liệu về việc khắc phục hạn chế, thiếu sót sau giải trình (nếu có).
Về hình thức lưu trữ, Mục IV Điểm 4.2 nêu rõ hồ sơ được quản lý dưới dạng bản giấy hoặc bản điện tử trong hồ sơ chung của cơ quan, tổ chức, đơn vị. Đồng thời, khi điều kiện cơ sở vật chất, hạ tầng kỹ thuật và công nghệ được đáp ứng, các đơn vị có nghĩa vụ thực hiện số hóa, cập nhật dữ liệu lên hệ thống dùng chung để lưu trữ điện tử, tuân thủ chặt chẽ các yêu cầu bảo mật và quy định pháp luật hiện hành.
Theo Mục V Khoản 1 Điểm b và Điểm c, các cơ quan, đơn vị, cá nhân thuộc Bộ Tư pháp phải chịu trách nhiệm hoàn toàn về tính đầy đủ, chính xác, trung thực của hồ sơ, số liệu tự đánh giá; chủ động lập, quản lý và cung cấp toàn bộ hồ sơ kiểm chứng khi có yêu cầu kiểm tra.
Trách nhiệm và chế tài đối với người đứng đầu đơn vị
Quyết định 2403/QĐ-BTP gắn chặt trách nhiệm hành chính của người lãnh đạo với chất lượng giải trình của cấp dưới. Theo Mục V Khoản 2 Điểm c, người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị thuộc Bộ Tư pháp có nhiệm vụ chỉ đạo, kiểm tra, đôn đốc thường xuyên và phải trực tiếp chịu trách nhiệm khi để xảy ra các vi phạm thuộc phạm vi thẩm quyền quản lý.
Bên cạnh đó, lãnh đạo đơn vị có thẩm quyền và trách nhiệm xử lý hoặc kiến nghị cấp có thẩm quyền xử lý nghiêm minh các cá nhân, tổ chức vi phạm căn cứ theo Mục V Khoản 2 Điểm d. Sau khi có kết quả đánh giá, người đứng đầu phải chỉ đạo khắc phục triệt để các hạn chế, thiếu sót đã được chỉ ra, tuyệt đối không để tái diễn vi phạm theo Mục V Khoản 2 Điểm đ.
Về phía Văn phòng Bộ, theo Mục V Khoản 3 Điểm d, đơn vị này có thẩm quyền tham mưu xử lý hoặc kiến nghị xử lý các hành vi vi phạm chuẩn mực giải trình trên toàn hệ thống của Bộ Tư pháp.
Tình huống minh họa tính điểm trong thực tế nghiệp vụ
Xem xét trường hợp thực tế tại một đơn vị trực thuộc Bộ Tư pháp tiếp nhận một văn bản yêu cầu giải trình từ tổ chức doanh nghiệp trong kỳ đánh giá:
Diễn biến xử lý:
- Đơn vị tiếp nhận văn bản, phát hành thông báo tiếp nhận đúng hạn (đạt 5 điểm theo Mục II.2).
- Lãnh đạo đơn vị phân công đúng thẩm quyền cấp phòng thụ lý, đôn đốc kiểm tra sát sao, báo cáo lãnh đạo đầy đủ và ban hành văn bản giải trình đúng trình tự quy định (đạt trọn vẹn 15 điểm còn lại của Mục II.2). Tổng điểm Nhóm 2 đạt tối đa 20/20 điểm.
- Nội dung giải trình có đầy đủ căn cứ pháp lý, thẩm quyền, lý do (đạt 9 điểm Mục II.1), thông tin số liệu trung thực khớp với hồ sơ gốc (đạt 9 điểm Mục II.1). Tuy nhiên, do khâu phối hợp nội bộ chậm trễ, văn bản giải trình gửi đến doanh nghiệp bị trễ 02 ngày so với thời hạn quy định, do đó không đạt được 12 điểm tại tiêu chí giải trình kịp thời (đạt 0/12 điểm). Tổng điểm Nhóm 1 chỉ đạt 18/30 điểm.
- Đơn vị cung cấp đầy đủ thông tin, công khai kết quả minh bạch (đạt trọn vẹn 15/15 điểm Nhóm 3 theo Mục II.3).
- Về mức độ đáp ứng (Mục II.4): Do bị chậm trễ về mặt thời gian, tiêu chí đáp ứng về thời hạn bị mất 5 điểm, các tiêu chí nội dung, thẩm quyền, thủ tục và công khai đạt đủ điểm (đạt 20/25 điểm).
- Về xử lý vi phạm (Mục II.5): Trong kỳ, đơn vị không có hành vi vi phạm bị xử lý kỷ luật và không phát sinh hậu quả tiêu cực cần khắc phục, nên được tính trọn vẹn 7 điểm cho tiêu chí 1 và 3 điểm cho tiêu chí 2 (đạt 10/10 điểm tuyệt đối).
Kết quả tổng hợp: Đơn vị đạt tổng cộng 83/100 điểm. Tình huống này minh chứng rõ nét: chỉ cần vi phạm mốc thời hạn giải trình, đơn vị lập tức bị đánh mất 17 điểm trên bảng tổng sắp (mất 12 điểm ở Nhóm 1 và 5 điểm ở Nhóm 4), kéo tụt đáng kể thứ hạng thi đua công vụ.
Ai bị ảnh hưởng và danh sách việc cần triển khai ngay
Nhằm đáp ứng yêu cầu kiểm soát chất lượng công vụ, các bên liên quan cần chủ động thực hiện nhiệm vụ được giao:
- Người đứng đầu đơn vị:
- Rà soát, bổ sung ngay nội dung trách nhiệm giải trình vào nội quy, quy chế làm việc của cơ quan (theo Mục V Khoản 2 Điểm a).
- Ký quyết định phân công cụ thể một bộ phận chịu trách nhiệm tiếp nhận, phân loại, xử lý và theo dõi đơn thư giải trình (theo Mục V Khoản 2 Điểm b).
- Thường xuyên đôn đốc, kiểm tra tiến độ xử lý và chỉ đạo khắc phục dứt điểm các thiếu sót sau khi có kết quả rà soát (theo Mục V Khoản 2 Điểm đ).
- Mở sổ theo dõi hoặc lập file quản lý riêng cho từng yêu cầu giải trình tiếp nhận trong năm.
- Thực hiện lập hồ sơ đánh giá riêng biệt cho từng vụ việc với đầy đủ 10 thành phần tài liệu kiểm chứng (theo Mục IV Điểm 4.1).
- Chịu trách nhiệm trực tiếp về tính chính xác, trung thực của các thông tin, tài liệu khi tổng hợp tự chấm điểm (theo Mục V Khoản 1 Điểm b).
Câu hỏi thường gặp về chuẩn mực đánh giá mới
Tổng điểm tối đa của Bộ tiêu chí đánh giá là bao nhiêu?
Căn cứ quy định tại cuối Mục II Bộ tiêu chí ban hành kèm theo Quyết định 2403/QĐ-BTP, tổng điểm tối đa áp dụng cho toàn bộ các tiêu chí thành phần là 100 điểm, được cấu thành từ 5 nhóm tiêu chí nghiệp vụ cụ thể.
Trường hợp đơn vị không phát sinh vi phạm nào trong năm thì tính điểm xử lý vi phạm ra sao?
Căn cứ theo Mục II.5 Bộ tiêu chí, cơ chế chấm điểm ưu tiên bảo vệ các đơn vị tuân thủ tốt. Cụ thể: tại tiêu chí 1, trường hợp không có vi phạm trong thực hiện trách nhiệm giải trình thì được tính trọn vẹn 7 điểm; tại tiêu chí 2, trường hợp không có vi phạm, hậu quả thì được tính trọn vẹn 3 điểm. Như vậy, đơn vị không có vi phạm sẽ mặc nhiên đạt điểm tối đa 10/10 điểm ở nhóm tiêu chí này.
Mỗi vụ việc giải trình có được gộp chung hồ sơ lưu trữ hay không?
Không. Căn cứ theo Mục IV Điểm 4.1 Bộ tiêu chí ban hành kèm theo Quyết định 2403/QĐ-BTP, quy định bắt buộc mỗi vụ việc, yêu cầu giải trình phải có hồ sơ đánh giá riêng biệt, không được lập chung hồ sơ gộp.
Khuyến nghị triển khai và định hướng tuân thủ
Quyết định 2403/QĐ-BTP đã thiết lập một hệ thống tiêu chuẩn minh bạch, lượng hóa toàn diện các yêu cầu giải trình trong phạm vi quản lý của Bộ Tư pháp. Để hạn chế rủi ro hành chính và bảo đảm quyền lợi tối đa cho tổ chức, công dân, các đơn vị cần rà soát lại quy trình xử lý văn bản nội bộ ngay hôm nay. Lãnh đạo các phòng, ban cần chủ động đối chiếu văn bản gốc, quán triệt sâu sắc các nhóm tiêu chuẩn tới từng chuyên viên và phối hợp chặt chẽ với Văn phòng Bộ để kịp thời tháo gỡ các vướng mắc phát sinh trong quá trình vận hành nghiệp vụ.
Nguồn để đối chiếu
Kiểm tra văn bản gốc, thời điểm và phạm vi áp dụng trước khi sử dụng thông tin.
Mở nguồn chính thức