Giấy tờ cần chuẩn bị khi làm thủ tục nhận bảo hiểm xã hội một lần
Theo Quyết định 3040/QĐ-BTC, người lao động làm thủ tục nhận bảo hiểm xã hội một lần được miễn nộp biên bản giám định nếu hệ thống đã có thông tin, đồng thời cần lưu ý các giấy tờ bắt buộc khi ra nước ngoài định cư.
Mục lục nội dungThu gọn
Quy trình giải quyết chế độ hưởng một lần đã có sự thay đổi mang tính bước ngoặt, tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho người dân. Ngày 21/10/2026, Bộ Tài chính đã ban hành quyết định phê duyệt phương án tái cấu trúc quy trình nghiệp vụ, giúp đơn giản hóa đáng kể giấy tờ cần chuẩn bị khi làm thủ tục nhận bảo hiểm xã hội một lần. Các quy định mới này hiện đang được áp dụng đồng bộ, giúp người lao động tiết kiệm thời gian, công sức và chi phí đi lại.
Điểm mấu chốt của đợt cải cách này là việc triệt để khai thác cơ sở dữ liệu số để thay thế các giấy tờ truyền thống. Người lao động không còn phải tự mình sao y, công chứng hay nộp lại các văn bản mà cơ quan nhà nước đã số hóa và chia sẻ liên thông.
Cẩm nang 5 bước làm hồ sơ nhận bảo hiểm xã hội nhanh chóng
Để quá trình rút chế độ diễn ra thuận lợi, người lao động cần thực hiện tuần tự theo quy trình 5 bước được chuẩn hóa theo quy định mới:
- Bước 1: Đăng nhập hệ thống trực tuyến bằng định danh điện tử
Người lao động truy cập vào Cổng Dịch vụ công quốc gia hoặc ứng dụng VNeID, đăng nhập bằng tài khoản định danh điện tử mức độ 02 theo Mục 4 STT 1. Hệ thống tự động nhận diện danh tính và mở quyền truy cập vào thủ tục giải quyết hưởng trợ cấp một lần (Mã TTHC: 1.001613).
- Bước 2: Hoàn thiện tờ khai điện tử tương tác (E-Form Mẫu số 14-HSB)
Hệ thống tự động trích xuất các thông tin định danh của người nộp từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư để điền vào biểu mẫu E-Form Mẫu số 14-HSB theo Mục 4 STT 1. Người lao động chỉ cần rà soát lại thông tin và thực hiện kê khai trực tuyến đối với các trường thông tin mà hệ thống chưa khai thác được, như thông tin tài khoản ngân hàng nhận tiền hoặc các yêu cầu cụ thể khác.
- Bước 3: Kiểm tra, đối soát thông tin quá trình đóng bảo hiểm
Dữ liệu về quá trình đóng bảo hiểm được hệ thống tự động kết nối và trích xuất từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về bảo hiểm theo Mục 4 STT 2. Người nộp hồ sơ đối chiếu lại toàn bộ thời gian tham gia được hiển thị trên giao diện dịch vụ công.
- Bước 4: Đính kèm thành phần hồ sơ theo từng trường hợp đặc thù
Tùy theo lý do rút trợ cấp một lần, người lao động chuẩn bị và đính kèm hồ sơ chứng minh phù hợp dưới dạng văn bản điện tử, bản sao điện tử có chứng thực hoặc bản giấy hợp lệ gửi qua bưu chính:
- Trường hợp định cư ở nước ngoài: Cung cấp bản sao giấy xác nhận thôi quốc tịch Việt Nam hoặc bản công chứng, chứng thực giấy tờ chứng minh định cư hợp pháp (theo Mục 4 STT 3).
- Trường hợp mắc bệnh hiểm nghèo: Kê khai thông tin khám chữa bệnh để cơ quan thẩm quyền tự đối soát dữ liệu liên thông (theo Mục 4 STT 4).
- Trường hợp suy giảm khả năng lao động: Kê khai thông tin giám định để hệ thống tự động kiểm tra trên cơ sở dữ liệu y tế (theo Mục 4 STT 5.1).
- Trường hợp khuyết tật đặc biệt nặng: Cung cấp bản sao giấy xác nhận mức độ khuyết tật (theo Mục 4 STT 5.2).
- Trường hợp thanh toán phí giám định: Cung cấp hóa đơn, chứng từ thu phí kèm bảng kê giám định (theo Mục 4 STT 6).
- Trường hợp có phụ cấp khu vực trong quân đội: Nộp bản khai cá nhân Mẫu số 04B-HBQP (theo Mục 4 STT 7).
- Bước 5: Nộp hồ sơ và theo dõi tiến trình xử lý
Sau khi hoàn tất việc kê khai và đính kèm tài liệu (nếu có), người lao động bấm gửi hồ sơ. Hệ thống sẽ cấp mã số tiếp nhận hồ sơ trực tuyến để người dân dễ dàng tra cứu tiến độ xử lý và nhận thông báo kết quả qua tài khoản dịch vụ công.
Bảng đối chiếu thành phần hồ sơ trước và sau cải cách
Quy trình sau khi tái cấu trúc đã cắt giảm tối đa các loại giấy tờ trùng lặp, chuyển từ trách nhiệm nộp giấy tờ của người dân sang trách nhiệm đối soát dữ liệu của cơ quan giải quyết chế độ:
| Thành phần hồ sơ | Quy định trước tái cấu trúc | Quy định sau tái cấu trúc | Nguồn dữ liệu đối soát |
|---|---|---|---|
| Đơn đề nghị (Mẫu số 14-HSB) | Người lao động tự kê khai toàn bộ bản giấy hoặc biểu mẫu điện tử | Tự động điền dữ liệu sẵn trên E-Form khi đăng nhập VNeID mức độ 02; miễn ký số biểu mẫu (theo Mục 4 STT 1) | Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư |
| Sổ bảo hiểm xã hội | Bắt buộc nộp sổ bản giấy (bản chính) | Người lao động không phải nộp sổ bảo hiểm xã hội (theo Mục 4 STT 2) | Cơ sở dữ liệu quốc gia về bảo hiểm |
| Hồ sơ bệnh hiểm nghèo (ung thư, bại liệt, xơ gan mất bù, lao nặng, AIDS) | Bắt buộc nộp tóm tắt hồ sơ bệnh án hoặc giấy ra viện | Không phải nộp giấy tờ khi dữ liệu đã liên thông; chỉ cần kê khai thông tin tờ khai (theo Mục 4 STT 4) | Cơ sở dữ liệu về khám bệnh, chữa bệnh |
| Biên bản giám định mức suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên | Bắt buộc nộp bản chính hoặc bản sao biên bản giám định của Hội đồng GĐYK | Không phải nộp biên bản; chỉ kê khai thông tin trên tờ khai để cơ quan đối soát dữ liệu (theo Mục 4 STT 5.1) | Cơ sở dữ liệu khám bệnh, chữa bệnh |
| Giấy xác nhận mức độ khuyết tật đặc biệt nặng | Nộp bản sao giấy xác nhận | Gửi kèm Mẫu số 14-HSB dạng văn bản điện tử, bản sao điện tử có chứng thực hoặc bản giấy (theo Mục 4 STT 5.2) | Chưa có cơ sở dữ liệu |
| Hồ sơ định cư ở nước ngoài | Nộp bản sao hoặc bản dịch chứng thực giấy tờ định cư | Gửi kèm Mẫu số 14-HSB dạng văn bản điện tử, bản sao điện tử có chứng thực hoặc bản giấy (theo Mục 4 STT 3) | Chưa có cơ sở dữ liệu |
| Chứng từ thanh toán phí giám định y khoa | Nộp hóa đơn, bảng kê bản chính | Gửi kèm Mẫu số 14-HSB dạng văn bản điện tử, bản sao điện tử có chứng thực hoặc bản giấy (theo Mục 4 STT 6) | Chưa có cơ sở dữ liệu |
Chi tiết giấy tờ bắt buộc theo từng trường hợp giải quyết chế độ
Mỗi diện đối tượng rút trợ cấp một lần sẽ áp dụng danh mục giấy tờ và phương thức tiếp nhận riêng biệt. Người tham gia cần nắm vững để không bị thiếu sót hồ sơ.
1. Nhóm mắc bệnh hiểm nghèo
Quy định tại Mục 4 STT 4 áp dụng cho các trường hợp không may mắc một trong những bệnh: ung thư, bại liệt, xơ gan mất bù, lao nặng, AIDS. Trước đây, người bệnh hoặc thân nhân phải xin trích sao hồ sơ bệnh án hoặc nộp bản chính/bản sao giấy ra viện. Tuy nhiên, quy định hiện hành đã giải tỏa gánh nặng này.
Theo Mục 4 STT 4, thông tin khám chữa bệnh được khai thác trực tiếp từ Cơ sở dữ liệu về khám bệnh, chữa bệnh. Người bệnh không phải nộp thành phần hồ sơ này khi hệ thống đã khai thác được dữ liệu điện tử liên thông bảo đảm tính pháp lý. Người nộp chỉ cần kê khai thông tin bệnh lý vào biểu mẫu theo đúng hướng dẫn.
Trong trường hợp cơ sở dữ liệu chuyên ngành chưa đồng bộ đầy đủ về Trung tâm dữ liệu quốc gia và chưa thể khai thác ngay trên Cổng Dịch vụ công quốc gia tại thời điểm nộp, quy định tại Mục 4 STT 4 nêu rõ giải pháp dự phòng: cơ quan giải quyết chế độ sẽ sử dụng dữ liệu khám bệnh, chữa bệnh có ký số từ Cổng Thông tin giám định BHYT của cơ quan chuyên trách để kiểm tra, đối soát. Chỉ khi không thể khai thác hoặc thông tin không chính xác, cơ quan thụ lý mới thông báo người dân hoàn thiện hồ sơ.
2. Nhóm suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên
Đây là điểm thay đổi đáng chú ý giúp bảo vệ quyền lợi người lao động bị tổn thương sức khỏe nghiêm trọng. Căn cứ Mục 4 STT 5.1, đối với biên bản giám định mức suy giảm khả năng lao động của Hội đồng Giám định y khoa:
"NLĐ không phải nộp thành phần hồ sơ này; NLĐ thực hiện kê khai thông tin vào Mẫu tờ khai theo hướng dẫn lập Mẫu."
Quy trình vận hành tương tự trường hợp bệnh hiểm nghèo: thông tin được tự động lấy từ Cơ sở dữ liệu khám bệnh, chữa bệnh. Khi nộp hồ sơ trực tuyến, dữ liệu liên thông được đối soát tự động. Nếu hệ thống cổng dịch vụ công chưa đồng bộ đầy đủ dữ liệu từ Trung tâm dữ liệu quốc gia, cơ quan giải quyết sẽ chủ động đối chiếu dữ liệu có ký số từ Cổng Thông tin giám định BHYT theo Mục 4 STT 5.1 để giải quyết kịp thời.
Ngược lại, nếu thuộc trường hợp người khuyết tật đặc biệt nặng, theo Mục 4 STT 5.2, do hiện tại chưa có cơ sở dữ liệu dùng chung, người nộp hồ sơ vẫn phải cung cấp bản sao giấy xác nhận mức độ khuyết tật đặc biệt nặng. Người dân được tự do lựa chọn hình thức nộp kèm biểu mẫu: gửi văn bản điện tử, bản sao điện tử có chứng thực hoặc nộp bản giấy hợp lệ.
3. Nhóm người lao động ra nước ngoài định cư
Đối với công dân chuẩn bị ra nước ngoài sinh sống lâu dài, chính sách rút chế độ một lần đòi hỏi các văn bản pháp lý chặt chẽ nhằm xác thực tình trạng cư trú. Theo Mục 4 STT 3, người nộp hồ sơ cần nộp:
"Bản sao giấy xác nhận của cơ quan có thẩm quyền về việc thôi quốc tịch Việt Nam hoặc bản dịch tiếng Việt được chứng thực hoặc công chứng một trong các giấy tờ sau đây"
Các giấy tờ chứng minh định cư gồm có: hộ chiếu do nước ngoài cấp; thị thực của cơ quan nước ngoài có thẩm quyền cấp có xác nhận việc cho phép nhập cảnh để định cư ở nước ngoài; thẻ thường trú dài hạn ở nước ngoài do cơ quan có thẩm quyền nước ngoài cấp; hoặc các giấy tờ hợp pháp khác thể hiện việc định cư ở nước ngoài theo đúng quy định của Chính phủ (theo Mục 4 STT 3).
Do các dữ liệu về cư trú nước ngoài chưa được tích hợp vào hệ thống cơ sở dữ liệu trong nước, người lao động bắt buộc phải tự cung cấp. Phương thức gửi giấy tờ kèm theo Mẫu số 14-HSB rất linh hoạt: có thể tải lên tệp văn bản điện tử, bản sao điện tử có chứng thực điện tử hoặc nộp trực tiếp bản giấy hợp lệ theo Mục 4 STT 3.
4. Nhóm thanh toán phí giám định y khoa và phụ cấp khu vực quân đội
Nếu người lao động chủ động đi khám giám định mức suy giảm khả năng lao động và đủ điều kiện thanh toán lại chi phí, theo Mục 4 STT 6, người nộp cần gửi kèm: hóa đơn, chứng từ thu phí giám định kèm theo bản chính bảng kê các nội dung giám định của cơ sở y tế thực hiện. Hình thức cung cấp là văn bản điện tử, bản sao điện tử chứng thực hoặc bản giấy.
Trường hợp người lao động từng có thời gian, địa bàn phục vụ trong Quân đội có hưởng phụ cấp khu vực trước ngày 01/01/2007 mà sổ bảo hiểm chưa thể hiện đầy đủ, theo Mục 4 STT 7, thành phần hồ sơ bổ sung gồm có: Bản khai cá nhân về thời gian, địa bàn phục vụ trong Quân đội có hưởng phụ cấp khu vực (Mẫu số 04B-HBQP ban hành kèm theo Thông tư số 136/2020/TT-BQP ngày 29/10/2020). Giấy tờ này cũng được gửi kèm theo Mẫu số 14-HSB theo các hình thức linh hoạt đã quy định.
Tình huống thực tế minh họa quy trình nộp hồ sơ số hóa
Để hiểu rõ hơn sự tiện lợi của cơ chế mới, hãy xem xét trường hợp cụ thể dựa trên các điều kiện tại Mục 4:
Anh B là công nhân cơ khí, không may bị tai nạn lao động dẫn đến tổn hại sức khỏe nặng và đã được Hội đồng Giám định y khoa kết luận suy giảm khả năng lao động 81%. Trước đây, anh B phải mang sổ bản chính, xin trích lục biên bản giám định y khoa bản giấy đến bộ phận một cửa xếp hàng chờ đợi.
Hiện nay, theo quy trình chuẩn hóa tại Mục 4 STT 1, STT 2 và STT 5.1, anh B chỉ cần ngồi tại nhà và thực hiện các thao tác:
- Đăng nhập Cổng Dịch vụ công quốc gia bằng ứng dụng VNeID với tài khoản định danh điện tử mức độ 02. Toàn bộ thông tin nhân thân của anh được tự động tải vào E-Form Mẫu số 14-HSB. Anh không cần phải dùng chữ ký số chuyên dùng hay mua thiết bị chứng thư số để ký biểu mẫu.
- Hệ thống tự động liên thông với Cơ sở dữ liệu quốc gia về bảo hiểm để xác định quá trình tham gia đóng bảo hiểm của anh B, do đó anh B không cần scan hay nộp sổ bảo hiểm xã hội giấy.
- Tại mục hồ sơ giám định sức khỏe, anh B chỉ cần điền thông tin biên bản giám định theo hướng dẫn lập mẫu. Cơ quan thụ lý sẽ trực tiếp tra cứu và đối soát biên bản này trên Cơ sở dữ liệu khám bệnh, chữa bệnh hoặc Cổng Thông tin giám định BHYT.
- Nếu anh B có phát sinh chi phí giám định và yêu cầu thanh toán, anh chỉ cần đính kèm thêm bản chụp hóa đơn chứng từ thu phí và bảng kê viện phí hợp lệ theo Mục 4 STT 6.
Toàn bộ hồ sơ được xử lý qua môi trường mạng, giúp giảm thiểu tối đa thủ tục hành chính cồng kềnh cho người bệnh và gia đình.
Ai chịu tác động và những việc cần làm ngay
Phương án tái cấu trúc quy trình tác động trực tiếp đến nhiều nhóm đối tượng tham gia quan hệ bảo hiểm:
- Người lao động có nguyện vọng rút chế độ: Cần nhanh chóng đăng ký và kích hoạt tài khoản định danh điện tử VNeID mức độ 02 để nộp hồ sơ thuận tiện. Chủ động kiểm tra tính chính xác của dữ liệu quá trình đóng bảo hiểm trên hệ thống điện tử trước khi gửi đơn đề nghị.
- Thân nhân hoặc người chăm sóc: Khi làm thủ tục thay cho người bệnh ung thư, bại liệt, xơ gan mất bù, lao nặng, AIDS hoặc người suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên, cần nắm rõ quy định miễn nộp bệnh án và biên bản giám định giấy để tránh tốn thời gian xin trích lục không cần thiết.
- Cơ quan giải quyết chế độ: Tăng cường hạ tầng đối soát dữ liệu qua Cổng Thông tin giám định BHYT và các cơ sở dữ liệu quốc gia. Hướng dẫn kịp thời người dân bổ sung hồ sơ nếu hệ thống kỹ thuật chưa đồng bộ dữ liệu.
Câu hỏi thường gặp về thủ tục rút chế độ một lần
Có bắt buộc phải nộp sổ bảo hiểm xã hội bản giấy nữa không?
Không. Căn cứ theo quy định tại Mục 4 STT 2, thông tin về quá trình đóng bảo hiểm được khai thác trực tiếp từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về bảo hiểm. Người lao động hoàn toàn không phải nộp lại sổ bản giấy khi nộp hồ sơ.
Đăng nhập bằng tài khoản VNeID mức 2 có cần ký số vào đơn điện tử không?
Không cần. Theo Mục 4 STT 1, trường hợp cá nhân đăng nhập Cổng Dịch vụ công quốc gia hoặc ứng dụng VNeID bằng tài khoản định danh điện tử mức độ 02 để thực hiện thủ tục thì không phải thực hiện ký số biểu mẫu điện tử tương tác.
Người suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên có phải nộp biên bản giám định không?
Không phải nộp biên bản giấy nếu hệ thống đã kết nối dữ liệu. Theo Mục 4 STT 5.1, người lao động chỉ thực hiện kê khai thông tin vào tờ khai theo hướng dẫn. Cơ quan chức năng sẽ kiểm tra, đối soát dữ liệu điện tử liên thông từ Cơ sở dữ liệu khám bệnh, chữa bệnh hoặc Cổng Thông tin giám định BHYT.
Nếu ra nước ngoài định cư thì nộp hồ sơ chứng minh bằng hình thức nào?
Theo Mục 4 STT 3, người lao động có thể lựa chọn nộp kèm Mẫu số 14-HSB bằng một trong ba hình thức: tải lên văn bản điện tử, gửi bản sao điện tử có chứng thực hoặc nộp trực tiếp/gửi qua bưu chính bản giấy hợp lệ.
Trường hợp cơ sở dữ liệu y tế chưa đồng bộ thì xử lý như thế nào?
Theo Mục 4 STT 4 và STT 5.1, trường hợp cơ sở dữ liệu khám bệnh, chữa bệnh chưa đồng bộ đầy đủ về Trung tâm dữ liệu quốc gia, cơ quan giải quyết sẽ khai thác dữ liệu khám bệnh, chữa bệnh có ký số từ Cổng Thông tin giám định BHYT. Nếu thông tin vẫn chưa bảo đảm, cơ quan thẩm quyền sẽ gửi thông báo để người nộp hoàn thiện hồ sơ.
Khuyến nghị dành cho người tham gia
Quy trình giải quyết chế độ một lần theo hướng tiếp cận dữ liệu số đã mang lại lợi ích rất lớn, cắt giảm tối đa các khâu trung gian phiền hà. Người lao động trước khi thực hiện nộp hồ sơ cần đối chiếu kỹ lưỡng tình trạng hồ sơ thực tế của bản thân với các danh mục quy định, bảo đảm thông tin cá nhân trên định danh điện tử đã trùng khớp. Khi phát sinh các vướng mắc pháp lý phức tạp về quốc tịch hoặc hồ sơ quá trình đóng trước năm 2007, người tham gia nên chủ động liên hệ các kênh tư vấn pháp lý chính thức hoặc bộ phận hỗ trợ dịch vụ công để được hướng dẫn chi tiết và bảo vệ trọn vẹn quyền lợi chính đáng của mình.
Nguồn để đối chiếu
Kiểm tra văn bản gốc, thời điểm và phạm vi áp dụng trước khi sử dụng thông tin.
Mở nguồn chính thức