Đến nội dung chính
Góc LuậtThông tin có nguồn · Biên tập có trách nhiệm
Tra cứu văn bản Văn bản đã lưu (0) Thông báoĐăng nhậpĐăng ký

Hồ sơ mời thầu có được yêu cầu xuất xứ cụ thể của hàng hóa?

Theo Nghị định 374/2026/NĐ-CP, hồ sơ mời thầu tuyệt đối không được nêu yêu cầu về xuất xứ cụ thể của hàng hóa, trừ hai ngoại lệ luật định nhằm bảo đảm tính cạnh tranh, công bằng trong các gói thầu thuộc hiệp định thương mại.

Mục lục nội dungThu gọn

Hồ sơ mời thầu không được phép đưa ra yêu cầu về xuất xứ cụ thể của hàng hóa. Theo khoản 3 Điều 15 Nghị định 374/2026/NĐ-CP, pháp luật nghiêm cấm hành vi ấn định nơi sản xuất hay quốc gia chế tạo đối với sản phẩm dự thầu, ngoại trừ trường hợp phục vụ biện pháp ưu đãi trong nước hoặc đấu thầu nội khối theo quy định cụ thể.

Nguyên tắc cấm quy định xuất xứ cụ thể của hàng hóa trong hồ sơ thầu

Trong quy trình mua sắm công thuộc phạm vi điều chỉnh của các hiệp định thương mại, tính minh bạch và sự tiếp cận thị trường bình đẳng của các nhà thầu là nguyên tắc then chốt. Căn cứ theo khoản 3 Điều 15 Nghị định 374/2026/NĐ-CP, việc hồ sơ mời thầu ấn định một quốc gia, một vùng lãnh thổ hoặc một cơ sở sản xuất đơn lẻ làm tiêu chuẩn bắt buộc cho hàng hóa dự thầu là hành vi trái pháp luật. Quy định này bảo vệ quyền tiếp cận công bằng của mọi nhà thầu đủ năng lực cung cấp hàng hóa đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật.

Hệ quả thực tế của việc ấn định xuất xứ là triệt tiêu tính cạnh tranh của gói thầu. Khi một hồ sơ mời thầu đưa tiêu chí địa lý thành điều kiện tiên quyết, các sản phẩm có chất lượng, tính năng kỹ thuật và hiệu quả kinh tế tương đương nhưng đến từ các khu vực địa lý khác sẽ bị tước bỏ cơ hội tiếp cận một cách vô lý. Do đó, theo khoản 1 Điều 15 Nghị định 374/2026/NĐ-CP, người lập hồ sơ mời thầu tuyệt đối không được nêu bất kỳ điều kiện nào nhằm tạo lợi thế cục bộ hoặc làm hạn chế sự tham gia của các đơn vị cung cấp.

Các trường hợp ngoại lệ cho phép xác định nguồn gốc sản phẩm

Mặc dù nguyên tắc chung là nghiêm cấm, theo khoản 3 Điều 15 Nghị định 374/2026/NĐ-CP, cơ quan quản lý chỉ cho phép hai ngoại lệ duy nhất được xem xét yếu tố nguồn gốc sản phẩm trong quá trình tổ chức đấu thầu. Đây là những cơ chế đặc thù được thiết kế nhằm bảo vệ mục tiêu kinh tế hoặc tuân thủ đúng cam kết điều ước quốc tế mà Việt Nam đã phê chuẩn.

Bảng phân loại các trường hợp áp dụng tiêu chí nguồn gốc theo Nghị định 374/2026/NĐ-CP:

Hình thức áp dụngCăn cứ quy địnhNội dung và điều kiện áp dụng
Biện pháp ưu đãi trong nướcTheo khoản 1 Điều 10 (dẫn chiếu tại khoản 3 Điều 15)Áp dụng nhằm hỗ trợ các sản phẩm nội địa theo các điều kiện được văn bản pháp luật quy định cụ thể.
Đấu thầu nội khốiTheo các khoản 2, 3 và 4 Điều 4 (dẫn chiếu tại khoản 3 Điều 15)Áp dụng phạm vi nguồn gốc khép kín đối với các thành viên trong khuôn khổ các hiệp định thương mại liên quan.
Đấu thầu thông thườngTheo khoản 3 Điều 15Nghiêm cấm tuyệt đối mọi hình thức đưa ra yêu cầu ấn định nơi sản xuất hoặc xuất xứ sản phẩm.

Đối với toàn bộ các trường hợp mua sắm không thuộc hai diện loại trừ nêu trên, bên mời thầu bắt buộc phải xây dựng cấu trúc tiêu chuẩn đánh giá dựa hoàn toàn trên các đặc tính kỹ thuật thuần túy thay vì căn cứ vào ranh giới địa lý của nơi chế tạo.

Cách thức xử lý khi mô tả tiêu chuẩn kỹ thuật, nhãn hiệu và catalô

Thực tiễn mua sắm thường phát sinh các mặt hàng phức tạp mà bên mời thầu gặp khó khăn trong việc chuẩn hóa các thông số kỹ thuật chi tiết. Theo khoản 3 Điều 15 Nghị định 374/2026/NĐ-CP, trong trường hợp không thể mô tả chi tiết hàng hóa theo đặc tính kỹ thuật, thiết kế công nghệ hoặc tiêu chuẩn công nghệ, bên mời thầu được quyền đưa nhãn hiệu hoặc catalô của một sản phẩm cụ thể để minh họa.

Tuy nhiên, quyền viện dẫn này bị ràng buộc bởi các điều kiện luật định rất nghiêm ngặt nhằm tránh việc lách luật để chỉ định thầu. Cụ thể, theo khoản 3 Điều 15 Nghị định 374/2026/NĐ-CP, hồ sơ mời thầu bắt buộc phải thực hiện đầy đủ hai yêu cầu sau:

  • Phải ghi kèm cụm từ “hoặc tương đương” ngay sau tên nhãn hiệu hoặc catalô được trích dẫn;
  • Phải quy định rõ nội hàm tương đương với hàng hóa đó về các tiêu chí: đặc tính kỹ thuật, tính năng sử dụng, tiêu chuẩn công nghệ và các nội dung khác (nếu có) để nhà thầu có cơ sở chuẩn bị hồ sơ dự thầu.

Những rào cản hạn chế cạnh tranh bị nghiêm cấm khác

Bên cạnh việc cấm ấn định xuất xứ, Nghị định 374/2026/NĐ-CP còn thiết lập các hàng rào ngăn chặn các biến tướng gây cản trở nhà thầu thông qua các tiêu chí kinh nghiệm địa phương và vật tư đầu vào. Các quy định này bảo đảm toàn diện chuỗi cung ứng hàng hóa và xây lắp trong các gói thầu quốc tế.

Thứ nhất, theo khoản 1 Điều 15 Nghị định 374/2026/NĐ-CP, hồ sơ mời thầu không được đưa ra yêu cầu nhà thầu đã từng ký kết, thực hiện một hoặc nhiều hợp đồng với cơ quan mua sắm của một quốc gia, vùng lãnh thổ cụ thể. Đồng thời, bên mời thầu cũng không được đặt ra tiêu chí nhà thầu phải có kinh nghiệm cung cấp hàng hóa hoặc dịch vụ trong lãnh thổ của quốc gia, vùng lãnh thổ đó để làm tiêu chí loại bỏ nhà thầu.

Thứ hai, đối với các gói thầu xây lắp hoặc gói thầu EC, theo khoản 2 Điều 15 Nghị định 374/2026/NĐ-CP, tiêu chuẩn đánh giá về mặt kỹ thuật không được đưa ra yêu cầu về nhãn hiệu theo nhóm nhãn hiệu đối với nguyên nhiên vật liệu, vật tư cũng như toàn bộ các yếu tố đầu vào khác. Quy định này ngăn ngừa triệt để tình trạng cài cắm vật liệu độc quyền trong các công trình hạ tầng phức tạp.

Ai bị ảnh hưởng và trách nhiệm của các bên

Các nhóm chủ thể tham gia vào quy trình đấu thầu chịu sự ràng buộc trực tiếp và cần chủ động điều chỉnh hành vi pháp lý theo các nghĩa vụ tương ứng:

  • Bên mời thầu: Chịu trách nhiệm lập tài liệu đấu thầu theo đúng quy định; loại bỏ mọi điều khoản chỉ định nơi sản xuất; bảo đảm nếu dùng nhãn hiệu tham khảo phải có đầy đủ cụm từ "hoặc tương đương" và diễn giải cụ thể nội hàm kỹ thuật theo khoản 3 Điều 15.
  • Tổ chuyên gia xét thầu: Thực hiện đánh giá hồ sơ dự thầu khách quan; không sử dụng các tiêu chí kinh nghiệm theo ranh giới quốc gia, vùng lãnh thổ để đánh trượt nhà thầu theo khoản 1 Điều 15.
  • Doanh nghiệp dự thầu: Nghiên cứu kỹ nội hàm tương đương được công bố trong hồ sơ mời thầu; chủ động phát hiện và có văn bản kiến nghị nếu nhận thấy hồ sơ chứa các tiêu chí hạn chế trái luật.

Tình huống minh họa trong quá trình xét thầu

Một tình huống thực tiễn điển hình: Bên mời thầu triển khai gói thầu mua sắm trang thiết bị thuộc khuôn khổ hiệp định thương mại. Trong hồ sơ mời thầu, tại tiêu chuẩn đánh giá kỹ thuật, tổ soạn thảo đưa vào yêu cầu: "Hàng hóa chào thầu phải được sản xuất tại một quốc gia thành viên cụ thể và nhà thầu phải có hợp đồng cung cấp tương tự cho cơ quan mua sắm của chính quốc gia đó."

Căn cứ theo khoản 1 và khoản 3 Điều 15 Nghị định 374/2026/NĐ-CP, cả hai nội dung trên đều vi phạm điều cấm của pháp luật. Yêu cầu sản xuất tại một quốc gia cụ thể là vi phạm quy định cấm ấn định xuất xứ (khi không thuộc diện quy định tại khoản 1 Điều 10 hay khoản 2, 3, 4 Điều 4). Đồng thời, việc đòi hỏi kinh nghiệm hợp đồng với cơ quan mua sắm của quốc gia đó là tiêu chí bị cấm dùng để loại bỏ nhà thầu theo khoản 1 Điều 15. Bên mời thầu trong tình huống này buộc phải hủy bỏ các tiêu chuẩn trên để bảo đảm tính hợp pháp của quy trình lựa chọn nhà thầu.

Câu hỏi thường gặp về quy định kỹ thuật

Hồ sơ mời thầu có được ghi tên thương hiệu máy móc cụ thể không?

Theo khoản 3 Điều 15 Nghị định 374/2026/NĐ-CP, bên mời thầu chỉ được nêu nhãn hiệu, catalô của một sản phẩm cụ thể để tham khảo, minh họa khi không thể mô tả chi tiết hàng hóa theo đặc tính kỹ thuật, thiết kế công nghệ hoặc tiêu chuẩn công nghệ. Khi nêu, bắt buộc phải ghi kèm cụm từ “hoặc tương đương” và quy định rõ nội hàm tương đương.

Bên mời thầu có được yêu cầu kinh nghiệm cung cấp hàng hóa tại Việt Nam không?

Căn cứ theo khoản 1 Điều 15 Nghị định 374/2026/NĐ-CP, hồ sơ mời thầu không được đưa ra yêu cầu nhà thầu phải có kinh nghiệm cung cấp hàng hóa hoặc dịch vụ trong lãnh thổ của một quốc gia, vùng lãnh thổ cụ thể như là tiêu chí để loại bỏ nhà thầu.

Vật tư trong gói thầu xây lắp có được chỉ định nhãn hiệu theo nhóm không?

Theo khoản 2 Điều 15 Nghị định 374/2026/NĐ-CP, đối với nội dung công việc xây lắp thuộc gói thầu xây lắp hoặc gói thầu EC, tiêu chuẩn đánh giá về kỹ thuật tuyệt đối không được đưa ra yêu cầu về nhãn hiệu theo nhóm nhãn hiệu cho nguyên nhiên vật liệu, vật tư và các yếu tố đầu vào khác.

Lưu ý then chốt và các bước rà soát tiếp theo

Việc nắm vững các giới hạn cấm đoán và ngoại lệ là điều kiện tiên quyết để xây dựng một hồ sơ mời thầu hợp lệ. Các đơn vị lập hồ sơ cần rà soát kỹ lưỡng danh mục hàng hóa, bảo đảm tiêu chuẩn kỹ thuật được mô tả bằng thông số và tính năng thay vì gán ghép tên địa danh hay quốc gia chế tạo.

Các bên tham gia quá trình lựa chọn nhà thầu cần chủ động đối chiếu nội dung hồ sơ với toàn bộ quy định tại Điều 15 Nghị định 374/2026/NĐ-CP và các văn bản hướng dẫn liên quan, tham vấn ý kiến chuyên môn pháp lý khi cần thiết để bảo đảm cuộc thầu diễn ra minh bạch, an toàn và đúng thẩm quyền.

Ảnh minh họa AI: hồ sơ mời thầu, góc chi tiết công cụ
Góc Luật · Ảnh minh họa AI

Nguồn để đối chiếu

Kiểm tra văn bản gốc, thời điểm và phạm vi áp dụng trước khi sử dụng thông tin.

Mở nguồn chính thức

Bài viết liên quan

Xem thêm