Làm thủ tục hành chính: Cơ quan nhà nước có được đòi lại dữ liệu đã có?
Theo Quyết định 2085/QĐ-TTg, việc không yêu cầu nộp lại dữ liệu đã có, hướng dẫn bổ sung hồ sơ 01 lần, gửi thông báo tự động qua SMS/VNeID, thanh toán trực tuyến và cấp kết quả điện tử đều trở thành tiêu chí chấm điểm cải cách của cơ quan nhà nước.
Mục lục nội dungThu gọn
Không. Cơ quan nhà nước không được quyền đòi hỏi người dân và tổ chức cung cấp lại các trường thông tin, giấy tờ mà hệ thống thông tin của cơ quan hành chính đã thu thập hoặc kết nối chia sẻ. Nguyên tắc này được cụ thể hóa bằng các chỉ số đo lường bắt buộc, ràng buộc trách nhiệm của bộ, ngành, địa phương. Theo Quyết định 2085/QĐ-TTg, việc thực thi chính sách tái sử dụng dữ liệu thủ tục hành chính trở thành một thước đo đánh giá kết quả công vụ định kỳ.
Trọng tâm của quyết định nằm ở cơ chế chuyển dịch từ phương thức quản lý giấy tờ thủ công sang vận hành dựa trên cơ sở dữ liệu số hóa liên thông. Các chỉ tiêu về cắt giảm hồ sơ, hướng dẫn bổ sung tối đa một lần, trả thông báo qua nền tảng số và trả kết quả điện tử không còn mang tính khuyến khích, mà là chỉ số chấm điểm trực tiếp trên hệ thống.
Nguyên tắc tái sử dụng dữ liệu thủ tục hành chính và cắt giảm giấy tờ
Chính phủ quy định rõ cơ quan giải quyết thủ tục hành chính phải chủ động khai thác thông tin từ các hệ sinh thái dữ liệu dùng chung thay vì bắt buộc người nộp hồ sơ đính kèm bản sao hay giấy tờ chứng minh. Theo Mục c) Tái sử dụng dữ liệu, các cơ quan tiếp nhận hồ sơ phải đối chiếu với kho dữ liệu số của bộ, ngành và địa phương để loại bỏ các thành phần hồ sơ trùng lặp.
Mục tiêu cốt lõi của quy định là biến dữ liệu số thành công cụ chứng minh hành chính chính thức. Khi một thông tin đã được đăng ký, xác thực và lưu trữ trong cơ sở dữ liệu quốc gia hoặc cơ sở dữ liệu chuyên ngành, công dân và tổ chức chỉ cần cung cấp mã định danh hoặc thông tin định danh tương ứng để hệ thống tự động trích xuất. Việc yêu cầu nộp lại bản cứng hoặc bản chụp của các loại giấy tờ này bị tính là vi phạm quy trình quản trị dữ liệu.
Đồng thời, theo Mục c) Tái sử dụng dữ liệu, cơ quan nhà nước phải chịu trách nhiệm rà soát toàn bộ quy trình tiếp nhận nghiệp vụ. Mọi thủ tục hành chính có khả năng chia sẻ thông tin liên thông đều phải ban hành quy trình tái cấu trúc, giảm bớt khâu thẩm định thủ công, từ đó cắt giảm tối đa số lượng giấy tờ mà công dân phải mang đến trụ sở cơ quan công quyền.
Hệ thống tiêu chí chấm điểm số hóa và tái sử dụng dữ liệu
Quy trình quản lý công vụ xác lập công thức chấm điểm độc lập nhằm đo lường chính xác mức độ tuân thủ của từng bộ phận Một cửa. Các công thức toán học được thiết lập trên hệ thống thông tin quản lý để tự động ghi nhận tỷ lệ hoàn thành nhiệm vụ.
Bảng tổng hợp các chỉ số đánh giá theo Mục c) Tái sử dụng dữ liệu và điểm b khoản 3 Mục II bao gồm:
| Tên tiêu chí đánh giá | Công thức xác định tỷ lệ (%) | Ý nghĩa thực thi đối với người dân, doanh nghiệp |
|---|---|---|
| Tỷ lệ hồ sơ TTHC có thành phần hồ sơ được cắt giảm, thay thế dựa trên dữ liệu | (Tổng số hồ sơ TTHC có thành phần hồ sơ được cắt giảm, thay thế dựa trên dữ liệu / Tổng số hồ sơ của các TTHC đã công bố tái cấu trúc quy trình dựa trên dữ liệu) * 100 | Đo lường mức độ người dân không phải nộp lại dữ liệu mà cơ quan nhà nước đã nắm giữ. |
| Tỷ lệ hồ sơ TTHC có thành phần hồ sơ được thay thế hoàn toàn dựa trên dữ liệu | (Tổng số hồ sơ TTHC có thành phần hồ sơ được thay thế hoàn toàn dựa trên dữ liệu / Tổng số hồ sơ của các TTHC có thành phần hồ sơ có thể thay thế hoàn toàn dựa trên dữ liệu từ CSDL quốc gia, CSDL chuyên ngành được công bố, công khai trên CSDL quốc gia về TTHC) * 100 | Xác định tỷ lệ hồ sơ giải quyết thuần túy qua luồng thông tin điện tử, không phát sinh bất kỳ giấy tờ phụ trợ nào. |
| Tỷ lệ TTHC thuộc phạm vi quản lý có thành phần hồ sơ được cắt giảm, thay thế dựa trên dữ liệu được tái cấu trúc quy trình dữ liệu | (Số lượng TTHC đã thực hiện tái cấu trúc quy trình và đã tái sử dụng dữ liệu / Tổng số TTHC có quy định về thành phần hồ sơ có thể tái sử dụng dữ liệu từ cơ sở dữ liệu quốc gia, chuyên ngành) * 100 | Thúc đẩy cơ quan hành chính sửa đổi quy trình giải quyết nội bộ, bắt buộc tích hợp kết nối chia sẻ dữ liệu. |
| Tỷ lệ CSDL quốc gia, CSDL chuyên ngành kết nối, chia sẻ dữ liệu phục vụ giải quyết TTHC, cung cấp dịch vụ công | (Số CSDL đã công bố, kết nối, chia sẻ phục vụ thực hiện TTHC, cung cấp dịch vụ công / Tổng số CSDL cần kết nối theo kế hoạch) * 100 | Đảm bảo hạ tầng kỹ thuật sẵn sàng đồng bộ, tránh tình trạng cục bộ dữ liệu giữa các bộ, ngành. |
| Tỷ lệ TTHC thuộc phạm vi quản lý hoàn thành việc ban hành danh mục các trường thông tin cần cung cấp tương ứng với Hệ thống từ điển dữ liệu dùng chung | (Tổng số TTHC đã xác định các trường thông tin cần cung cấp tương ứng với Hệ thống từ điển dữ liệu dùng chung / Tổng số TTHC thuộc phạm vi quản lý) * 100 | Chuẩn hóa các trường thông tin đầu vào, giúp hệ thống điện tử tự động nhận diện và bóc tách dữ liệu người nộp. |
Bên cạnh các chỉ tiêu định lượng trên, theo Mục c) Tái sử dụng dữ liệu, cơ quan cấp trên sẽ thực hiện theo dõi số lượng nền tảng phát sinh dữ liệu được sử dụng cho thủ tục hành chính trong kỳ và số lượng giao dịch chia sẻ, khai thác dữ liệu qua nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu. Bất kỳ giao dịch khai thác dữ liệu thất bại hoặc cơ quan né tránh kết nối đều tác động xấu đến bảng điểm cải cách chung.
Ràng buộc nguyên tắc hướng dẫn bổ sung hồ sơ một lần và thông báo tự động
Để ngăn chặn tình trạng cơ quan công quyền yêu cầu cá nhân, tổ chức đi lại nhiều lần để bổ sung từng loại giấy tờ, bộ chỉ số thiết lập cơ chế giám sát nghiêm ngặt về chất lượng giải quyết.
Theo Điểm b Khoản 2 Mục II, chỉ tiêu "Tỷ lệ hồ sơ đáp ứng nguyên tắc hướng dẫn một lần" được tính bằng: (Số hồ sơ có yêu cầu bổ sung 01 lần / Tổng số hồ sơ có yêu cầu bổ sung) * 100. Nếu cán bộ tiếp nhận yêu cầu người dân sửa đổi, bổ sung hồ sơ từ lần thứ hai trở đi đối với cùng một bộ hồ sơ, trường hợp đó sẽ bị hệ thống tự động loại ra khỏi nhóm đạt chuẩn, kéo giảm chỉ số đánh giá chất lượng của đơn vị tiếp nhận.
Quy trình thụ lý hồ sơ còn gắn liền với cơ chế công khai tiến độ theo thời gian thực. Theo Điểm b Khoản 2 Mục II, "Tỷ lệ hồ sơ được thông báo tiến độ xử lý" được xác định bằng: (Số hồ sơ được gửi thông báo tiến độ xử lý tự động qua SMS,VNeID thành công / Tổng số hồ sơ TTHC phát sinh trong kỳ) * 100. Người nộp hồ sơ không cần phải đến tận nơi hoặc gọi điện để hỏi kết quả, mọi trạng thái từ lúc tiếp nhận, xử lý chuyên môn đến khi có kết quả đều phải được cập nhật qua tin nhắn viễn thông hoặc tài khoản định danh điện tử VNeID.
Số hóa hồ sơ, cấp kết quả điện tử và thanh toán nghĩa vụ tài chính
Công tác cải cách thủ tục hành chính yêu cầu chuyển đổi số toàn diện từ khâu đầu vào đến khâu trả kết quả cho người dân và doanh nghiệp. Việc trả kết quả giấy đơn thuần không còn đáp ứng tiêu chuẩn quản trị hiện đại.
Theo Mục 2.1 và Mục b điểm 3 Mục II, chỉ số "Tỷ lệ hồ sơ TTHC có cấp kết quả giải quyết TTHC điện tử, có giá trị pháp lý" được xác định theo công thức: (Tổng số hồ sơ TTHC có cấp kết quả giải quyết TTHC điện tử, có giá trị pháp lý / Tổng số hồ sơ đã hoàn thành, trả kết quả cho tổ chức, cá nhân của các TTHC thuộc thẩm quyền giải quyết có quy định trả kết quả giải quyết bằng văn bản, giấy tờ) * 100. Kết quả điện tử này có giá trị pháp lý tương đương bản giấy và được lưu trữ trên tài khoản dịch vụ công để người dân sử dụng cho các thủ tục tiếp theo mà không cần xin chứng thực lại.
Tại điểm b khoản 3 Mục II, quy trình số hóa đầu vào cũng được quản lý thông qua "Tỷ lệ hồ sơ TTHC thực hiện quy trình số hóa hồ sơ, kết quả giải quyết TTHC", bao gồm hồ sơ số hóa trong tiếp nhận trực tiếp, qua bưu chính và hồ sơ nộp trực tuyến trên tổng số hồ sơ tiếp nhận thuộc diện số hóa. Toàn bộ hồ sơ sau khi số hóa phải đạt "Tỷ lệ hồ sơ được số hóa có kết nối, đồng bộ với danh mục hồ sơ của cá nhân, tổ chức trên Cổng Dịch vụ công quốc gia".
Về khía cạnh tài chính, theo Mục 1.11 và điểm a khoản 3 Mục II, thủ tục hành chính có phát sinh nghĩa vụ tiền tệ phải được đồng bộ dữ liệu. Bộ chỉ số đo lường qua các tiêu chí sau:
- Tỷ lệ TTHC có yêu cầu nghĩa vụ tài chính đã cho phép thanh toán trực tuyến: (Tổng số TTHC có hồ sơ có đồng bộ dữ liệu phí, lệ phí trên Cổng / Tổng số TTHC thuộc phạm vi quản lý có thông tin phí, lệ phí trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về TTHC) * 100.
- Tỷ lệ hồ sơ thanh toán trực tuyến: (Tổng số hồ sơ thanh toán phí, lệ phí và nghĩa vụ tài chính khác trực tuyến trên Cổng Dịch vụ công quốc gia, Hệ thống thông tin giải quyết TTHC / Tổng số hồ sơ của các TTHC thuộc thẩm quyền giải quyết có thông tin phí, lệ phí) * 100. Theo điểm a khoản 3 Mục II, trường hợp tất cả các thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền giải quyết không thu phí, lệ phí hoặc miễn phí thì tỷ lệ này mặc nhiên đạt 100%.
- Tỷ lệ giao dịch thanh toán trực tuyến thành công: (Số giao dịch thanh toán trực tuyến thành công / Tổng số giao dịch thanh toán trực tuyến được khởi tạo) * 100 theo quy định tại điểm a khoản 3 Mục II.
Tình huống minh họa về quy trình xử lý không đòi lại dữ liệu
Để hiểu rõ cách thức vận hành trên thực tế, xem xét một tình huống xử lý hồ sơ hành chính công tại một địa phương đã công bố tái cấu trúc quy trình theo Mục c) Tái sử dụng dữ liệu:
Công dân A thực hiện nộp hồ sơ xin cấp giấy phép thuộc thẩm quyền giải quyết của đơn vị chuyên môn. Trước đây, thủ tục này yêu cầu công dân phải tự chuẩn bị 03 loại giấy tờ chứng minh thông tin nhân thân, tình trạng cư trú và chứng nhận đăng ký kinh doanh. Khi địa phương áp dụng tiêu chí theo Mục c) Tái sử dụng dữ liệu, các thành phần hồ sơ này đã được khai báo tích hợp liên thông với Cơ sở dữ liệu quốc gia và Cơ sở dữ liệu chuyên ngành.
Khi tiếp nhận hồ sơ, cán bộ thụ lý kiểm tra và thấy hệ thống từ điển dữ liệu dùng chung đã tự động trích xuất các trường thông tin nhân thân và doanh nghiệp của công dân A từ hệ thống liên thông. Do đó, cán bộ tiếp nhận không được phép yêu cầu công dân nộp bổ sung 03 loại giấy tờ nói trên. Bộ hồ sơ của công dân A được ghi nhận vào nhóm "Tổng số hồ sơ TTHC có thành phần hồ sơ được cắt giảm, thay thế dựa trên dữ liệu" theo công thức tại Mục c) Tái sử dụng dữ liệu.
Trong quá trình xử lý, cán bộ phát hiện hồ sơ thiếu một bản thuyết minh dự án đặc thù chưa có trên hệ thống dữ liệu. Cán bộ Một cửa tiến hành gửi văn bản hướng dẫn bổ sung duy nhất một lần. Hệ thống tự động ghi nhận hồ sơ đạt tiêu chí "Số hồ sơ có yêu cầu bổ sung 01 lần" theo Điểm b Khoản 2 Mục II, đồng thời một tin nhắn thông báo tiến độ kèm nội dung cần bổ sung được tự động gửi ngay đến ứng dụng VNeID của công dân A theo Điểm b Khoản 2 Mục II. Khi hoàn tất, công dân A thanh toán lệ phí trực tuyến trên Cổng Dịch vụ công quốc gia và nhận kết quả là văn bản điện tử có giá trị pháp lý lưu vào kho dữ liệu cá nhân theo Mục b khoản 3 Mục II.
Ai bị ảnh hưởng và hành động cần thiết khi thực hiện thủ tục
Các tiêu chí chấm điểm cải cách thủ tục hành chính tạo ra tác động trực tiếp lên cả chủ thể tiếp nhận và chủ thể thực hiện:
- Người dân và tổ chức nộp hồ sơ:
- Chủ động đăng ký tài khoản định danh trên VNeID và Cổng Dịch vụ công quốc gia để theo dõi tiến độ xử lý hồ sơ được gửi tự động theo Điểm b Khoản 2 Mục II.
- Kiểm tra kho dữ liệu điện tử cá nhân để tái sử dụng các kết quả giải quyết đã được cấp điện tử trước đó, từ chối nộp lại giấy tờ trùng lặp nếu thủ tục đó đã được công bố tái cấu trúc dựa trên dữ liệu theo Mục c) Tái sử dụng dữ liệu.
- Ưu tiên thực hiện nghĩa vụ tài chính qua hệ thống thanh toán trực tuyến tích hợp để lưu giữ biên lai điện tử theo quy định tại điểm a khoản 3 Mục II.
- Rà soát toàn bộ danh mục dịch vụ công thuộc phạm vi quản lý để ban hành danh mục trường thông tin tương thích với Hệ thống từ điển dữ liệu dùng chung theo Mục c) Tái sử dụng dữ liệu.
- Thực hiện đúng nguyên tắc chỉ yêu cầu bổ sung hồ sơ một lần duy nhất theo Điểm b Khoản 2 Mục II; chấm dứt tình trạng trả hồ sơ nhiều lần gây phiền hà.
- Tổ chức quy trình số hóa kết quả xử lý và cấp trả văn bản điện tử có đầy đủ giá trị pháp lý theo Mục 2.1 và điểm b khoản 3 Mục II.
Câu hỏi thường gặp
Cơ quan nhà nước có được yêu cầu bổ sung hồ sơ nhiều lần không?
Không. Căn cứ Điểm b Khoản 2 Mục II, chất lượng giải quyết thủ tục hành chính được đánh giá qua tỷ lệ hồ sơ đáp ứng nguyên tắc hướng dẫn một lần, được tính bằng số hồ sơ có yêu cầu bổ sung 01 lần chia cho tổng số hồ sơ có yêu cầu bổ sung. Cơ quan xử lý phải kiểm tra toàn diện và chỉ được đưa ra một lần yêu cầu bổ sung duy nhất đối với các thành phần còn thiếu hoặc chưa đúng quy cách.
Người dân theo dõi trạng thái xử lý hồ sơ qua kênh thông tin nào?
Theo Điểm b Khoản 2 Mục II, tiến độ giải quyết hồ sơ được hệ thống gửi thông báo tự động và trực tiếp đến người dân thông qua tin nhắn SMS và tài khoản trên ứng dụng VNeID. Cơ quan giải quyết thủ tục hành chính có nghĩa vụ duy trì tỷ lệ gửi thông báo tự động thành công trên tổng số hồ sơ phát sinh trong kỳ.
Kết quả giải quyết thủ tục hành chính điện tử có giá trị pháp lý không?
Có. Căn cứ Mục 2.1 và Điểm b Khoản 3 Mục II, các hồ sơ hoàn thành trả kết quả thuộc thẩm quyền quản lý có quy định trả kết quả bằng văn bản, giấy tờ phải được cấp kết quả giải quyết thủ tục hành chính điện tử có giá trị pháp lý tương đương bản giấy và được đồng bộ hóa với danh mục hồ sơ của cá nhân, tổ chức trên Cổng Dịch vụ công quốc gia.
Trường hợp thủ tục hành chính miễn phí thì tiêu chí thanh toán trực tuyến tính thế nào?
Theo quy định tại Điểm a Khoản 3 Mục II, đối với chỉ tiêu tỷ lệ hồ sơ thanh toán trực tuyến, trường hợp tất cả các thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền giải quyết không thu phí, lệ phí hoặc được áp dụng chính sách miễn phí thì tỷ lệ thanh toán trực tuyến của cơ quan đó được tính đạt mức tối đa là 100%.
Kiểm tra và giám sát quyền lợi công dân trong thực thi thủ tục hành chính
Các chỉ tiêu định lượng trong đánh giá, chấm điểm công tác cải cách thủ tục hành chính đã thiết lập một khung bảo vệ cụ thể cho quyền và lợi ích hợp pháp của người dân cũng như cộng đồng doanh nghiệp. Việc nghiêm cấm đòi hỏi lại dữ liệu đã có và ràng buộc nguyên tắc hướng dẫn một lần là biện pháp loại trừ nhũng nhiễu, hạn chế tối đa chi phí tuân thủ.
Để tự bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình, người dân và doanh nghiệp cần thường xuyên đối chiếu các yêu cầu từ cán bộ tiếp nhận với quy trình đã công bố trên Cổng Dịch vụ công quốc gia và Cơ sở dữ liệu quốc gia về thủ tục hành chính. Khi phát hiện các dấu hiệu vi phạm như bị yêu cầu bổ sung giấy tờ nhiều lần, bị đòi hỏi nộp các văn bản đã tích hợp trong cơ sở dữ liệu số, hoặc bị từ chối trả kết quả bản điện tử, người nộp hồ sơ có quyền phản ánh, kiến nghị đến các cơ quan có thẩm quyền hoặc tham vấn ý kiến pháp lý chuyên sâu để được bảo vệ quyền lợi theo quy định của pháp luật.
Nguồn để đối chiếu
Kiểm tra văn bản gốc, thời điểm và phạm vi áp dụng trước khi sử dụng thông tin.
Mở nguồn chính thức