Quyền sở hữu vàng hợp pháp của người dân được Nhà nước bảo vệ
Theo Văn bản hợp nhất 117/2026/VBHN-NĐ-NHNN, quyền sở hữu vàng hợp pháp của tổ chức, cá nhân được Nhà nước công nhận, bảo vệ; giao dịch từ 5 triệu đồng/ngày buộc thanh toán không dùng tiền mặt.
Mục lục nội dungThu gọn
Tại Văn bản hợp nhất 117/2026/VBHN-NĐ-NHNN ngày 28 tháng 10 năm 2026 của Chính phủ về quản lý hoạt động kinh doanh vàng, Nhà nước khẳng định nguyên tắc bảo đảm quyền sở hữu vàng hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Quy định này thiết lập hành lang pháp lý bảo vệ tài sản tích lũy của người dân, đồng thời phân định ranh giới quản lý giữa các phân khúc thị trường vàng.
Bảo đảm quyền sở hữu vàng hợp pháp và ranh giới quản lý của Nhà nước
Theo khoản 1 Điều 4 Văn bản hợp nhất 117/2026/VBHN-NĐ-NHNN, quyền sở hữu vàng của tổ chức, cá nhân được công nhận và bảo vệ theo quy định của pháp luật nếu có nguồn gốc tạo lập hợp pháp. Người dân nắm giữ, cất trữ, sở hữu vàng nguyên liệu, vàng miếng hoặc vàng trang sức mỹ nghệ đều được pháp luật che chở quyền tài sản. Nhà nước không tịch thu, không phân biệt đối xử đối với tài sản vàng tích lũy đúng luật của công dân.
Tuy nhiên, quyền sở hữu vàng độc lập với quyền kinh doanh vàng. Theo khoản 5 Điều 4 Văn bản hợp nhất 117/2026/VBHN-NĐ-NHNN, tổ chức, cá nhân khi tham gia hoạt động kinh doanh vàng phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của Nghị định này và các quy định pháp luật khác có liên quan. Quyền nắm giữ tài sản của người dân không đồng nghĩa với quyền tự do mua bán, sản xuất hoặc thực hiện các hoạt động kinh doanh thương mại ngoài vòng kiểm soát của cơ quan quản lý.
Theo khoản 2 và khoản 4 Điều 4 Văn bản hợp nhất 117/2026/VBHN-NĐ-NHNN, Ngân hàng Nhà nước là cơ quan thay mặt Chính phủ thống nhất quản lý các hoạt động kinh doanh vàng. Mục tiêu điều hành xuyên suốt là phát triển thị trường vàng ổn định và bền vững, ngăn ngừa nguy cơ vàng hóa nền kinh tế, bảo đảm an ninh tài chính tiền tệ quốc gia. Việc điều chỉnh chính sách không làm phương hại đến quyền nắm giữ tài sản chính đáng của người dân.
Quy định bắt buộc thanh toán không dùng tiền mặt từ 5 triệu đồng
Điểm điều chỉnh tài chính tác động trực tiếp nhất đến người mua bán vàng được quy định tại khoản 10 Điều 4 Văn bản hợp nhất 117/2026/VBHN-NĐ-NHNN. Theo đó, việc thanh toán mua, bán vàng có giá trị từ 05 triệu đồng trong ngày trở lên của một khách hàng bắt buộc phải thực hiện bằng phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt theo quy định của pháp luật về thanh toán không dùng tiền mặt. Quy định này hiện đang có hiệu lực áp dụng thống nhất trên toàn quốc.
Hạn mức 5 triệu đồng được tính trên tổng giá trị giao dịch phát sinh trong một ngày của cùng một khách hàng, không phân biệt loại vàng giao dịch là vàng miếng, nhẫn tròn hay vàng trang sức, mỹ nghệ. Nếu người mua thực hiện nhiều giao dịch nhỏ lẻ tại cùng một đơn vị kinh doanh hoặc phát sinh tổng giá trị đạt từ 5 triệu đồng trở lên trong ngày, cơ sở kinh doanh có trách nhiệm yêu cầu khách hàng thực hiện thanh toán qua tài khoản ngân hàng, thẻ thanh toán hoặc các phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt hợp pháp khác.
Biện pháp này nhằm tăng cường tính minh bạch của dòng tiền, phòng chống rửa tiền, ngăn chặn các hành vi gian lận thương mại và trốn thuế. Đối với người tiêu dùng, quy định yêu cầu sự thay đổi trong thói quen thanh toán truyền thống bằng tiền mặt khi mua sắm vàng có giá trị từ 5 triệu đồng trở lên.
Phân loại điều kiện kinh doanh giữa các phân khúc thị trường vàng
Văn bản hợp nhất 117/2026/VBHN-NĐ-NHNN thiết lập sự phân định rõ ràng giữa thị trường vàng trang sức mỹ nghệ thông thường và thị trường vàng miếng, tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại nhưng kiểm soát chặt chẽ các lĩnh vực nhạy cảm.
Theo khoản 7 Điều 4 Văn bản hợp nhất 117/2026/VBHN-NĐ-NHNN, hoạt động sản xuất, gia công, kinh doanh mua, bán vàng trang sức, mỹ nghệ không phải là ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Doanh nghiệp và hộ kinh doanh không phải xin giấy phép chuyên ngành riêng cho lĩnh vực này, nhưng phải tuân thủ các nghĩa vụ chung về chất lượng sản phẩm, hàng hóa, tiêu chuẩn, đo lường, nhãn hàng hóa, niêm yết giá, hóa đơn, chứng từ, thuế, phòng cháy chữa cháy, bảo vệ môi trường, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và phòng, chống rửa tiền.
Ngược lại, theo khoản 6 Điều 4 Văn bản hợp nhất 117/2026/VBHN-NĐ-NHNN, hoạt động sản xuất vàng miếng và kinh doanh mua, bán vàng miếng là hoạt động kinh doanh có điều kiện. Doanh nghiệp, ngân hàng thương mại tham gia vào phân khúc này bắt buộc phải được Ngân hàng Nhà nước cấp Giấy phép sản xuất vàng miếng hoặc Giấy phép kinh doanh mua, bán vàng miếng. Hoạt động mua, bán vàng nguyên liệu của các đơn vị sản xuất vàng miếng cũng phải tuân thủ chặt chẽ quy định tại Nghị định này.
Đối với các hoạt động kinh doanh vàng khác ngoài các nhóm trên, khoản 9 Điều 4 Văn bản hợp nhất 117/2026/VBHN-NĐ-NHNN xác định đây là hoạt động kinh doanh thuộc danh mục hàng hóa, dịch vụ hạn chế kinh doanh. Tổ chức, cá nhân chỉ được thực hiện khi có sự cho phép của Thủ tướng Chính phủ và được Ngân hàng Nhà nước cấp Giấy phép.
| Phân loại hoạt động | Tính chất điều kiện kinh doanh | Thẩm quyền cấp phép / Quản lý | Vị trí căn cứ |
|---|---|---|---|
| Sản xuất, gia công, mua bán vàng trang sức, mỹ nghệ | Không phải ngành, nghề kinh doanh có điều kiện; tuân thủ quy định tiêu chuẩn, hóa đơn, thuế, nhãn hàng | Quản lý theo quy định pháp luật thương mại, thuế và tiêu chuẩn chất lượng | Khoản 7 Điều 4 |
| Sản xuất vàng miếng, kinh doanh mua bán vàng miếng | Ngành nghề kinh doanh có điều kiện; bắt buộc có Giấy phép | Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cấp Giấy phép | Khoản 6 Điều 4 |
| Hoạt động phái sinh về vàng của ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài | Thực hiện theo Luật Các tổ chức tín dụng | Thực hiện theo Điều 112 Luật Các tổ chức tín dụng | Khoản 8 Điều 4 |
| Các hoạt động kinh doanh vàng khác (trừ XNK và mua bán vàng nguyên liệu quy định) | Thuộc danh mục hàng hóa, dịch vụ hạn chế kinh doanh | Thủ tướng Chính phủ cho phép và Ngân hàng Nhà nước cấp Giấy phép | Khoản 9 Điều 4 |
Tình huống minh họa thực tế về giao dịch mua bán vàng
Nhằm làm rõ cách thức áp dụng quy định thanh toán theo khoản 10 Điều 4 Văn bản hợp nhất 117/2026/VBHN-NĐ-NHNN, có thể xem xét các tình huống giao dịch thực tế sau đây của khách hàng:
Trường hợp 1: Giao dịch dưới 5 triệu đồng trong ngày. Khách hàng A đến cửa hàng vàng bạc mua một sản phẩm trang sức có giá trị thanh toán 4,5 triệu đồng. Tổng giá trị mua bán trong ngày của khách hàng A tại cửa hàng này chưa đạt mức 5 triệu đồng. Khách hàng A có thể lựa chọn trả bằng tiền mặt hoặc chuyển khoản tùy theo thỏa thuận với bên bán, không vi phạm quy định tại khoản 10 Điều 4.
Trường hợp 2: Giao dịch từ 5 triệu đồng trong ngày. Khách hàng B đến doanh nghiệp kinh doanh vàng mua một sản phẩm vàng có giá trị đúng 5 triệu đồng (hoặc thực hiện hai lần mua trong cùng ngày với giá trị lần lượt là 2 triệu đồng và 3 triệu đồng, đạt tổng cộng 5 triệu đồng). Căn cứ khoản 10 Điều 4 Văn bản hợp nhất 117/2026/VBHN-NĐ-NHNN, giao dịch này bắt buộc phải thực hiện thanh toán qua phương tiện không dùng tiền mặt (chuyển khoản ngân hàng, quét mã thanh toán điện tử hoặc thanh toán qua thẻ). Doanh nghiệp bán vàng không được phép thu tiền mặt đối với giao dịch đạt ngưỡng 5 triệu đồng này.
Trường hợp 3: Người dân bán lại vàng cho doanh nghiệp. Khi một cá nhân mang vàng hợp pháp đến bán cho cơ sở kinh doanh vàng và giá trị nhận về từ 5 triệu đồng trở lên trong ngày, doanh nghiệp kinh doanh vàng cũng phải thực hiện chi trả số tiền này cho khách hàng bằng phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt vào tài khoản của khách hàng theo đúng quy định tại khoản 10 Điều 4.
Đối tượng chịu ảnh hưởng và trách nhiệm thi hành
Các quy định tại Văn bản hợp nhất 117/2026/VBHN-NĐ-NHNN tác động trực tiếp đến nhiều nhóm chủ thể trên thị trường, đòi hỏi việc thực thi nghiêm túc các nghĩa vụ pháp lý:
- Người dân và người tiêu dùng: Được pháp luật bảo đảm quyền sở hữu đối với tài sản vàng hợp pháp theo khoản 1 Điều 4. Khi thực hiện giao dịch mua bán vàng có tổng giá trị từ 5 triệu đồng trở lên trong ngày, người dân cần chuẩn bị tài khoản ngân hàng hoặc phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt hợp lệ theo khoản 10 Điều 4.
- Doanh nghiệp, cơ sở kinh doanh vàng trang sức, mỹ nghệ: Được xóa bỏ cơ chế cấp phép điều kiện kinh doanh theo khoản 7 Điều 4. Đơn vị phải trang bị đầy đủ tài khoản ngân hàng phục vụ thanh toán không dùng tiền mặt; tuân thủ nghiêm ngặt việc lập hóa đơn, chứng từ, công khai niêm yết giá, bảo đảm tiêu chuẩn đo lường, nhãn hàng hóa và các nghĩa vụ về phòng, chống rửa tiền.
- Doanh nghiệp và tổ chức tín dụng kinh doanh vàng miếng: Bắt buộc phải duy trì Giấy phép do Ngân hàng Nhà nước cấp theo khoản 6 Điều 4. Nghiêm cấm mọi hành vi mua bán vàng miếng không phép; chấp hành chế độ thanh toán không dùng tiền mặt đối với các giao dịch từ 5 triệu đồng trở lên theo khoản 10 Điều 4.
- Ngân hàng thương mại và chi nhánh ngân hàng nước ngoài: Khi triển khai các sản phẩm phái sinh về vàng, phải tuân thủ chặt chẽ quy định tại Điều 112 Luật Các tổ chức tín dụng theo chỉ dẫn tại khoản 8 Điều 4.
Quy định về thị trường phái sinh vàng và thẩm quyền quản lý
Đối với thị trường tài chính cấp cao, khoản 8 Điều 4 Văn bản hợp nhất 117/2026/VBHN-NĐ-NHNN nêu rõ hoạt động phái sinh về vàng của các ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài thực hiện theo Điều 112 Luật Các tổ chức tín dụng. Các tổ chức tín dụng không được tùy tiện triển khai các công cụ phái sinh vàng khi chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp luật ngân hàng quy định.
Khoản 9 Điều 4 Văn bản hợp nhất 117/2026/VBHN-NĐ-NHNN thiết lập cơ chế kiểm soát đối với mọi hoạt động kinh doanh vàng phát sinh khác ngoài phạm vi vàng trang sức, vàng miếng và phái sinh ngân hàng (ngoại trừ hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu vàng và mua bán vàng nguyên liệu trong nước của doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh vàng trang sức mỹ nghệ). Mọi hoạt động phát sinh mới đều thuộc danh mục hàng hóa, dịch vụ hạn chế kinh doanh và phải trải qua quy trình hai tầng phê duyệt: được Thủ tướng Chính phủ cho phép và được Ngân hàng Nhà nước cấp Giấy phép hoạt động.
Cơ chế phân quyền này khẳng định vai trò điều tiết tập trung của Ngân hàng Nhà nước theo khoản 2 Điều 4, bảo đảm thị trường vàng vận hành an toàn, minh bạch, bảo vệ quyền lợi chính đáng của các bên tham gia giao dịch và ngăn chặn các biểu hiện đầu cơ, lũng đoạn kinh tế.
Câu hỏi thường gặp về quyền sở hữu và giao dịch vàng
Quyền sở hữu vàng của người dân có bị thu hồi hay hạn chế không?
Không. Căn cứ khoản 1 Điều 4 Văn bản hợp nhất 117/2026/VBHN-NĐ-NHNN, Nhà nước công nhận và bảo vệ quyền sở hữu vàng hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Người dân nắm giữ vàng hợp pháp hoàn toàn yên tâm về quyền tài sản của mình.
Mua vàng trang sức có bắt buộc phải chuyển khoản không?
Tùy thuộc vào giá trị giao dịch trong ngày. Căn cứ khoản 10 Điều 4 Văn bản hợp nhất 117/2026/VBHN-NĐ-NHNN, nếu giao dịch mua vàng trang sức có giá trị từ 5 triệu đồng trong ngày trở lên của một khách hàng thì bắt buộc phải thanh toán bằng phương tiện không dùng tiền mặt. Giao dịch dưới mức này có thể dùng tiền mặt.
Sản xuất vàng trang sức mỹ nghệ có cần xin giấy phép đủ điều kiện kinh doanh không?
Không. Căn cứ khoản 7 Điều 4 Văn bản hợp nhất 117/2026/VBHN-NĐ-NHNN, hoạt động sản xuất, gia công, kinh doanh mua, bán vàng trang sức, mỹ nghệ không phải là ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Doanh nghiệp chỉ cần đáp ứng các quy định pháp luật về nhãn mác, chất lượng, hóa đơn, thuế và phòng chống rửa tiền.
Hoạt động phái sinh vàng của ngân hàng thương mại được điều chỉnh bởi văn bản nào?
Căn cứ khoản 8 Điều 4 Văn bản hợp nhất 117/2026/VBHN-NĐ-NHNN, hoạt động phái sinh về vàng của các ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài được thực hiện theo quy định tại Điều 112 Luật Các tổ chức tín dụng.
Trách nhiệm tuân thủ và khuyến nghị thực thi
Khung pháp lý tại Văn bản hợp nhất 117/2026/VBHN-NĐ-NHNN đã xác lập nguyên tắc nhất quán: bảo vệ tối đa quyền tài sản hợp pháp của người dân song song với việc thiết lập trật tự quản lý nghiêm ngặt đối với hoạt động kinh doanh thương mại.
Để bảo đảm quyền lợi hợp pháp và tránh các rủi ro phát sinh trong quá trình giao dịch, người dân và doanh nghiệp cần chủ động đối chiếu các quy định pháp lý cụ thể. Khi thực hiện mua bán vàng, khách hàng cần chuẩn bị sẵn phương thức thanh toán không dùng tiền mặt đối với các giao dịch có giá trị từ 5 triệu đồng trong ngày trở lên, đồng thời yêu cầu cơ sở kinh doanh cung cấp hóa đơn, chứng từ hợp lệ.
Các tổ chức, doanh nghiệp kinh doanh vàng cần rà soát lại quy trình vận hành nội bộ, trang bị hạ tầng thanh toán điện tử, chấp hành đúng các quy định về hóa đơn, chứng từ và giấy phép kinh doanh theo từng phân khúc thị trường để bảo đảm hoạt động an toàn, đúng pháp luật.
Nguồn để đối chiếu
Kiểm tra văn bản gốc, thời điểm và phạm vi áp dụng trước khi sử dụng thông tin.
Mở nguồn chính thức