Theo dự thảo: Người đóng góp được đòi lại tiền từ thiện khi nào?
Theo dự thảo Nghị định do Bộ Tài chính soạn thảo, người đóng góp được quyền đòi lại tiền từ thiện nếu bên vận động thay đổi nội dung cuộc vận động mà không nhận được sự đồng thuận.
Mục lục nội dungThu gọn
Vấn đề minh bạch tiền cứu trợ nhận được sự quan tâm lớn khi Bộ Tài chính đưa ra lấy ý kiến dự thảo Nghị định thay thế Nghị định số 93/2021/NĐ-CP. Điểm nhấn đáng chú ý là quyền đòi lại tiền từ thiện của tổ chức, cá nhân ủng hộ khi đơn vị đứng ra quyên góp tự ý điều chỉnh kế hoạch ban đầu.
Điều kiện phát sinh quyền đòi lại tiền từ thiện của nhà hảo tâm
Theo khoản 5 Điều 8; khoản 1, khoản 3 Điều 20, nhà hảo tâm có «quyền yêu cầu hoàn trả của tổ chức, cá nhân đã đóng góp nếu không đồng ý với nội dung thay đổi». Quy định này thiết lập cơ chế bảo vệ ý chí của người tài trợ, ràng buộc tổ chức vận động phải thực hiện đúng cam kết công khai.
Khi thiên tai, dịch bệnh, sự cố xảy ra gây thiệt hại về người, tài sản hoặc ảnh hưởng đời sống Nhân dân, các doanh nghiệp, hợp tác xã và tổ chức có tư cách pháp nhân đứng ra kêu gọi quyên góp phải công bố rõ ràng các nội dung cam kết. Nếu phát sinh nhu cầu thay đổi, bên vận động buộc phải kích hoạt quy trình thông báo lại và tôn trọng sự lựa chọn của người đã ủng hộ.
Nghĩa vụ thông báo và thời hạn 03 ngày làm việc của tổ chức vận động
Quy trình điều chỉnh cuộc vận động được quy định chặt chẽ tại khoản 5 Điều 8. Khi có sự thay đổi, đơn vị tiếp nhận phải thực hiện đầy đủ hai nghĩa vụ pháp lý:
- Thực hiện «thủ tục thông báo lại trong thời hạn 03 ngày làm việc khi thay đổi nội dung cuộc vận động» kể từ ngày quyết định thay đổi.
- Công khai nội dung thay đổi trên cổng thông tin điện tử, trang thông tin điện tử hoặc các phương tiện thông tin truyền thông đã dùng để thông báo trước đó.
- Gửi văn bản hoặc thông điệp dữ liệu điện tử thông báo nội dung điều chỉnh đến Ủy ban nhân dân cấp xã nơi đặt trụ sở chính.
Khoảng thời gian 03 ngày làm việc là mốc bắt buộc để bên tổ chức không tự ý chuyển hướng nguồn tiền hoặc kéo dài thời gian xử lý mà không báo trước cho người đóng góp.
Các nội dung cam kết bắt buộc khi tổ chức quyên góp
Theo khoản 5 Điều 8, các doanh nghiệp, hợp tác xã và tổ chức có tư cách pháp nhân khi vận động nguồn đóng góp tự nguyện phải cam kết công khai các tiêu chí cụ thể. Sự thay đổi ở bất kỳ tiêu chí nào dưới đây đều có thể dẫn đến việc phát sinh quyền yêu cầu hoàn lại kinh phí:
| Tiêu chí cam kết | Nội dung quy định | Hệ quả khi thay đổi |
|---|---|---|
| Mục đích và phạm vi | Xác định rõ lý do vận động, địa bàn hoặc đối tượng chịu ảnh hưởng của thiên tai, dịch bệnh, sự cố | Phải thông báo lại trong 03 ngày làm việc; người ủng hộ có quyền từ chối và đòi lại tiền |
| Phương thức, hình thức | Cách thức tiếp nhận nguồn đóng góp tự nguyện (tiền mặt, chuyển khoản, hiện vật) | Công khai trên phương tiện truyền thông ban đầu; hoàn trả nếu người đóng góp không đồng thuận |
| Thời gian và đối tượng | Thời hạn triển khai tiếp nhận, phân phối và nhóm người thụ hưởng cụ thể | Gửi thông báo tới Ủy ban nhân dân cấp xã nơi đặt trụ sở; giải quyết yêu cầu hoàn trả nếu có khiếu nại |
Trách nhiệm giám sát của chính quyền địa phương
Theo khoản 5 Điều 8, Ủy ban nhân dân cấp xã nơi tổ chức vận động đặt trụ sở chính đóng vai trò đầu mối giám sát hành chính. Cơ quan này tiếp nhận bản thông báo cam kết ban đầu cũng như thông báo điều chỉnh nội dung cuộc vận động.
Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm lưu trữ hồ sơ để theo dõi và cung cấp thông tin khi có yêu cầu của tổ chức, cá nhân đóng góp hoặc người nhận hỗ trợ. Đây là cơ sở dữ liệu quan trọng phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Các chủ thể được phép kêu gọi vận động cứu trợ
Dự thảo Nghị định phân định rõ thẩm quyền và phạm vi hoạt động của từng nhóm chủ thể khi xảy ra thiên tai, dịch bệnh, sự cố:
- Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam: Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương hoặc cấp tỉnh kêu gọi hỗ trợ Nhân dân và các địa phương bị thiệt hại. Cấp xã vận động khi được sự đồng ý của cấp ủy cùng cấp và Ban Vận động cấp tỉnh (khoản 1 Điều 8).
- Hội Chữ thập đỏ Việt Nam: Vận động tổ chức trong và ngoài nước theo luật chuyên ngành (khoản 2 Điều 8).
- Cơ quan thông tin đại chúng: Hưởng ứng lời kêu gọi của Mặt trận Tổ quốc để vận động nguồn lực xã hội (khoản 3 Điều 8).
- Quỹ từ thiện: Kêu gọi đóng góp khắc phục khó khăn trên địa bàn thuộc phạm vi hoạt động (khoản 4 Điều 8).
- Doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ chức có pháp nhân: Thực hiện vận động kèm theo nghĩa vụ thông báo và hoàn trả kinh phí theo quy định (khoản 5 Điều 8).
- Cơ quan nhà nước: Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia kêu gọi quốc tế trong tình huống khẩn cấp; các bộ, ngành, Ủy ban nhân dân các cấp kêu gọi hỗ trợ (khoản 6 Điều 8).
Tình huống thực tế về quyền yêu cầu hoàn trả tiền cứu trợ
Doanh nghiệp A phát động quyên góp khắc phục sự cố thiên tai, gửi thông báo cam kết tới Ủy ban nhân dân cấp xã về việc dùng toàn bộ kinh phí hỗ trợ tái thiết nhà ở cho người dân tại địa bàn X trong vòng 30 ngày. Nhà hảo tâm B chuyển khoản đóng góp 50 triệu đồng.
Sau đó, Doanh nghiệp A quyết định chuyển toàn bộ số tiền quyên góp sang mua sắm trang thiết bị y tế tại địa bàn Y. Theo khoản 5 Điều 8 và điểm bám K22, Doanh nghiệp A phải:
- Thông báo lại sự thay đổi này trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày ra quyết định, gửi văn bản tới Ủy ban nhân dân cấp xã nơi đặt trụ sở và đăng tải trên các kênh truyền thông đã công bố ban đầu.
- Giải quyết quyền yêu cầu hoàn trả của nhà hảo tâm B. Nếu B không đồng ý với việc đổi mục đích từ tái thiết nhà ở sang mua thiết bị y tế, Doanh nghiệp A có trách nhiệm hoàn trả lại 50 triệu đồng cho B.
Nhóm đối tượng chịu tác động và hành động cần thực hiện
Các bên tham gia vào hoạt động vận động, quyên góp xã hội cần lưu ý những trách nhiệm cụ thể:
- Người đóng góp tự nguyện: Lưu giữ biên lai chuyển khoản, xác nhận đóng góp và theo dõi các thông báo điều chỉnh mục đích từ đơn vị tiếp nhận để kịp thời thực hiện quyền đòi lại tiền khi không đồng thuận.
- Doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ chức vận động: Lập phương án chi tiết, gửi thông báo cam kết tới chính quyền cấp xã trước khi triển khai; tuân thủ thời hạn 03 ngày làm việc khi thay đổi kế hoạch và xây dựng quy trình tiếp nhận, xử lý yêu cầu hoàn tiền minh bạch.
- Ủy ban nhân dân cấp xã: Tổ chức tiếp nhận, lưu trữ thông báo vận động, sẵn sàng cung cấp thông tin xác minh cho người đóng góp và cơ quan kiểm tra.
Câu hỏi thường gặp
Nhà hảo tâm có được đòi lại tiền từ thiện nếu tổ chức đổi mục đích chi dùng không?
Theo khoản 5 Điều 8; khoản 1, khoản 3 Điều 20, người đóng góp có quyền yêu cầu hoàn trả nguồn kinh phí đã ủng hộ nếu không đồng ý với nội dung thay đổi của cuộc vận động do tổ chức kêu gọi ban hành.
Bên vận động có thời hạn bao lâu để thông báo khi đổi nội dung từ thiện?
Theo khoản 5 Điều 8, tổ chức có trách nhiệm thực hiện thủ tục thông báo lại trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày quyết định thay đổi, đồng thời công khai trên các phương tiện truyền thông và gửi Ủy ban nhân dân cấp xã.
Chính quyền cấp xã có trách nhiệm gì đối với các cuộc vận động từ thiện?
Theo khoản 5 Điều 8, Ủy ban nhân dân cấp xã nơi tổ chức vận động đặt trụ sở có trách nhiệm lưu trữ văn bản thông báo để theo dõi, đồng thời cung cấp thông tin khi có yêu cầu của bên đóng góp, bên nhận hỗ trợ hoặc cơ quan thanh tra, kiểm tra.
Khuyến nghị theo dõi tiến trình ban hành văn bản
Quy định về việc hoàn trả kinh phí đóng góp tự nguyện là một điểm tiến bộ nhằm bảo đảm tính công khai, minh bạch của hoạt động từ thiện xã hội. Tuy nhiên, do các điều khoản trên mới chỉ nằm trong dự thảo Nghị định đang lấy ý kiến, người dân và các tổ chức cần tiếp tục theo dõi quá trình hoàn thiện, đối chiếu trực tiếp với văn bản ban hành chính thức sau này và tham khảo ý kiến chuyên môn pháp lý khi phát sinh tranh chấp thực tế.
Nguồn để đối chiếu
Kiểm tra văn bản gốc, thời điểm và phạm vi áp dụng trước khi sử dụng thông tin.
Mở nguồn chính thức