Thi vào lớp 10 chuyên theo khối từ 2027-2028: môn thi, hệ số và bài đọc hiểu theo dự thảo mới

Thi vào lớp 10 chuyên từ năm học 2027-2028 sẽ khác hẳn hiện nay ở điểm nào? Theo dự thảo Quy chế tổ chức và hoạt động của trường THPT chuyên mà Bộ Giáo dục và Đào tạo gửi lấy ý kiến lần 3 kèm Công văn 7941/BGDĐT-GDPT, học sinh sẽ thi theo khối chuyên chứ không thi vào lớp chuyên của từng môn. Không còn chỉ tiêu riêng cho chuyên Toán, chuyên Lý hay chuyên Sinh.

Bài viết phân tích Điều 17 dự thảo Quy chế: nguyên tắc tuyển sinh, kế hoạch tuyển sinh, cấu trúc bài thi và cách tính điểm, kèm ví dụ minh họa và những điểm phụ huynh, học sinh cần chuẩn bị. Toàn văn dự thảo có tại hồ sơ Công văn 7941.

Bốn nguyên tắc tuyển sinh mới

1. Thực hiện theo Quy chế tuyển sinh trung học cơ sở và trung học phổ thông của Bộ.
2. Chọn học sinh có nền tảng kiến thức, năng lực, tư duy, phẩm chất và tiềm năng phát triển phù hợp với lĩnh vực của khối; không chỉ căn cứ thành tích học tập hoặc kết quả một môn riêng lẻ.
3. Chính xác, khách quan, công bằng, minh bạch; bình đẳng giữa trường chuyên thuộc tỉnh và trường thuộc đại học.
4. Đăng ký và tuyển theo khối; khối Ngoại ngữ đăng ký theo ngoại ngữ cụ thể. Không xác định chỉ tiêu theo môn chuyên; cùng khối thì cùng phương thức, cùng điểm chuẩn.

Mỗi khối thi ba bài

Điều 17 khoản 4 điểm c quy định bài thi theo khối, áp dụng chung một phương thức cho mọi học sinh dự tuyển cùng khối:

• Khối Khoa học tự nhiên: Toán nâng cao, Ngữ văn, bài đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học tự nhiên.
• Khối Khoa học xã hội: Ngữ văn nâng cao, Toán, bài đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học xã hội.
• Khối Ngoại ngữ: Toán, Ngữ văn và bài thi ngoại ngữ học sinh đăng ký.

Bài Toán, Ngữ văn thường (không nâng cao) dùng đề chung của kỳ thi vào lớp 10 THPT trên địa bàn; nếu tỉnh không thi tuyển lớp 10 thì Sở tổ chức riêng cho thí sinh trường chuyên. Bài nâng cao và bài ngoại ngữ do Sở quy định, dựa trên yêu cầu cần đạt của chương trình trung học cơ sở.

Bài đánh giá năng lực đọc hiểu là gì?

Đây là điểm mới nhất. Bài thi tổng hợp, đánh giá năng lực đọc hiểu, tư duy logic, lập luận và giải quyết vấn đề trên nền tảng môn Khoa học tự nhiên (với khối tự nhiên) hoặc môn Lịch sử và Địa lí (với khối xã hội) cấp trung học cơ sở. Dự thảo nhấn mạnh bài này không yêu cầu kiến thức chuyên sâu của từng môn học.

Nói cách khác, thay vì thi một bài Vật lí chuyên hay Hóa học chuyên rất khó, học sinh khối tự nhiên đọc một đoạn văn bản khoa học, bảng số liệu hoặc mô tả thí nghiệm và trả lời câu hỏi suy luận. Cách ra đề cụ thể do Sở quy định nên sẽ khác nhau giữa các tỉnh.

Cách tính điểm xét tuyển

Bài Toán nâng cao, Ngữ văn nâng cao và bài ngoại ngữ tính hệ số tối thiểu là 2; các bài còn lại hệ số 1. Ví dụ minh họa với hệ số 2 và thang điểm 10 cho mỗi bài:

• Học sinh A thi khối tự nhiên: Toán nâng cao 8,0; Ngữ văn 7,0; đọc hiểu khoa học tự nhiên 8,5. Điểm xét tuyển = 8,0×2 + 7,0 + 8,5 = 31,5.
• Học sinh B thi khối tự nhiên: Toán nâng cao 9,0; Ngữ văn 6,0; đọc hiểu 7,0. Điểm xét tuyển = 9,0×2 + 6,0 + 7,0 = 31,0.

Dù B giỏi Toán hơn, A vẫn xếp trên nhờ cân bằng hơn. Đây đúng là tinh thần “không chỉ căn cứ kết quả một môn riêng lẻ”. Ví dụ là giả định; hệ số cụ thể do từng Sở quyết định trong khung “tối thiểu 2”.

Kế hoạch tuyển sinh và mốc công khai

• Trường thuộc tỉnh: Sở trình UBND cấp tỉnh phê duyệt kế hoạch hằng năm; trường thuộc đại học: hiệu trưởng trình người có thẩm quyền của đại học.
• Kế hoạch xác định số lớp, chỉ tiêu theo từng khối, không theo môn.
• Công khai kế hoạch chậm nhất 60 ngày trước ngày thi; danh sách trúng tuyển công khai chậm nhất 3 ngày sau khi công bố.
• Sở hoặc đại học quy định đăng ký, hồ sơ, điều kiện dự tuyển; thành lập hội đồng ra đề, coi thi, chấm thi, phúc khảo theo cách vận dụng quy chế thi tốt nghiệp THPT.

Học sinh và phụ huynh nên chuẩn bị gì?

• Không “học lệch” một môn chuyên: Ngữ văn hoặc Toán thường vẫn tính điểm với mọi khối.
• Rèn kỹ năng đọc hiểu văn bản khoa học, đọc bảng, biểu đồ và lập luận, thay vì chỉ luyện dạng bài chuyên.
• Theo dõi thông báo của Sở về thời điểm áp dụng: trường nào lùi sang 2028-2029 vẫn tuyển theo quy chế cũ.
• Với khối Ngoại ngữ: chọn đúng ngoại ngữ dự tuyển vì lớp được tổ chức theo ngoại ngữ đó.

Câu hỏi thường gặp

Có thi môn chuyên Vật lí, Hóa học riêng không? Không. Khối tự nhiên chỉ có Toán nâng cao, Ngữ văn và bài đọc hiểu khoa học tự nhiên.

Có được đăng ký hai khối không? Dự thảo chưa quy định; việc đăng ký, hồ sơ và điều kiện dự tuyển do Sở hoặc đại học quy định.

Muốn vào trường chuyên giữa chừng thì sao? Có thể thi tuyển bổ sung nếu trường có kế hoạch được duyệt; kế hoạch công khai chậm nhất 30 ngày trước ngày thi (Điều 19).

Lời kết

Tuyển sinh theo khối là thay đổi lớn nhất với học sinh lớp 8, lớp 9 hiện nay. Điểm mấu chốt là bài đánh giá năng lực đọc hiểu: chất lượng đề thi sẽ quyết định cải cách có đạt mục tiêu tìm học sinh có tiềm năng hay không. Đây cũng là nội dung Bộ đề nghị các địa phương góp ý đầu tiên trong Công văn 7941, với hạn chót 15/11/2026.