Vì sao giải ngân vốn Chương trình mục tiêu quốc gia chỉ đạt 3,5%?
Lý do khiến giải ngân vốn Chương trình mục tiêu quốc gia mới đạt 3,5% kế hoạch là do chậm ban hành nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ.
Mục lục nội dungThu gọn
Lý do khiến giải ngân vốn Chương trình mục tiêu quốc gia mới đạt 3,5% kế hoạch là do chậm ban hành nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ cùng tỷ lệ vốn đối ứng thuộc thẩm quyền «theo Mục 1.3 chú thích 6». Tính đến hết ngày 15/10/2026, trong tổng số 15.100.000 triệu đồng kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao, số vốn thực tế giải ngân ra nền kinh tế mới ghi nhận vỏn vẹn 535.647 triệu đồng «theo Phụ lục II, Mục B.2». Sự đình trệ này xuất phát chủ yếu từ rào cản thủ tục phân bổ chi tiết ở các cấp có thẩm quyền, khiến nguồn lực đầu tư phát triển cho vùng đồng bào khó khăn chưa thể phát huy hiệu quả kịp thời.
Nguyên nhân cốt lõi khiến nguồn vốn bị đình trệ từ khâu phân định thẩm quyền
Báo cáo tình hình phân bổ và giải ngân vốn đầu tư công nguồn ngân sách nhà nước đã chỉ rõ những mắt xích nghẽn mạch trong việc triển khai vốn mục tiêu. Theo văn bản chỉ đạo của Văn phòng Chính phủ số 659/VPCP-CĐS ngày 19/01/2026 về việc triển khai bộ công cụ KPI theo dõi, giám sát giải ngân vốn đầu tư công, Bộ Tài chính đã ghi nhận nhiều vướng mắc pháp lý kéo dài làm suy giảm nghiêm trọng tiến độ thực hiện.
Căn cứ xác định tại văn bản cho thấy, việc phân bổ và giao dự toán chi ngân sách trung ương cho các dự án mục tiêu bị chậm trễ nghiêm trọng, bị chia cắt thành nhiều đợt và tập trung dồn vào giai đoạn từ tháng 6 đến tháng 9/2026 «theo Mục 1.3 chú thích 6». Nguyên nhân trọng tâm được khẳng định là do chưa kịp thời ban hành nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ và tỷ lệ vốn đối ứng thuộc thẩm quyền của cơ quan quản lý «theo Mục 1.3 chú thích 6». Khi các bộ quy chuẩn định mức chưa được ban hành đồng bộ, chính quyền địa phương và ban quản lý dự án không có căn cứ pháp lý rõ ràng để lập phương án phân bổ chi tiết cho từng dự án thành phần.
Bên cạnh đó, việc bố trí vốn đối ứng từ ngân sách địa phương đóng vai trò điều kiện tiên quyết để giải ngân ngân sách trung ương. Tuy nhiên, việc chậm xác định tỷ lệ đối ứng khiến các hội đồng nhân dân và ủy ban nhân dân địa phương không thể phê duyệt kế hoạch vốn đối ứng tương ứng, dẫn tới tình trạng vốn ngân sách trung ương dù đã được thông báo nhưng vẫn nằm trên giấy tờ, không thể chuyển giao vào tài khoản dự án tại Kho bạc Nhà nước.
Tính đến ngày 15/10/2026, toàn quốc vẫn còn 11.043,2 tỷ đồng vốn ngân sách trung ương chưa được phân bổ chi tiết, chiếm 1,1% tổng kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao, thuộc trách nhiệm của 05 bộ, cơ quan trung ương và 20 địa phương «theo Mục 1.3». Vốn của các dự án mục tiêu cùng với vốn xây dựng trường học biên giới theo Thông báo kết luận số 81-TB/TW của Bộ Chính trị là một trong những nhóm nguồn lực chính bị ách tắc do chưa hoàn thiện xong thủ tục đầu tư theo quy định «theo Mục 1.3 chú thích 1 và chú thích 6».
Thực trạng giải ngân vốn Chương trình mục tiêu quốc gia trong bức tranh đầu tư công
Kết quả giải ngân của nhóm dự án mục tiêu đối lập hoàn toàn với tiến độ chung của toàn bộ nền kinh tế. Tổng kế hoạch vốn ngân sách nhà nước năm 2026 được Thủ tướng Chính phủ giao là 1.022.606.983 triệu đồng; lũy kế giải ngân đến hết ngày 15/10/2026 đạt 660.739.499 triệu đồng, tương ứng 64,6% kế hoạch «theo Phụ lục II». Nếu tính theo tuần phát sinh, từ ngày 08/10/2026 đến ngày 15/10/2026, cả nước đã giải ngân thêm 8.614,1 tỷ đồng, tăng từ mức 63,8% lên 64,6% «theo Mục 2.1 và Mục 2.2».
Trong khi vốn cân đối ngân sách địa phương đạt tỷ lệ giải ngân rất cao với 75,7% (giải ngân 492.300.340 triệu đồng trên kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao 650.226.600 triệu đồng) «theo Phụ lục II, Mục A», thì các nguồn vốn thuộc ngân sách trung ương lại có bước tiến chậm hơn đáng kể. Cụ thể, vốn ngân sách trung ương đầu tư theo ngành, lĩnh vực đạt 47,0% kế hoạch (167.903.512 triệu đồng trên tổng số 357.280.383 triệu đồng) «theo Phụ lục II, Mục B.1».
Đặc biệt, nguồn vốn mục tiêu ghi nhận kết quả thấp nhất trong toàn bộ hệ thống danh mục đầu tư công: mới chỉ giải ngân được 535.647 triệu đồng trên tổng số 15.100.000 triệu đồng được giao, đạt tỷ lệ khiêm tốn 3,5% «theo Phụ lục II, Mục B.2». Đáng lưu ý, toàn bộ số vốn 15.100.000 triệu đồng này đều là nguồn vốn trong nước «theo Phụ lục II, Mục B.2». Dù các bộ ngành và địa phương đã triển khai kế hoạch phân bổ được 10.984.692 triệu đồng, tỷ lệ tiền thực tế thanh toán qua Kho bạc vẫn chỉ neo ở mức 3,5% «theo Phụ lục II, Mục B.2».
| Phân loại nguồn vốn năm 2026 | Kế hoạch Thủ tướng giao (triệu đồng) | Số vốn đã triển khai (triệu đồng) | Lũy kế giải ngân đến 15/10/2026 (triệu đồng) | Tỷ lệ giải ngân so với kế hoạch |
|---|---|---|---|---|
| Tổng số cả nước | 1.022.606.983 | 1.060.512.310 | 660.739.499 | 64,6% |
| Vốn cân đối ngân sách địa phương | 650.226.600 | 699.175.173 | 492.300.340 | 75,7% |
| Vốn ngân sách trung ương theo ngành, lĩnh vực | 357.280.383 | 350.352.445 | 167.903.512 | 47,0% |
| Vốn nước ngoài | 17.664.109 | 17.535.810 | 5.411.018 | 30,6% |
| Vốn CTMTQG toàn quốc | 15.100.000 | 10.984.692 | 535.647 | 3,5% |
| Vốn CTMTQG khối bộ, cơ quan trung ương | 3.604.000 | 3.600.000 | 0 | 0,0% |
Bảng tổng hợp số liệu cho thấy sự chênh lệch sâu sắc giữa các khối quản lý. Ở cấp trung ương, các bộ và cơ quan trung ương được giao 3.604.000 triệu đồng vốn cho các dự án mục tiêu, đơn vị đã triển khai kế hoạch đạt 3.600.000 triệu đồng nhưng tỷ lệ giải ngân thực tế tính đến hết ngày 15/10/2026 là 0,0% «theo Phụ lục II, Mục I.2». Điều này khẳng định toàn bộ 535.647 triệu đồng được giải ngân trên phạm vi cả nước đều hoàn toàn nằm ở khu vực ngân sách địa phương thực hiện «theo Phụ lục II, Mục B.2 và Mục I.2».
Tình huống minh họa về quy trình và độ trễ giải ngân thực tế
Để hiểu rõ bản chất của con số 3,5%, hãy xem xét trường hợp cụ thể của một địa phương thuộc danh sách các đơn vị chậm phân bổ dự toán được ghi nhận tại báo cáo, như Lạng Sơn, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị, Đà Nẵng hoặc Đắk Lắk «theo Mục 1.3 chú thích 6».
Bước vào niên độ ngân sách năm 2026, cơ quan địa phương tiếp nhận chỉ tiêu kế hoạch được phân bổ từ nguồn ngân sách trung ương. Tuy nhiên, quy định pháp lý đòi hỏi trước khi đưa nguồn lực xuống xã, bản hoặc các công trình cơ sở, cơ quan chức năng phải căn cứ vào bộ nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ kèm theo tỷ lệ vốn đối ứng cụ thể «theo Mục 1.3 chú thích 6». Vì các văn bản quy định thẩm quyền này chưa được ban hành kịp thời, quy trình giao dự toán bị ngưng trệ trong nhiều tháng đầu năm.
Đến giai đoạn từ tháng 6 đến tháng 9/2026, kế hoạch vốn bổ sung và dự toán ngân sách trung ương mới được giao dồn dập qua nhiều đợt «theo Mục 1.3 chú thích 6». Khi dự toán được chuyển giao, địa phương buộc phải tuân thủ trình tự thủ tục đầu tư công: phê duyệt dự án, lập hồ sơ kỹ thuật, tổ chức đấu thầu và xác định nguồn vốn đối ứng của ngân sách cấp tỉnh, huyện. Hệ quả là đến ngày 15/10/2026, phần lớn khối lượng dự án vẫn nằm trong giai đoạn hoàn tất hồ sơ pháp lý «theo Mục 1.3».
Hệ quả tài chính phản ánh rõ rệt trên hệ thống số liệu: trong số 15.100.000 triệu đồng được giao cho các mục tiêu này, các đơn vị đã kịp làm thủ tục triển khai danh mục phân bổ 10.984.692 triệu đồng, nhưng khối lượng nghiệm thu đủ điều kiện thanh toán mới giải ngân được 535.647 triệu đồng «theo Phụ lục II, Mục B.2». Khoảng chênh lệch hơn 10,4 triệu triệu đồng chưa thể đưa vào thanh toán cho các nhà thầu thi công phản ánh chính xác độ trễ do rào cản hành chính tạo ra.
Sự phân hóa giữa các nhóm cơ quan và những trường hợp ngoại lệ
Báo cáo của Bộ Tài chính cũng chỉ ra sự phân hóa lớn về tỷ lệ giải ngân giữa các đơn vị trên cả nước. Tính đến giữa tháng 10/2026, có 06 bộ, cơ quan trung ương và 19 địa phương đạt tỷ lệ giải ngân từ mức bình quân chung cả nước (64,6%) trở lên «theo Mục 2.3».
Khối bộ ngành có tỷ lệ giải ngân tích cực gồm: Ngân hàng Chính sách xã hội, Tổng công ty đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC), Ngân hàng Phát triển Việt Nam, Bộ Công thương, Bộ Công an và Bộ Quốc phòng «theo Mục 2.3». Về giá trị tuyệt đối, một số đơn vị đạt quy mô giải ngân rất lớn trên 15 nghìn tỷ đồng như Bộ Quốc phòng (34,4 nghìn tỷ đồng), Bộ Công an (32,3 nghìn tỷ đồng), Bộ Xây dựng (20 nghìn tỷ đồng) «theo Mục 2.3».
Ở khối địa phương, 19 tỉnh và thành phố vượt tỷ lệ bình quân chung gồm: Hà Tĩnh, Bắc Ninh, Hà Nội, Lào Cai, Hải Phòng, Thái Nguyên, Nghệ An, Đà Nẵng, Quảng Ninh, Tây Ninh, Khánh Hòa, Điện Biên, Thành phố Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Cà Mau, Lai Châu, Tuyên Quang, Lạng Sơn và Phú Thọ «theo Mục 2.3». Trong đó, các địa phương dẫn đầu về quy mô vốn giải ngân gồm Thành phố Hà Nội (118,2 nghìn tỷ đồng), Thành phố Hồ Chí Minh (105 nghìn tỷ đồng), Hải Phòng (31,8 nghìn tỷ đồng), Hưng Yên (26,6 nghìn tỷ đồng), Tây Ninh (23,4 nghìn tỷ đồng), Đồng Nai (19,2 nghìn tỷ đồng), An Giang (17 nghìn tỷ đồng) và Quảng Ninh (15,5 nghìn tỷ đồng) «theo Mục 2.3».
Tuy nhiên, xuất hiện nghịch lý đáng chú ý: một số địa phương dù có tổng tỷ lệ giải ngân đầu tư công rất cao nằm trong nhóm vượt bình quân chung cả nước như Lạng Sơn, Nghệ An, Hà Tĩnh, Đà Nẵng «theo Mục 2.3», nhưng lại chính là những địa phương bị nêu tên trong danh sách chậm phân bổ chi tiết dự toán chi ngân sách trung ương của các chương trình mục tiêu do vướng mắc thủ tục «theo Mục 1.3 chú thích 6». Riêng Lạng Sơn còn nằm trong danh sách các cơ quan có tỷ lệ vốn chưa phân bổ chi tiết còn lớn với 20,2% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao «theo Mục 1.3 chú thích 4».
Ngược lại, có tới 27 bộ, cơ quan trung ương và 15 địa phương có tỷ lệ giải ngân dưới mức bình quân chung «theo Mục 2.3». Đáng báo động là 08 bộ, cơ quan trung ương có tỷ lệ giải ngân dưới 20% hoặc hoàn toàn chưa giải ngân «theo Mục 2.3»:
- Bộ Xây dựng: đạt 16,5% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao «theo Mục 2.3 chú thích 10»;
- Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam: đạt 13,5% «theo Mục 2.3»;
- Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam: đạt 12,6% «theo Mục 2.3»;
- Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh: đạt 12,4% «theo Mục 2.3»;
- Bộ Dân tộc và Tôn giáo: đạt 10,5% «theo Mục 2.3»;
- Đài Truyền hình Việt Nam: đạt 9,7% «theo Mục 2.3»;
- Bộ Khoa học và Công nghệ: đạt 6,9% «theo Mục 2.3»;
- Liên minh hợp tác xã Việt Nam: giải ngân 0% «theo Mục 2.3».
Tại nhóm cơ quan này, Tòa án nhân dân tối cao có tỷ lệ vốn chưa phân bổ chi tiết lên tới 47,9% do chủ động đề xuất điều chỉnh giảm kế hoạch vốn không còn nhu cầu để chuyển cho cơ quan khác sử dụng «theo Mục 1.3 chú thích 4 và chú thích 7». Cơ quan này mới giải ngân được 194.256 triệu đồng trên kế hoạch 718.320 triệu đồng, tương ứng 27,0% «theo Phụ lục II». Viện kiểm sát nhân dân tối cao giải ngân đạt 227.378 triệu đồng trên kế hoạch 398.219 triệu đồng (57,1%), và Văn phòng Chính phủ giải ngân 6.950 triệu đồng trên kế hoạch 26.247 triệu đồng (26,5%) «theo Phụ lục II».
Đối tượng chịu ảnh hưởng và các bước xử lý thủ tục cấp thiết
Hệ quả từ việc giải ngân chậm nguồn vốn mục tiêu tác động trực tiếp tới nhiều nhóm đối tượng tham gia chu trình đầu tư công:
- Chính quyền địa phương (cấp tỉnh, cấp huyện): Điển hình là các tỉnh Lạng Sơn, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị, Đà Nẵng, Đắk Lắk cùng các địa phương có tỷ lệ vốn chưa giao chi tiết cao như Quảng Trị (14,7%), Cao Bằng (14,8%) «theo Mục 1.3 chú thích 4 và chú thích 6». Trách nhiệm trực tiếp của các cơ quan này là phải khẩn trương ban hành theo thẩm quyền các quyết định về định mức, nguyên tắc phân bổ chi tiết và cơ chế vốn đối ứng ngân sách địa phương.
- Các bộ, cơ quan trung ương chủ trì: Đặc biệt là các cơ quan quản lý nguồn vốn mục tiêu khối trung ương được giao 3.604.000 triệu đồng nhưng đang có tỷ lệ giải ngân 0,0% «theo Phụ lục II, Mục I.2». Nhóm này cần lập tức gỡ bỏ ách tắc thủ tục nội bộ, hoàn thành phân bổ nốt 4.000 triệu đồng chưa triển khai để đẩy nhanh việc nghiệm thu, giải ngân các nhiệm vụ được giao.
- Các ban quản lý dự án và nhà thầu xây lắp: Là đơn vị trực tiếp thực hiện công trình tại hiện trường. Việc chậm phân bổ vốn khiến hợp đồng kinh tế bị kéo dài, thiếu vốn tạm ứng để mua sắm vật tư, trang thiết bị thi công, làm đình trệ tiến độ vật lý của các dự án công cộng.
- Người dân vùng thụ hưởng chính sách: Cư dân tại các vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới là nhóm đối tượng chịu thiệt thòi trực tiếp khi các công trình hạ tầng thiết yếu, công trình trường học phục vụ đời sống dân sinh bị chậm bàn giao đưa vào sử dụng.
Câu hỏi thường gặp
Thời điểm phân bổ vốn các dự án mục tiêu diễn ra vào tháng nào trong năm 2026?
Việc phân bổ và giao dự toán chi ngân sách trung ương cho các dự án mục tiêu diễn ra chậm, chia thành nhiều đợt và tập trung dồn dập từ tháng 6 đến tháng 9/2026 «theo Mục 1.3 chú thích 6».
Khối bộ, cơ quan trung ương đã giải ngân được bao nhiêu vốn mục tiêu quốc gia?
Tính đến ngày 15/10/2026, khối bộ và cơ quan trung ương được giao 3.604.000 triệu đồng kế hoạch nhưng tỷ lệ giải ngân thực tế mới đạt 0,0%, tương ứng số vốn giải ngân bằng 0 đồng «theo Phụ lục II, Mục I.2».
Có bao nhiêu bộ, ngành và địa phương chưa phân bổ hết kế hoạch vốn năm 2026?
Toàn quốc có 05 bộ, cơ quan trung ương và 20 địa phương chưa phân bổ chi tiết hết vốn ngân sách trung ương với tổng giá trị 11.043,2 tỷ đồng, chiếm 1,1% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao «theo Mục 1.3».
Những đơn vị nào có tỷ lệ vốn ngân sách trung ương chưa phân bổ cao nhất?
Các cơ quan có tỷ lệ vốn chưa phân bổ chi tiết lớn gồm: Tòa án nhân dân tối cao (47,9%), Lạng Sơn (20,2%), Cao Bằng (14,8%) và Quảng Trị (14,7%) «theo Mục 1.3 chú thích 4».
Khuyến nghị và việc các đơn vị cần thực hiện tiếp theo
Tỷ lệ giải ngân 3,5% của nguồn vốn mục tiêu tính đến trung tuần tháng 10/2026 phản ánh điểm nghẽn nghiêm trọng về năng lực xây dựng và ban hành thể chế phân bổ tại các cấp quản lý. Nguyên nhân không bắt nguồn từ việc thiếu vốn, mà xuất phát từ sự chậm trễ trong ban hành quy chuẩn nguyên tắc, định mức và tỷ lệ đối ứng «theo Mục 1.3 chú thích 6».
Tại thời điểm hiện nay (tháng 11/2026), thời hạn của niên độ ngân sách năm 2026 đang bước vào giai đoạn nước rút cuối cùng. Các mốc bổ sung vốn trong tháng 6, tháng 7, tháng 8 và tháng 9/2026 đều đã diễn ra và kết thúc. Các chủ đầu tư và ban quản lý dự án cần khẩn trương kiểm tra tính pháp lý của hồ sơ nghiệm thu, đối chiếu dữ liệu kế hoạch vốn đã được giao trên hệ thống quản lý chuyên ngành, đồng thời rà soát hiệu lực các văn bản phân bổ dự toán của địa phương.
Đối với các cơ quan còn vướng mắc về thẩm quyền xác định định mức hoặc tỷ lệ vốn đối ứng, cần nhanh chóng tham khảo hướng dẫn pháp lý của cơ quan chuyên môn tài chính cấp trên để thống nhất cách áp dụng, kịp thời đưa nguồn vốn được phân bổ vào thực tế thi công trước khi kết thúc kỳ kế hoạch.
Nguồn để đối chiếu
Kiểm tra văn bản gốc, thời điểm và phạm vi áp dụng trước khi sử dụng thông tin.
Mở nguồn chính thức