Đến nội dung chính
Góc LuậtThông tin có nguồn · Biên tập có trách nhiệm
Tra cứu văn bản Văn bản đã lưu (0) Thông báoĐăng nhậpĐăng ký

Vốn chương trình mục tiêu quốc gia mới giải ngân 13,0% do chậm ban hành tiêu chí

Theo Công văn 18175/BTC-ĐT của Bộ Tài chính, tiến độ phân bổ và giải ngân vốn Chương trình mục tiêu quốc gia đến ngày 05/11/2026 chỉ đạt 13,0% kế hoạch do chậm ban hành nguyên tắc, tiêu chí, định mức và tỷ lệ đối ứng.

Mục lục nội dungThu gọn

Tính đến ngày 05/11/2026, kết quả thực hiện vốn chương trình mục tiêu quốc gia ghi nhận mức giải ngân rất thấp, chỉ đạt 13,0% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao theo Bảng tổng hợp, Mục B.2 tại Công văn 18175/BTC-ĐT. Báo cáo đánh giá tiến độ của Bộ Tài chính gửi Thủ tướng Chính phủ chỉ rõ nguyên nhân mấu chốt xuất phát từ sự chậm trễ trong việc xây dựng, hoàn thiện hệ thống văn bản quy định tiêu chuẩn, định mức và tỷ lệ vốn đối ứng tại cấp có thẩm quyền.

Thực trạng giải ngân vốn chương trình mục tiêu quốc gia đến ngày 05/11/2026

Theo Bảng tổng hợp, Mục B.2, tổng kế hoạch vốn Thủ tướng Chính phủ giao cho nhiệm vụ này trong năm 2026 là 15.100.000 triệu đồng (100% là nguồn vốn trong nước). Tuy nhiên, tổng mức vốn mà các bộ, ngành và địa phương triển khai thực tế chỉ đạt 12.660.414 triệu đồng. Lũy kế số vốn giải ngân thực tế tính đến hết ngày 05/11/2026 chỉ dừng lại ở mức 1.968.746 triệu đồng, tương đương tỷ lệ 13,0% so với kế hoạch được Thủ tướng Chính phủ giao và đạt 13,0% tổng kế hoạch triển khai.

Ở cấp trung ương, theo Bảng tổng hợp, Mục I.2, nguồn vốn mục tiêu quốc gia do các bộ, cơ quan trung ương quản lý có kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao là 3.604.000 triệu đồng. Các đơn vị này đã phân bổ triển khai 3.600.000 triệu đồng. Tính đến mốc ngày 05/11/2026, khối cơ quan trung ương mới chỉ thanh toán được 801.876 triệu đồng, đạt tỷ lệ 22,2% so với kế hoạch Thủ tướng giao. Mặc dù kết quả này cao hơn mức bình quân của toàn bộ chương trình, nhưng vẫn thấp hơn rất nhiều so với mặt bằng đầu tư công nói chung.

Tại cấp cơ sở, việc triển khai tại các địa phương gặp khó khăn nghiêm trọng hơn. Chênh lệch giữa tổng kế hoạch Thủ tướng giao (15.100.000 triệu đồng) và phần các bộ, ngành trung ương quản lý (3.604.000 triệu đồng) cho thấy phần lớn nguồn lực nằm tại địa phương. Do tỷ lệ giải ngân chung của toàn chương trình chỉ đạt 13,0% trong khi khối trung ương đạt 22,2%, thực tế tốc độ hấp thụ vốn tại các tỉnh, thành phố đang chịu sức ép trì trệ rất nặng nề.

Độ trễ thể chế từ việc chậm ban hành tiêu chí và định mức phân bổ

Vấn đề vướng mắc cốt lõi làm chậm trễ tiến độ được Bộ Tài chính chỉ rõ tại Mục 1.4, Ghi chú 8. Cụ thể, việc phân bổ và giao dự toán chi ngân sách trung ương cho nhiệm vụ này bị chậm, phải chia thành nhiều đợt và tập trung dồn vào giai đoạn từ tháng 6 đến tháng 9 năm 2026. Báo cáo nêu rõ lý do chủ yếu do chưa kịp thời ban hành nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ và tỷ lệ vốn đối ứng thuộc thẩm quyền.

Hàng loạt địa phương chịu ảnh hưởng trực tiếp từ điểm nghẽn thể chế này được điểm danh tại Mục 1.4, Ghi chú 8 gồm có Tuyên Quang, Lạng Sơn, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị, thành phố Đà Nẵng, Đắk Lắk cùng một số đơn vị khác. Khi cơ quan quản lý chưa ban hành xong bộ tiêu chuẩn phân bổ và cơ chế đối ứng, cấp cơ sở hoàn toàn thiếu hành lang pháp lý để phê duyệt danh mục dự án chi tiết cũng như bố trí phần ngân sách địa phương tương ứng theo thẩm quyền.

Hệ quả pháp lý là chu trình đầu tư công bị gián đoạn từ khâu gốc. Do dự toán ngân sách trung ương bị chia làm nhiều đợt và phân bổ muộn trong khoảng tháng 6 đến tháng 9 năm 2026, các chủ đầu tư chỉ còn chưa đầy 5 tháng để hoàn tất hàng loạt thủ tục: từ thẩm định, phê duyệt thiết kế bản vẽ thi công, dự toán, tổ chức lựa chọn nhà thầu xây lắp, bàn giao mặt bằng đến ký hợp đồng và nghiệm thu giai đoạn để thanh toán khối lượng.

Bức tranh đối lập giữa các cấu phần đầu tư công năm 2026

Để thấy rõ mức độ chậm trễ của các chương trình mục tiêu, cần đối chiếu với bức tranh tổng thể nguồn vốn ngân sách nhà nước năm 2026 được thể hiện qua các số liệu thống kê tại Bảng tổng hợp và Mục 2 của báo cáo:

Danh mục phân loại nguồn vốnKế hoạch Thủ tướng giao (triệu đồng)Số vốn giải ngân lũy kế (triệu đồng)Tỷ lệ giải ngân (%)
Tổng số cả nước (theo Mục 2.1)964.354.270717.161.31274,4%
Vốn cân đối ngân sách địa phương (Mục A)650.226.600532.467.68381,9%
Vốn ngân sách trung ương đầu tư ngành, lĩnh vực (Mục B.1)299.027.670182.724.88361,1%
Khối Bộ, cơ quan trung ương quản lý CTMTQG (Mục I.2)3.604.000801.87622,2%
Vốn Chương trình mục tiêu quốc gia (Mục B.2)15.100.0001.968.74613,0%

Số liệu bảng trên phản ánh sự phân hóa sâu sắc. Trong khi tỷ lệ giải ngân chung của cả nước đạt 74,4% theo Bảng tổng hợp (hoặc 74,37% theo Mục 2.1) với quy mô giải ngân đạt 717.161.312 triệu đồng, nguồn vốn cân đối ngân sách địa phương thậm chí bứt phá đạt 81,9%, thì tỷ lệ 13,0% của khối mục tiêu quốc gia là mức giải ngân rất thấp, kéo lùi tốc độ luân chuyển nguồn lực nhà nước.

Theo Mục 2.3, nhiều cơ quan và địa phương đã đạt khối lượng giải ngân ấn tượng: Bộ Quốc phòng (38,6 nghìn tỷ đồng), Bộ Công an (34,8 nghìn tỷ đồng), Bộ Xây dựng (22,5 nghìn tỷ đồng), thành phố Hà Nội (125,8 nghìn tỷ đồng), Thành phố Hồ Chí Minh (112 nghìn tỷ đồng), Hải Phòng (35 nghìn tỷ đồng), Hưng Yên (28,3 nghìn tỷ đồng), Tây Ninh (26,2 nghìn tỷ đồng). Ngược lại, vẫn còn 27 bộ, ngành và 18 địa phương có tỷ lệ giải ngân dưới mức trung bình cả nước, trong đó 5 cơ quan trung ương có tỷ lệ dưới 20% như Bộ Dân tộc và Tôn giáo (17,1%), Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (16,3%), Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (12,4%), Bộ Khoa học và Công nghệ (10%) và Liên minh Hợp tác xã Việt Nam (0%).

Tình huống minh họa: Áp lực dồn dập cuối năm từ việc phân bổ chia nhỏ đợt

Xem xét một địa phương nằm trong danh sách phân bổ chậm tại Mục 1.4, Ghi chú 8 như Lạng Sơn, Thanh Hóa hay Nghệ An. Thay vì nhận được trọn vẹn dự toán ngay từ đầu niên độ ngân sách, nguồn vốn hỗ trợ từ ngân sách trung ương bị chia thành từng phần nhỏ gửi về rải rác từ tháng 6 đến tháng 9 năm 2026. Do thiếu nguyên tắc và định mức cụ thể, Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh không thể xác định tỷ lệ đối ứng chính xác của ngân sách cấp mình.

Khi gói vốn phân bổ đợt cuối tháng 9/2026 hạ cánh về tài khoản ngân sách, thời gian chuẩn bị hồ sơ nghiệm thu thực tế chỉ còn lại khoảng 2 tháng trước mốc kiểm tra ngày 05/11/2026. Doanh nghiệp xây lắp dù hoàn thành công việc tại công trường nhưng hồ sơ nghiệm thu khối lượng phải chờ hoàn thiện phân bổ ngân sách chi tiết và quyết định phê duyệt dự toán bổ sung.

Kết quả thể hiện rõ trên số liệu: toàn bộ chương trình chỉ giải ngân được 1.968.746 triệu đồng trên tổng số 15.100.000 triệu đồng kế hoạch. Hơn 13,1 nghìn tỷ đồng còn lại bị dồn áp lực xử lý thủ tục vào khoảng thời gian còn lại của năm ngân sách 2026.

Ai bị ảnh hưởng và trách nhiệm thực thi của các bên liên quan

Sự đình trệ của nguồn ngân sách hỗ trợ mục tiêu tạo ra phản ứng dây chuyền tác động trực tiếp đến nhiều nhóm chủ thể:

  • Doanh nghiệp xây lắp và nhà thầu cung ứng: Chịu rủi ro thiếu hụt dòng tiền thanh toán tạm ứng và thanh toán khối lượng hoàn thành. Khi dự toán chưa kịp giao đầy đủ, chủ đầu tư không có căn cứ pháp lý mở tài khoản cam kết chi hoặc phát lệnh thanh toán qua Kho bạc Nhà nước, buộc nhà thầu phải tự ứng vốn duy trì công trường.
  • Ban quản lý dự án và chính quyền cơ sở: Đối mặt với rủi ro vi phạm tiến độ đầu tư công theo KPI giám sát quy định tại văn bản 659/VPCP-CĐS ngày 19/01/2026 của Văn phòng Chính phủ. Cán bộ điều hành phải xử lý lượng hồ sơ thẩm định và phân bổ dồn dập trong thời gian ngắn.
  • Cơ quan ban hành chính sách: Cần khẩn trương ban hành đầy đủ nguyên tắc, tiêu chí phân bổ và tỷ lệ đối ứng rõ ràng theo đúng thẩm quyền để khơi thông điểm nghẽn pháp lý.

Câu hỏi thường gặp về tiến độ và thủ tục giải ngân

Nguyên nhân chính khiến tỷ lệ chi trả nguồn vốn này đạt thấp là gì?

Theo Mục 1.4, Ghi chú 8 tại Công văn 18175/BTC-ĐT, lý do chủ yếu do chưa kịp thời ban hành nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ và tỷ lệ vốn đối ứng thuộc thẩm quyền. Điều này làm việc giao dự toán ngân sách trung ương bị chia thành nhiều đợt và kéo dài từ tháng 6 đến tháng 9 năm 2026.

Số vốn giải ngân thực tế tính đến mốc ngày 05/11/2026 đạt bao nhiêu?

Theo Bảng tổng hợp, Mục B.2, số vốn giải ngân lũy kế của toàn bộ chương trình đạt 1.968.746 triệu đồng trên tổng kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao là 15.100.000 triệu đồng, đạt tỷ lệ 13,0%.

Các địa phương nào được ghi nhận chậm giao dự toán do vướng mắc thể chế?

Theo Mục 1.4, Ghi chú 8, danh sách địa phương được nêu tên gồm có Tuyên Quang, Lạng Sơn, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị, thành phố Đà Nẵng, Đắk Lắk cùng một số địa phương liên quan khác.

Khối cơ quan trung ương có kết quả giải ngân chương trình này như thế nào?

Theo Bảng tổng hợp, Mục I.2, khối bộ, cơ quan trung ương được giao kế hoạch 3.604.000 triệu đồng, đã triển khai 3.600.000 triệu đồng và giải ngân được 801.876 triệu đồng, đạt tỷ lệ 22,2%.

Khuyến nghị trọng tâm cho doanh nghiệp và địa phương

Tỷ lệ giải ngân 13,0% là chỉ dấu cảnh báo nghiêm trọng về áp lực pháp lý và tài chính trong những tháng cuối năm 2026. Để bảo đảm quyền lợi hợp pháp và phòng ngừa rủi ro tranh chấp hợp đồng xây lắp, các bên tham gia cần thực hiện các bước sau:

Thứ nhất, đối chiếu lại quyết định phân bổ dự toán của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và cơ quan chủ quản dự án để xác định rõ nguồn vốn thực tế đã được chuyển giao cho dự án hay chưa.

Thứ hai, các nhà thầu cần kiểm tra hiệu lực từng điều khoản hợp đồng kinh tế về thời hạn thanh toán khối lượng hoàn thành, bảo đảm hồ sơ nghiệm thu chặt chẽ theo từng giai đoạn để kịp thời thanh toán khi dòng vốn được kích hoạt.

Thứ ba, các đơn vị thi công và chủ đầu tư nên chủ động tham khảo ý kiến tư vấn pháp lý chuyên sâu về cơ chế quản lý vốn đầu tư công nhằm bảo đảm tính tuân thủ, chuẩn bị sẵn sàng hồ sơ thanh toán hợp lệ phục vụ việc giải ngân bù đắp khối lượng trong giai đoạn nước rút.

Ảnh minh họa AI: chứng chỉ hành nghề, góc bối cảnh thực tế
Góc Luật · Ảnh minh họa AI

Nguồn để đối chiếu

Kiểm tra văn bản gốc, thời điểm và phạm vi áp dụng trước khi sử dụng thông tin.

Mở nguồn chính thức

Bài viết liên quan

Xem thêm