4 điều cấm kỹ thuật khi đóng và lắp ráp phương tiện thủy nội địa cỡ nhỏ
Văn bản hợp nhất 131/2026/VBHN-TT-BXD quy định 4 điều cấm kỹ thuật khi đóng và lắp ráp phương tiện thủy nội địa cỡ nhỏ: cấm khoét vách kín nước, cấm dùng gỗ mềm chịu lực, cấm đặt ống nhiên liệu trên máy và cấm đặt ắc quy buồng xăng.
Mục lục nội dungThu gọn
Khi thi công phương tiện thủy nội địa cỡ nhỏ, việc tuân thủ các quy chuẩn an toàn đóng vai trò then chốt nhằm bảo đảm an toàn thân tàu và hệ thống động lực. Theo Văn bản hợp nhất 131/2026/VBHN-TT-BXD, các cơ sở thiết kế, xưởng đóng mới và thợ kỹ thuật bắt buộc phải nắm rõ 4 điều cấm kỹ thuật khi đóng và lắp ráp phương tiện thủy nội địa cỡ nhỏ để bảo đảm điều kiện kiểm định an toàn.
Phạm vi áp dụng và đối tượng chịu sự ràng buộc
Các quy chuẩn kỹ thuật chuyên ngành áp dụng bắt buộc đối với tổ chức, cá nhân thiết kế, đóng mới, hoán cải, sửa chữa và khai thác phương tiện thủy nội địa cỡ nhỏ. Tiêu chuẩn này bao gồm toàn bộ hệ thống kết cấu thân vỏ gỗ, kim loại, hệ thống nhiên liệu, hệ thống đường ống và trang thiết bị điện lắp đặt trên tàu.
Hồ sơ kỹ thuật của phương tiện chỉ được cơ quan Đăng kiểm thẩm định và cấp giấy chứng nhận an toàn kỹ thuật khi đáp ứng đầy đủ các thông số kích thước cơ cấu chịu lực, giải pháp bảo vệ vách ngăn và quy cách bố trí khoang máy. Việc nắm vững quy định giúp các xưởng thi công tránh phải tháo dỡ, gia công lại kết cấu gây tốn kém chi phí và chậm trễ tiến độ kiểm định.
1. Cấm khoét lỗ trên vách kín nước nếu không có giải pháp kỹ thuật đặc biệt
Theo quy định tại Mục 8(1), số lượng vách ngang kín nước bố trí trên tất cả các phương tiện thủy nội địa cỡ nhỏ không được ít hơn 2 vách (không kể cả vách đầu và vách đuôi). Các vách ngang kín nước này bắt buộc phải đi liên tục từ đáy đến boong mạn khô. Về nguyên tắc cấu tạo, vách kín nước không được phép khoét lỗ.
Trong trường hợp thực tế bắt buộc phải khoét lỗ để bố trí đường trục hoặc hệ thống kỹ thuật, quy định tại Mục 8(1) nêu rõ phải có biện pháp đặc biệt để bảo đảm tính kín nước của vách. Bên cạnh đó, theo Mục 8(2), chiều dày của vách kín nước tuyệt đối không được nhỏ hơn 2,5 mm.
Đối với hệ cơ cấu tăng cứng, theo Mục 8(3), mô đun chống uốn của tiết diện nẹp vách có mép kèm không được nhỏ hơn trị số tính theo công thức W = 6,5 * a * (l^2). Trong đó, W là mô đun chống uốn (cm3), a là khoảng cách nẹp vách (m), và l là chiều dài nhịp của nẹp (m). Đồng thời, tại các đầu của nẹp vách phải được xén vát theo đúng yêu cầu cơ học.
Khi lắp đặt đường ống dẫn xuyên qua vách ngăn, thợ thi công phải tuân thủ Mục 7.1.7: đường ống đi xuyên qua các vách kín nước hoặc các cơ cấu kín nước khác phải có ống đệm hoặc các đầu nối kín nước chuyên dụng, ngăn ngừa tuyệt đối nguy cơ nước tràn lan giữa các khoang.
2. Cấm dùng gỗ mềm làm kết cấu thân vỏ và gỗ hạng C làm kết cấu chịu lực
Theo Mục 2.4.2 khoản 3, quy định nghiêm cấm việc sử dụng gỗ hạng C làm sống đáy, sống mũi, sống đuôi, bệ máy. Đồng thời, nghiêm cấm sử dụng gỗ mềm làm kết cấu thân phương tiện và mã nối. Quy định này bảo đảm toàn bộ khung xương chịu uốn và va đập chính của vỏ tàu gỗ đạt độ bền vật lý cần thiết.
Quy chuẩn phân hạng gỗ tại Mục 2.4.2 khoản 1 xác định rõ: Gỗ hạng A là các loại gỗ thuộc nhóm II; Gỗ hạng B là các loại gỗ thuộc nhóm III; Gỗ hạng C gồm các loại gỗ mềm thuộc nhóm IV và các loại gỗ cứng thuộc nhóm V. Theo Mục 2.4.2 khoản 2, gỗ dùng đóng thân phương tiện phải có độ ẩm không vượt quá 20%, phải loại bỏ hoàn toàn dác (bìa gỗ) trước khi gia công, không bị xiên thớ, nứt nẻ hoặc mang khuyết tật ảnh hưởng đến độ bền và tính kín nước.
Bên cạnh vật liệu, quy cách kích thước sống chính cũng phải tuân thủ nghiêm ngặt Bảng 2/2.4.3-2 và Bảng 2/2.4.3-3:
| Tên kết cấu chịu lực | Hạng gỗ cho phép | Kích thước theo chiều dài tàu (L < 12 m) | Kích thước theo chiều dài tàu (12 m <= L < 15 m) | Kích thước theo chiều dài tàu (15 m <= L < 18 m) | Kích thước theo chiều dài tàu (18 m <= L < 20 m) |
|---|---|---|---|---|---|
| Sống giữa đáy | Hạng A | 17,0 x 12,0 cm | 18,5 x 15,0 cm | 20,0 x 18,0 cm | 22,0 x 20,0 cm |
| Sống mũi, sống đuôi | Hạng B | 18,5 x 18,5 cm | 20,0 x 20,0 cm | 22,0 x 22,0 cm | 24,0 x 24,0 cm |
| Sống phụ đáy | Hạng A / B / C | Tiết diện 80 - 120 cm2 (dày >= 5 cm) | Tiết diện 90 - 130 cm2 (dày >= 5 cm) | Tiết diện 100 - 140 cm2 (dày >= 5 cm) | Tiết diện 120 - 170 cm2 (dày >= 5 cm) |
Theo Mục 2.4.3 khoản 2, sống giữa đáy phải liên tục trên suốt chiều dài tàu, mối nối bắt buộc phải là mối nối gài. Quy chuẩn cấm bố trí mối nối sống chính ở dưới vách ngang, bệ máy, dưới cột buồm và ở vùng giữa phương tiện. Đối với phương tiện chỉ chạy trong sông, hồ, đầm, có thể không cần sống giữa đáy nhưng bắt buộc phải bố trí sống dọc hông và sống phụ đáy thỏa mãn yêu cầu Mục 2.4.3 khoản 3.
3. Cấm đặt ống nhiên liệu phía trên động cơ và ống khí thải
Quy định tại Khoản 7.2.1 nêu rõ: Các ống nhiên liệu không được đặt phía trên động cơ và ống khí thải. Đây là điều cấm quan trọng nhằm phòng chống triệt để nguy cơ rò rỉ nhiên liệu bắt lửa vào bề mặt máy hoặc cổ xả nhiệt độ cao gây hỏa hoạn buồng máy.
Quy chuẩn cho phép một ngoại lệ có điều kiện: Nếu không thể bố trí đường khác, cho phép đặt đường ống nhiên liệu không dùng xăng phía trên động cơ, ống khí xả. Tuy nhiên, trong vùng bố trí này, đường ống tuyệt đối không được có mối nối tháo được. Trường hợp bắt buộc có mối nối, xưởng thi công phải lắp đặt khay hứng bảo đảm dầu rò rỉ không thể rơi xuống bề mặt động cơ và ống xả trong bất kỳ điều kiện vận hành nào.
Đối với hệ thống dẫn dầu và xăng, thợ lắp ráp cần tuân thủ các quy tắc kèm theo: Theo Khoản 7.2.2, đường ống dầu đốt phải hoàn toàn riêng biệt, không được nối chung với đường ống của hệ thống khác. Theo Khoản 7.1.15, mối nối tháo rời của ống phải dùng mặt bích; ống đường kính trong dưới 32 mm được dùng ren nối, nhưng cấm dùng ren nối cho hệ thống ống nhiên liệu dùng xăng. Khi dùng xăng, ống dẫn xăng bắt buộc phải nằm trong phạm vi quan sát được và thuận tiện kiểm tra theo Khoản 7.2.5.
4. Cấm đặt bình ắc quy trong buồng có động cơ xăng hoặc két xăng
Theo quy định tại Khoản 8.3.5, nghiêm cấm đặt các bình ắc quy trong buồng có động cơ xăng hoặc két đựng xăng. Tia lửa điện phát sinh từ cọc bình hoặc trong quá trình sạc xả ắc quy có thể kích nổ hơi xăng tích tụ trong không gian kín của buồng máy.
Khi bố trí nguồn điện ắc quy, xưởng lắp ráp và thợ điện tàu thủy phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy tắc liên quan:
- Không đặt ắc quy sát két dầu đốt, két dầu nhờn; khoảng cách tối thiểu từ bình ắc quy đến thành các két này không được nhỏ hơn 100 mm theo Khoản 8.3.4.
- Cấm đặt ắc quy a xít và ắc quy kiềm trong cùng một buồng nhỏ hoặc cùng một hòm chứa theo Khoản 8.2.4 điểm 4.
- Phải có biện pháp bảo vệ các thiết bị khác trong buồng đặt ắc quy tránh tác động phá hủy của điện dịch và hơi độc theo Khoản 8.2.4 điểm 5.
- Phải có biện pháp cố định chắc chắn, chống ăn mòn các đầu kẹp dây ở đầu cọc bình theo Khoản 8.2.4 điểm 6 và trang bị tiết chế tự điều chỉnh dòng điện nạp, điện áp nạp, dòng ngược theo Khoản 8.2.4 điểm 7.
- Dung lượng bình phải bảo đảm tối thiểu 6 lần khởi động máy chính liên tục không cần nạp theo Khoản 8.2.4 điểm 1 và cấp điện cho phụ tải tối thiểu 12 giờ theo Khoản 8.2.4 điểm 2.
Tình huống minh họa vi phạm kỹ thuật và phương án khắc phục
Một cơ sở cơ khí đóng mới tàu chở khách cỡ nhỏ vỏ gỗ dài L = 14 m (thuộc nhóm 12 m <= L < 15 m) lắp đặt máy chính chạy xăng. Quá trình thi công xưởng đã phạm phải các lỗi cấm kỹ thuật sau:
Thứ nhất, xưởng sử dụng gỗ xẻ nhóm IV (gỗ mềm hạng C) để thi công bệ máy và hệ sống đuôi, đồng thời sử dụng mã liên kết bằng gỗ mềm. Sai phạm này trái với Mục 2.4.2 khoản 3. Khắc phục: Xưởng phải dỡ bỏ toàn bộ bệ máy, thay thế bằng gỗ nhóm II (hạng A) hoặc nhóm III (hạng B) có độ ẩm không quá 20%, kích thước tiết diện sống đuôi bảo đảm tối thiểu 20,0 x 20,0 cm theo Bảng 2/2.4.3-2.
Thứ hai, thợ điện đặt tổ ắc quy khởi động dung lượng 12 giờ ngay bên cạnh két đựng xăng trong khoang đuôi để tiết kiệm dây dẫn. Sai phạm này vi phạm trực tiếp Khoản 8.3.5. Khắc phục: Đưa tổ ắc quy ra khỏi khoang chứa két xăng, đặt trong hòm bảo vệ cách ly, giữ cự ly tối thiểu trên 100 mm nếu gần két dầu khác theo Khoản 8.3.4.
Thứ ba, thợ thi công cắt thủng vách ngăn kín nước ngăn giữa buồng máy và khoang khách để luồn ống dẫn mà không lắp ống đệm. Sai phạm này vi phạm Mục 8(1) và Mục 7.1.7. Khắc phục: Hàn bịt kín lỗ khoét thừa, lắp đặt ống đệm kín nước chịu lực chuyên dụng xuyên vách và gia cố nẹp vách bảo đảm mô đun uốn W theo đúng Mục 8(3).
Trách nhiệm của cơ sở thiết kế và xưởng thi công
Để bảo đảm phương tiện đủ điều kiện đăng kiểm và an toàn vận hành, các đơn vị liên quan cần thực hiện đúng các bước kỹ thuật:
- Bộ phận thiết kế: Thẩm định kích thước tiết diện sống chính, sống phụ, vách kín nước theo đúng bảng tra kích thước cơ cấu; không bố trí đường ống nhiên liệu đi phía trên động cơ và ống xả; cách ly hoàn toàn khoang chứa bình ắc quy khỏi két xăng và buồng máy xăng.
- Xưởng đóng vỏ và thợ mộc: Kiểm tra nghiêm ngặt phân hạng gỗ trước khi pha phôi; loại bỏ toàn bộ gỗ dác, gỗ mềm nhóm IV khỏi kết cấu thân vỏ và mã nối; không bố trí mối nối gài sống chính ở vùng giữa tàu, bệ máy hay dưới vách ngang.
- Thợ lắp ráp máy và thợ điện: Lắp đặt khay hứng dầu bảo vệ nếu đường ống dầu buộc phải đi qua vùng máy; tuyệt đối không dùng mối nối ren cho ống xăng; cố định cáp điện trên đường thẳng, không đi cáp trần dưới sàn buồng máy theo Khoản 8.5.4 và đấu nối tiếp địa cho thiết bị điện trên 55 V DC hoặc trên 30 V AC theo Mục 8.6.
Câu hỏi thường gặp về kỹ thuật đóng phương tiện thủy cỡ nhỏ
Phương tiện thủy nội địa cỡ nhỏ bắt buộc phải có tối thiểu bao nhiêu vách kín nước?
Theo Mục 8(1), tất cả các phương tiện thủy nội địa cỡ nhỏ bắt buộc phải bố trí không ít hơn 2 vách ngang kín nước (không tính vách đầu và vách đuôi). Các vách này phải kéo dài liên tục từ đáy tàu lên đến boong mạn khô và có chiều dày không nhỏ hơn 2,5 mm theo Mục 8(2).
Ống dẫn nhiên liệu có được phép đặt phía trên động cơ không?
Theo Khoản 7.2.1, quy chuẩn cấm đặt ống nhiên liệu phía trên động cơ và ống khí thải. Ngoại lệ chỉ áp dụng cho nhiên liệu không phải là xăng, với điều kiện đoạn ống đó không có mối nối tháo rời được, hoặc phải lắp đặt khay hứng dầu chuyên dụng ngăn ngừa rò rỉ rơi vào thiết bị.
Có được sử dụng mối nối ren đối với đường ống dẫn xăng không?
Theo Khoản 7.1.15, các mối nối tháo rời của đường ống thông thường dùng mặt bích; ống có đường kính trong nhỏ hơn 32 mm được phép dùng mối nối ren, nhưng quy chuẩn loại trừ và nghiêm cấm sử dụng mối nối ren đối với các ống dẫn của hệ thống nhiên liệu dùng xăng.
Vỏ thiết bị điện trên phương tiện thủy cỡ nhỏ phải nối đất khi nào?
Theo Mục 8.6, vỏ của tất cả các thiết bị điện và cáp điện có điện áp làm việc lớn hơn 55 V đối với dòng một chiều (DC) hoặc lớn hơn 30 V đối với dòng xoay chiều (AC) bắt buộc phải được nối đất tin cậy bằng dây đồng mềm hoặc lõi cáp chuyên dùng.
Kiểm soát kỹ thuật để bảo đảm phương tiện an toàn
Các quy chuẩn kỹ thuật đóng mới và lắp ráp phương tiện thủy nội địa cỡ nhỏ được thiết lập nhằm loại trừ nguy cơ chìm đắm do thủng vách ngăn, nguy cơ nứt gãy thân vỏ gỗ và nguy cơ hỏa hoạn buồng máy. Chủ phương tiện, kỹ sư thiết kế và cơ sở đóng tàu cần chủ động đối chiếu từng cơ cấu chịu lực, tuyến ống nhiên liệu và vị trí đặt thiết bị điện với quy định kỹ thuật hiện hành trước khi đề nghị cơ quan đăng kiểm tiến hành giám sát kỹ thuật và cấp chứng nhận an toàn.
Nguồn để đối chiếu
Kiểm tra văn bản gốc, thời điểm và phạm vi áp dụng trước khi sử dụng thông tin.
Mở nguồn chính thức