Đến nội dung chính
Góc LuậtThông tin có nguồn · Biên tập có trách nhiệm
Tra cứu văn bản Văn bản đã lưu (0) Thông báoĐăng nhậpĐăng ký

Cấm cán bộ có người nhà là đối tượng bị kiểm tra tham gia đoàn kiểm tra tư pháp

Thông tư 15/2026/TT-BTP của Bộ Tư pháp quy định rõ thành viên không được tham gia đoàn kiểm tra khi có người thân thích là đối tượng kiểm tra hoặc giữ chức vụ quản lý.

Mục lục nội dungThu gọn

Bộ Tư pháp đã ban hành Thông tư 15/2026/TT-BTP quy định về hoạt động kiểm tra trong các lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Tư pháp. Điểm trọng tâm đáng chú ý của văn bản này là siết chặt kỷ luật công vụ, đặt ra các giới hạn nghiêm ngặt nhằm ngăn chặn xung đột lợi ích ngay từ khâu thành lập và kiện toàn nhân sự kiểm tra. Quy định mới cấm tuyệt đối công chức, viên chức tham gia đoàn kiểm tra tư pháp khi thuộc các trường hợp có quan hệ gia đình trực hệ hoặc hôn nhân với người thuộc diện bị kiểm tra.

Phạm vi điều chỉnh và các nhóm đối tượng chịu sự tác động

Theo khoản 1 Điều 1, văn bản điều chỉnh hoạt động kiểm tra và việc phân cấp kiểm tra trong các lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Tư pháp. Quy định này tạo khuôn khổ pháp lý xác định thẩm quyền, trình tự và trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị khi tiến hành các cuộc kiểm tra chuyên ngành thuộc phạm vi quản lý của Bộ.

Đồng thời, theo khoản 2 Điều 1, hoạt động kiểm tra trong phạm vi quản lý nội bộ thuộc Bộ Tư pháp không thuộc phạm vi điều chỉnh của văn bản này. Điều này phân định ranh giới giữa kiểm tra nội bộ cơ quan và hoạt động kiểm tra quản lý nhà nước đối với các đối tượng bên ngoài.

Theo Điều 2, các đối tượng chịu sự điều chỉnh bao gồm người có thẩm quyền kiểm tra và cơ quan, tổ chức, cá nhân là đối tượng kiểm tra. Do đó, cả cơ quan ra quyết định kiểm tra lẫn đối tượng được kiểm tra đều có quyền và nghĩa vụ đối chiếu các tiêu chuẩn của thành viên tham gia đoàn nhằm bảo đảm tính công minh.

Cơ cấu tổ chức và các nguồn nhân sự thành lập đoàn kiểm tra

Theo khoản 1 Điều 8, đoàn kiểm tra được thành lập để thực hiện nhiệm vụ kiểm tra theo quyết định của người có thẩm quyền. Về cơ cấu tổ chức, đoàn gồm có Trưởng đoàn, Phó Trưởng đoàn (nếu có) và các thành viên khác. Mỗi vị trí đều có trách nhiệm cụ thể trong suốt quá trình triển khai nhiệm vụ kiểm tra.

Về nguồn nhân sự, theo khoản 2 Điều 8, thành viên đoàn kiểm tra là công chức, viên chức của các đơn vị thuộc Bộ Tư pháp, đáp ứng điều kiện, tiêu chuẩn và phù hợp với yêu cầu, nội dung kiểm tra. Trong trường hợp cần thiết hoặc trường hợp tổ chức đoàn liên ngành, người có thẩm quyền có thể mời người tham gia là công chức, viên chức, cá nhân của cơ quan, tổ chức khác cùng phối hợp thực hiện nhiệm vụ.

Theo khoản 3 Điều 8, trong trường hợp cần thiết hoặc theo yêu cầu của Lãnh đạo Bộ, Cục Pháp luật hình sự - hành chính và Quản lý xử lý vi phạm hành chính có trách nhiệm cử công chức tham gia hoặc tham mưu thành phần đoàn kiểm tra, bảo đảm nhân sự đúng chuyên môn nghiệp vụ.

Quy định nghiêm cấm cán bộ có người nhà tham gia đoàn kiểm tra

Nội dung cấm đoán then chốt được xác định cụ thể theo khoản 5 Điều 8: Thành viên của Đoàn kiểm tra không được tham gia Đoàn kiểm tra trong trường hợp có vợ, chồng, con, bố, mẹ, anh ruột, chị ruột hoặc em ruột của mình, của vợ hoặc chồng mình là đối tượng kiểm tra hoặc giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý của tổ chức là đối tượng kiểm tra.

Quy định này bao quát hai nhóm quan hệ thân nhân: quan hệ gia đình trực hệ của chính thành viên đoàn và quan hệ gia đình trực hệ của bên vợ hoặc chồng. Mối quan hệ thân nhân bị cấm bao gồm:

  • Vợ hoặc chồng của thành viên;
  • Bố đẻ, mẹ đẻ hoặc bố, mẹ của vợ, chồng;
  • Con ruột của thành viên hoặc con ruột của vợ, chồng;
  • Anh ruột, chị ruột, em ruột của chính thành viên hoặc anh ruột, chị ruột, em ruột của vợ, chồng thành viên.

Quy định cấm này phát sinh hiệu lực trong hai trường hợp thực tế: thứ nhất, khi người thân nêu trên chính là cá nhân đối tượng kiểm tra; thứ hai, khi người thân giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý của tổ chức là đối tượng kiểm tra. Quy định này bảo đảm thành viên đoàn không bị chi phối bởi tình cảm hoặc lợi ích cá nhân, giữ trọn tính liêm chính của hoạt động công vụ.

Tiêu chuẩn khắt khe đối với từng vị trí thành viên đoàn kiểm tra

Bên cạnh quy định cấm, theo khoản 4 Điều 8, thành viên đoàn kiểm tra bắt buộc phải đáp ứng đồng thời 5 tiêu chuẩn chuyên môn và phẩm chất:

  1. Có phẩm chất đạo đức tốt, có ý thức trách nhiệm, liêm khiết, trung thực, công minh, khách quan theo điểm a khoản 4 Điều 8;
  2. Có trình độ chuyên môn phù hợp với yêu cầu, nhiệm vụ của cuộc kiểm tra theo điểm b khoản 4 Điều 8;
  3. Am hiểu về nghiệp vụ kiểm tra, có khả năng phân tích, đánh giá, tổng hợp những vấn đề liên quan đến nội dung, lĩnh vực được kiểm tra theo điểm c khoản 4 Điều 8;
  4. Không trong thời gian xem xét, xử lý kỷ luật, xử lý hình sự theo điểm d khoản 4 Điều 8;
  5. Không thuộc trường hợp xung đột lợi ích với đối tượng kiểm tra theo quy định tại điểm đ khoản 4 Điều 8.

Bảng so sánh tiêu chuẩn và điều kiện cấm tham gia đoàn kiểm tra:

Nhóm tiêu chíQuy định cụ thểCăn cứ áp dụng
Tiêu chuẩn năng lựcTrình độ chuyên môn phù hợp; am hiểu nghiệp vụ kiểm tra; có khả năng phân tích, tổng hợpĐiểm b, điểm c khoản 4 Điều 8
Tiêu chuẩn phẩm chất và kỷ luậtĐạo đức tốt, liêm khiết; không trong thời gian xem xét xử lý kỷ luật, hình sựĐiểm a, điểm d khoản 4 Điều 8
Điều kiện về xung đột lợi íchKhông thuộc trường hợp xung đột lợi ích; tuyệt đối không có người nhà ruột thịt hoặc bên vợ/chồng là đối tượng hoặc lãnh đạo đơn vị bị kiểm traĐiểm đ khoản 4 và khoản 5 Điều 8

Thẩm quyền thay đổi và bổ sung thành viên đoàn kiểm tra

Để bảo đảm hoạt động kiểm tra không bị gián đoạn khi phát sinh các tình huống xung đột lợi ích hoặc vi phạm tiêu chuẩn, pháp luật dự liệu quy trình điều chỉnh nhân sự linh hoạt. Theo khoản 6 Điều 8, trong quá trình kiểm tra, người ra quyết định kiểm tra căn cứ tình hình thực tế hoặc đề xuất của Trưởng đoàn kiểm tra để xem xét, quyết định thay đổi Trưởng đoàn, Phó Trưởng đoàn hoặc thay đổi, bổ sung thành viên đoàn kiểm tra.

Quy định này cho phép loại bỏ kịp thời những cán bộ vi phạm điều cấm về thân nhân, đồng thời bổ sung người thay thế có đủ tiêu chuẩn nhằm duy trì tính liên tục và đúng pháp luật của cuộc kiểm tra.

Tình huống minh họa về áp dụng quy định cấm

Giả định một cuộc kiểm tra chuyên ngành được thành lập theo quyết định của người có thẩm quyền. Đoàn kiểm tra gồm Trưởng đoàn, Phó Trưởng đoàn và một công chức thuộc đơn vị của Bộ Tư pháp được phân công làm thành viên. Khi rà soát hồ sơ tổ chức là đối tượng kiểm tra, xác định anh ruột của vợ công chức này đang giữ chức vụ lãnh đạo tại tổ chức đó.

Căn cứ theo khoản 5 Điều 8, công chức này có anh ruột của vợ giữ chức vụ lãnh đạo của tổ chức là đối tượng kiểm tra, thuộc trường hợp nghiêm cấm tham gia. Do đó, thành viên này không được phép tham gia đoàn. Trưởng đoàn kiểm tra có trách nhiệm báo cáo để người ra quyết định kiểm tra căn cứ tình hình thực tế xem xét, quyết định thay đổi thành viên đoàn theo khoản 6 Điều 8.

Trách nhiệm của các bên liên quan để tránh vi phạm

Để thực thi nghiêm túc các quy định, các bên liên quan cần thực hiện đúng các trách nhiệm cụ thể:

  • Người có thẩm quyền kiểm tra: Ra quyết định thành lập đoàn kiểm tra đúng thành phần; chủ động xem xét, quyết định thay đổi Trưởng đoàn, Phó Trưởng đoàn, thành viên khi có vi phạm tiêu chuẩn hoặc có đề xuất theo khoản 1 và khoản 6 Điều 8.
  • Cục Pháp luật hình sự - hành chính và Quản lý xử lý vi phạm hành chính: Có trách nhiệm cử công chức tham gia hoặc tham mưu thành phần đoàn kiểm tra khi cần thiết hoặc theo yêu cầu của Lãnh đạo Bộ theo khoản 3 Điều 8.
  • Công chức, viên chức tham gia đoàn: Tự đối chiếu tiêu chuẩn theo khoản 4 Điều 8; chủ động báo cáo và từ chối tham gia khi phát hiện người thân thích thuộc diện điều cấm tại khoản 5 Điều 8.
  • Đối tượng kiểm tra: Phối hợp, cung cấp thông tin trung thực về bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị mình theo quy định áp dụng tại Điều 2.

Câu hỏi thường gặp

Thành viên đoàn kiểm tra có người thân là lãnh đạo đối tượng kiểm tra thì xử lý thế nào?

Theo khoản 5 và khoản 6 Điều 8, người đó không được tham gia đoàn kiểm tra. Người ra quyết định kiểm tra sẽ căn cứ tình hình thực tế hoặc đề xuất của Trưởng đoàn để xem xét, quyết định thay đổi thành viên.

Công chức đang bị xem xét kỷ luật có được tham gia đoàn kiểm tra không?

Theo điểm d khoản 4 Điều 8, thành viên đoàn kiểm tra bắt buộc phải không trong thời gian xem xét, xử lý kỷ luật, xử lý hình sự. Do đó, người đang trong thời gian xem xét xử lý kỷ luật không đủ tiêu chuẩn tham gia.

Người ngoài Bộ Tư pháp có thể tham gia đoàn kiểm tra không?

Theo khoản 2 Điều 8, trong trường hợp cần thiết hoặc trường hợp tổ chức đoàn liên ngành, người có thẩm quyền có thể mời người tham gia đoàn kiểm tra là công chức, viên chức, cá nhân của cơ quan, tổ chức khác.

Kiểm tra hiệu lực và đối chiếu văn bản

Việc nắm rõ các tiêu chuẩn và điều cấm tại Thông tư 15/2026/TT-BTP giúp các cơ quan, đơn vị phòng ngừa vi phạm kỷ luật công vụ và tránh nguy cơ vô hiệu hóa kết quả kiểm tra. Đơn vị và cán bộ cần đối chiếu trực tiếp văn bản gốc, thường xuyên cập nhật tình trạng hiệu lực và tham khảo tư vấn chuyên môn khi triển khai hoạt động kiểm tra trên thực tế.

Ảnh minh họa AI: tiêu chuẩn chức danh, góc không gian và đời sống
Góc Luật · Ảnh minh họa AI

Nguồn để đối chiếu

Kiểm tra văn bản gốc, thời điểm và phạm vi áp dụng trước khi sử dụng thông tin.

Mở nguồn chính thức

Bài viết liên quan

Xem thêm