Có được chờ giải phóng toàn bộ mặt bằng mới bàn giao cho nhà thầu?
Theo Báo cáo 908/BC-BTC của Bộ Tài chính, cơ quan chức năng yêu cầu ưu tiên bàn giao ngay mặt bằng đủ điều kiện để tổ chức thi công liên tục, không chờ giải phóng toàn bộ dự án và nghiêm cấm cản trở vật liệu liên tỉnh.
Mục lục nội dungThu gọn
Không được phép chờ giải phóng toàn bộ mặt bằng mới tiến hành bàn giao cho nhà thầu. Theo Mục VII.1 Báo cáo số 908/BC-BTC ngày 03/11/2026 của Bộ Tài chính về tình hình phân bổ, giải ngân vốn đầu tư công, các cơ quan chức năng phải "ưu tiên bàn giao ngay các vị trí đã đủ điều kiện pháp lý và có thể tổ chức thi công liên tục, không chờ giải phóng mặt bằng toàn bộ dự án." Yêu cầu này nhằm tháo gỡ điểm nghẽn mặt bằng, bảo đảm tiến độ thi công và giải ngân nguồn vốn trong đợt cao điểm 03 tháng từ tháng 11/2026 đến hết ngày 31/01/2027 theo Nghị quyết số 312/NQ-CP ngày 05/10/2026 của Chính phủ.
Nguyên tắc bàn giao mặt bằng từng phần theo chỉ đạo của Bộ Tài chính
Tình trạng chậm trễ trong công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là một trong những khó khăn, vướng mắc lớn ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả giải ngân vốn đầu tư công năm 2026. Để khắc phục tư duy hành chính cứng nhắc, theo Mục VII.1 Báo cáo số 908/BC-BTC, Bộ Tài chính yêu cầu các địa phương và chủ đầu tư phải thay đổi phương thức tiếp cận thực địa. Việc chuyển giao mặt bằng không được tiến hành theo kiểu dàn trải hoặc chờ đợi toàn bộ chiều dài tuyến hay toàn bộ ranh giới dự án hoàn tất bồi thường.
Nguyên tắc cốt lõi được xác lập là ưu tiên bàn giao từng phần theo hình thức phân đoạn, cuốn chiếu. Điều kiện tiên quyết để thực hiện phương thức này gồm hai yếu tố cấu thành: thứ nhất là vị trí đã bảo đảm đầy đủ tính pháp lý về thu hồi đất và bồi thường; thứ hai là vị trí đó phải đáp ứng yêu cầu kỹ thuật để tổ chức thi công liên tục, không rơi vào tình trạng bị cô lập hoặc đứt đoạn tuyến thi công. Giải pháp này giúp các đơn vị xây dựng đưa phương tiện cơ giới vào công trường ngay, rút ngắn thời gian chờ đợi máy móc nhàn rỗi.
Bên cạnh đó, áp lực tiến độ đang rất lớn khi thời gian giải ngân niên độ 2026 chỉ còn 03 tháng (từ tháng 11/2026 đến hết ngày 31/01/2027) theo tinh thần Nghị quyết số 312/NQ-CP ngày 05/10/2026 của Chính phủ. Do đó, việc bàn giao mặt bằng từng phần là giải pháp cấp bách nhằm đẩy nhanh khối lượng nghiệm thu và thanh toán khối lượng hoàn thành, bảo đảm hoàn thành cao nhất kế hoạch vốn ngân sách nhà nước được giao.
Trình tự giải quyết vướng mắc mặt bằng và xây dựng khu tái định cư
Nhằm bảo đảm các vị trí bàn giao đạt chuẩn pháp lý, theo Mục VII.1 Báo cáo số 908/BC-BTC, chính quyền các địa phương phải chủ động rà soát cụ thể từng dự án, từng vị trí còn vướng mắc trên địa bàn. Quy trình xử lý hồ sơ cần được tập trung đẩy nhanh ở các khâu trọng yếu: xác định nguồn gốc đất, định giá đất cụ thể, hoàn thiện hồ sơ, lập, thẩm định và phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đúng quy định pháp luật.
Cơ quan thực hiện nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải lập lịch biểu hoàn thành cụ thể cho từng thủ tục hành chính. Không giải quyết chung chung mà phải phân công rõ người, rõ việc, đồng thời tăng cường đối thoại trực tiếp với người dân trên cơ sở chính sách pháp luật đã ban hành. Công tác tuyên truyền, vận động, giải thích các quy định bồi thường, hỗ trợ phải được đẩy mạnh nhằm tạo sự đồng thuận cao nhất của người dân trong vùng bị ảnh hưởng bởi dự án.
Đối với việc bảo đảm quyền lợi an cư của nhân dân, theo Mục VII.1 Báo cáo số 908/BC-BTC, các địa phương phải tập trung đẩy nhanh tiến độ đầu tư xây dựng các khu tái định cư. Cơ sở hạ tầng tại khu tái định cư phải đi trước một bước nhằm bảo đảm điều kiện sống ổn định cho người dân bị thu hồi đất. Đi kèm với đó, cơ quan chức năng phải thực hiện đầy đủ các chính sách hỗ trợ di dời, ổn định chỗ ở, đời sống và phương án chuyển đổi sinh kế bền vững theo quy định, tạo tâm lý an tâm để các hộ gia đình tự nguyện bàn giao mặt bằng sớm.
Đồng thời, theo Mục VII.1 Báo cáo số 908/BC-BTC, các địa phương cần khẩn trương rà soát kết quả thực hiện các nhiệm vụ được giao hoàn thành trong tháng 10/2026 theo Thông báo số 517/TB-VPCP ngày 07/10/2026 của Văn phòng Chính phủ thông báo kết luận của Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc tại Hội nghị Ban Chỉ đạo công trình trọng điểm lĩnh vực Công Thương và Xây dựng (lần thứ nhất). Những nội dung chưa hoàn thành phải được tập trung xử lý dứt điểm, làm rõ nguyên nhân, quy trách nhiệm cá nhân và ấn định thời hạn xử lý cụ thể, dứt khoát không để ảnh hưởng dây chuyền đến tiến độ giải ngân vốn.
Quy định cấm đặt thêm thủ tục cản trở nguồn cung vật liệu liên tỉnh
Song song với điểm nghẽn mặt bằng, nguồn cung vật liệu xây dựng là yếu tố quyết định tốc độ thi công công trình. Triển khai thực hiện Quyết định số 2800/QĐ-BCT ngày 24/10/2026 của Bộ Công Thương về điều phối, hỗ trợ nguồn vật liệu xây dựng thông thường giữa các tỉnh, thành phố, Bộ Tài chính đã đưa ra yêu cầu mang tính kỷ cương nghiêm ngặt đối với các địa phương.
Theo Mục VII.2 Báo cáo số 908/BC-BTC, các địa phương có trách nhiệm ưu tiên giải quyết nhanh các thủ tục cấp phép thăm dò, cấp phép khai thác mỏ mới, gia hạn giấy phép và nâng công suất khai thác khoáng sản phục vụ công trình theo đúng quy định. Đặc biệt, Bộ Tài chính chỉ đạo dứt khoát: "không đặt thêm thủ tục, điều kiện cản trở việc cung ứng vật liệu giữa các địa phương." Quy định này ngăn chặn tình trạng cục bộ địa phương, gây khó khăn cho việc vận chuyển cát, đá xây dựng qua ranh giới hành chính.
Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố phải chủ động rà soát nhu cầu vật liệu của từng dự án trên địa bàn, phối hợp chặt chẽ với các địa phương sở hữu mỏ khoáng sản để đẩy nhanh thủ tục hành chính, nâng công suất khai thác các mỏ đang hoạt động nhằm bảo đảm nguồn cung đồng bộ. Các địa phương cung cấp và tiếp nhận vật liệu phải ngồi lại cùng nhau, thống nhất rõ ràng về nguồn cung, trữ lượng, khối lượng phân bổ, tiến độ cung ứng chi tiết và phương án luân chuyển vật liệu tối ưu phục vụ thi công những tháng cuối năm 2026.
Trọng tâm điều phối được đặt vào các khu vực đang thiếu hụt nguồn vật liệu nghiêm trọng. Theo Mục VII.2 Báo cáo số 908/BC-BTC, các tỉnh, thành phố khu vực Đồng bằng sông Cửu Long phải tập trung tháo gỡ khó khăn về nguồn cát đắp nền, khẩn trương đưa các mỏ đã được cấp phép vào khai thác, nâng công suất các mỏ hiện hữu và nghiên cứu bổ sung nguồn cung hợp lý. Nguồn cát đắp này phải được ưu tiên hàng đầu cho các công trình trọng điểm gồm dự án Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng, dự án Thành phố Hồ Chí Minh - Trung Lương - Mỹ Thuận và các dự án đang thiếu cát đắp nền.
Đối với nguồn vật liệu đá xây dựng, các địa phương có mỏ đá phải chủ động nâng công suất khai thác, tăng khả năng cung ứng cho thị trường, phối hợp chặt chẽ với các địa phương thiếu nguồn để hình thành chuỗi cung ứng ổn định. Nhiệm vụ này tập trung ưu tiên cung ứng cho dự án Cao Lãnh - An Hữu cùng các dự án hạ tầng giao thông khu vực phía Nam.
Về công tác quản lý chi phí, theo Mục VII.2 Báo cáo số 908/BC-BTC, các cơ quan chức năng phải tăng cường theo dõi biến động thị trường, kịp thời công bố giá vật liệu và chỉ số giá xây dựng theo chỉ đạo của Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc tại Thông báo số 517/TB-VPCP ngày 07/10/2026. Bộ Xây dựng chủ trì theo dõi giá vật liệu, chi phí xây dựng, đề xuất bình ổn giá và chỉ đạo địa phương cập nhật giá sát thực tế; kiên quyết xử lý hành vi đầu cơ, găm hàng, thao túng giá theo kết luận chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng tại Thông báo số 528/TB-VPCP ngày 15/10/2026 của Văn phòng Chính phủ.
Nghĩa vụ cụ thể khi thực hiện bàn giao cho nhà thầu đối với các bên
Việc bàn giao mặt bằng từng phần và giải tỏa rào cản chuỗi cung ứng vật liệu tác động trực tiếp đến bốn nhóm chủ thể chính tham gia vào chu trình dự án đầu tư công. Theo các nội dung tại Mục VII.1 và Mục VII.2 Báo cáo số 908/BC-BTC, trách nhiệm và nghĩa vụ của từng bên được phân định rành mạch:
- Chính quyền địa phương các cấp: Chịu trách nhiệm trực tiếp về công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Phải chủ động rà soát từng vị trí đất vướng mắc, hoàn thành xác định nguồn gốc đất, phê duyệt phương án bồi thường; lập lịch giải quyết thủ tục và thực hiện đối thoại với dân; đẩy nhanh xây dựng khu tái định cư và giải quyết chính sách sinh kế; tuyệt đối không đặt thêm thủ tục cản trở vận chuyển vật liệu liên tỉnh; ưu tiên cấp phép, nâng công suất các mỏ khoáng sản trên địa bàn.
- Chủ đầu tư và Ban quản lý dự án: Đóng vai trò hạt nhân kết nối; rà soát nhu cầu vật liệu còn thiếu của từng gói thầu; phối hợp cơ quan giải phóng mặt bằng để tiếp nhận từng phân đoạn đủ điều kiện pháp lý; phối hợp địa phương cung cấp và tiếp nhận vật liệu nhằm xác định khối lượng, tiến độ và phương án vận chuyển cụ thể.
- Doanh nghiệp khai thác, cung ứng vật liệu: Khẩn trương hoàn thiện hồ sơ để nâng công suất mỏ; đưa các mỏ đã cấp phép vào khai thác ngay; bảo đảm chuỗi cung ứng vật liệu cát, đá ổn định cho các tuyến công trình trọng điểm theo điều phối chung; tuân thủ nghiêm quy định về niêm yết giá, không đầu cơ găm hàng tăng giá trục lợi.
- Đơn vị thi công xây lắp: Tiếp nhận ngay các vị trí mặt bằng đã bảo đảm điều kiện kỹ thuật và pháp lý; bố trí nhân lực, thiết bị để tổ chức thi công liên tục theo hình thức cuốn chiếu; chủ động lập kế hoạch sử dụng vật liệu sát thực tế công trường những tháng cuối năm 2026.
| Nhóm chủ thể | Nhiệm vụ trọng tâm | Căn cứ thực hiện | Hạn chế / Hành vi bị cấm |
|---|---|---|---|
| Chính quyền địa phương | Bồi thường, tái định cư; cấp phép mỏ; điều phối vật liệu | Mục VII.1 và Mục VII.2 | Cấm đặt thêm thủ tục cản trở lưu thông vật liệu liên tỉnh |
| Chủ đầu tư dự án | Tiếp nhận mặt bằng từng phần; chốt khối lượng vật liệu | Mục VII.1 và Mục VII.2 | Không chờ đủ 100% diện tích mới tổ chức bàn giao mặt bằng |
| Doanh nghiệp khai thác mỏ | Khai thác mỏ được duyệt; nâng công suất theo quy định | Mục VII.2 | Nghiêm cấm đầu cơ, găm hàng, thao túng giá vật liệu |
Tình huống minh họa về giải ngân và tổ chức mặt bằng tại các dự án trọng điểm
Để nhận diện rõ nét quy mô áp lực thực hiện nhiệm vụ, cần xét đến các số liệu tài chính được nêu trong Báo cáo số 908/BC-BTC. Theo Mục I.1 Báo cáo số 908/BC-BTC, tổng số vốn kế hoạch đầu tư công nguồn ngân sách nhà nước năm 2026 đã được Quốc hội quyết định là 1.105.823,4 tỷ đồng. Trên cơ sở đó, số vốn đã được Chính phủ giao cho các bộ, cơ quan trung ương và địa phương là 969.595,4 tỷ đồng (trong đó vốn ngân sách trung ương là 319.368,8 tỷ đồng, bao gồm vốn trong nước là 301.913,7 tỷ đồng).
Tình huống thực tế diễn ra tại các công trình trọng điểm khu vực phía Nam: Giả định một dự án thành phần thuộc tuyến Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng hoặc Cao Lãnh - An Hữu đang trong giai đoạn nước rút của đợt cao điểm giải ngân 03 tháng (tháng 11/2026 đến hết ngày 31/01/2027) theo Nghị quyết số 312/NQ-CP ngày 05/10/2026. Nếu chủ đầu tư và chính quyền địa phương máy móc chờ giải quyết xong khiếu nại đất đai ở một vài vị trí hộ dân cuối tuyến mới chuyển giao thực địa, toàn bộ gói thầu sẽ bị ngưng trệ, phương tiện cơ giới không thể vận hành, dẫn đến không có khối lượng xây lắp để làm thủ tục giải ngân phần vốn ngân sách trung ương được phân bổ.
Ngược lại, khi vận dụng đúng Mục VII.1 Báo cáo số 908/BC-BTC, cơ quan bồi thường lập tức bàn giao ngay các đoạn tuyến độc lập đã hoàn thành phương án hỗ trợ, bồi thường. Nhà thầu tiếp nhận mặt bằng từng phần, tập trung máy móc thi công nền đường liên tục. Đồng thời, căn cứ theo Mục VII.2 Báo cáo số 908/BC-BTC và Quyết định số 2800/QĐ-BCT ngày 24/10/2026 của Bộ Công Thương, chủ đầu tư chủ động phối hợp các tỉnh lân cận tiếp nhận nguồn cát đắp nền và đá xây dựng đã được nâng công suất, không bị cản trở bởi các thủ tục liên tỉnh. Sự kết hợp nhịp nhàng giữa mặt bằng có sẵn và nguồn vật liệu thông suốt sẽ tạo ra khối lượng nghiệm thu thực tế, giúp đơn vị cải thiện kết quả chấm điểm giải ngân từ mức chưa tốt lên mức tốt hoặc rất tốt theo tiêu chí đánh giá của Chính phủ.
Câu hỏi thường gặp về tiến độ giải phóng mặt bằng và cung ứng vật liệu
Nhà thầu có quyền yêu cầu nhận mặt bằng từng phần để thi công không?
Có. Căn cứ theo chỉ đạo tại Mục VII.1 Báo cáo số 908/BC-BTC của Bộ Tài chính, cơ quan chức năng có trách nhiệm ưu tiên bàn giao ngay các vị trí đã đủ điều kiện pháp lý và có thể tổ chức thi công liên tục. Chủ đầu tư và các đơn vị xây dựng hoàn toàn có quyền phối hợp với cơ quan bồi thường để tiếp nhận thực địa từng phần nhằm tổ chức thi công cuốn chiếu ngay, không phải chờ giải phóng mặt bằng toàn bộ dự án.
Địa phương có được ban hành quy định riêng hạn chế vận chuyển vật liệu sang tỉnh khác không?
Tuyệt đối không. Theo Mục VII.2 Báo cáo số 908/BC-BTC, các địa phương phải thực hiện Quyết định số 2800/QĐ-BCT ngày 24/10/2026 của Bộ Công Thương về điều phối nguồn vật liệu xây dựng thông thường giữa các địa phương; đồng thời văn bản nghiêm cấm việc tự ý đặt thêm các thủ tục, điều kiện cản trở việc cung ứng, luân chuyển vật liệu xây dựng giữa các tỉnh, thành phố.
Dự án giao thông trọng điểm nào được ưu tiên điều phối nguồn vật liệu xây dựng?
Theo Mục VII.2 Báo cáo số 908/BC-BTC, nguồn cát đắp nền tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long được ưu tiên cung ứng cho dự án Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng, dự án Thành phố Hồ Chí Minh - Trung Lương - Mỹ Thuận và các dự án đang thiếu cát. Trong khi đó, nguồn vật liệu đá xây dựng được ưu tiên điều phối hình thành chuỗi cung ứng ổn định cho dự án Cao Lãnh - An Hữu và các dự án trọng điểm khu vực phía Nam.
Thời hạn cao điểm tập trung giải ngân vốn đầu tư công năm 2026 được ấn định đến khi nào?
Theo nội dung Báo cáo số 908/BC-BTC, các bộ, cơ quan trung ương và địa phương phải tập trung cao độ công tác giải ngân vốn đầu tư công trong khoảng thời gian 03 tháng, bắt đầu từ tháng 11/2026 đến hết ngày 31/01/2027, bám sát các chỉ đạo tại Nghị quyết số 312/NQ-CP ngày 05/10/2026 của Chính phủ.
Kết luận và các bước triển khai tiếp theo
Chỉ đạo tại Báo cáo số 908/BC-BTC của Bộ Tài chính đã làm rõ giải pháp tháo gỡ hai điểm nghẽn then chốt của đầu tư công: dứt khoát xóa bỏ tư duy chờ giải phóng toàn bộ mặt bằng mới bàn giao thực địa và xóa bỏ rào cản hành chính gây tắc nghẽn chuỗi cung ứng nguyên vật liệu xây dựng liên tỉnh. Đây là cơ sở pháp lý và điều hành quan trọng nhằm đẩy nhanh dòng vốn đầu tư công vào nền kinh tế trong giai đoạn cao điểm từ tháng 11/2026 đến hết ngày 31/01/2027.
Đối với chính quyền địa phương, chủ đầu tư và các tổ chức liên quan, bước đi cần thiết hiện nay là kiểm tra hiệu lực áp dụng của các quyết định chuyên ngành, rà soát đối chiếu văn bản gốc như Quyết định số 2800/QĐ-BCT ngày 24/10/2026 của Bộ Công Thương và các văn bản chỉ đạo điều hành liên quan của Văn phòng Chính phủ. Trong trường hợp phát sinh tranh chấp phức tạp về bồi thường, giải tỏa hoặc vướng mắc trong hợp đồng kinh tế do biến động nguồn cung vật tư, các bên cần chủ động tham khảo ý kiến tư vấn pháp lý chuyên sâu để bảo đảm mọi quyết định điều hành đều tuân thủ chặt chẽ quy định của Luật Đầu tư công và hệ thống pháp luật hiện hành.
Nguồn để đối chiếu
Kiểm tra văn bản gốc, thời điểm và phạm vi áp dụng trước khi sử dụng thông tin.
Mở nguồn chính thức