Đơn vị không phân công việc khác khi Hội thẩm đang xử án
Theo Thông tư 178/2026/TT-BQP, Hội thẩm quân nhân có quyền yêu cầu đơn vị nơi công tác không điều động, giao việc khác trong thời gian thực hiện nhiệm vụ xét xử, buộc chỉ huy các cấp phải nắm rõ quy định.
Mục lục nội dungThu gọn
Vấn đề bảo đảm tính độc lập và thời gian thực hiện nhiệm vụ tư pháp của quân nhân khi tham gia Hội đồng xét xử luôn đặt ra nhiều yêu cầu chặt chẽ đối với các cơ quan, đơn vị Quân đội. Theo quy định tại Thông tư 178/2026/TT-BQP của Bộ Quốc phòng, các cơ quan và doanh nghiệp có nhân sự tham gia xét xử phải tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc không phân công việc khác khi Hội thẩm quân nhân đang thực hiện nhiệm vụ theo sự phân công của Chánh án Tòa án quân sự. Quy định này tác động trực tiếp đến công tác quản lý quân số, điều hành sản xuất kinh doanh và duy trì kỷ luật tại các đơn vị trong toàn quân từ thời điểm Thông tư 178/2026/TT-BQP được ban hành vào ngày 03 tháng 11 năm 2026.
Quyền yêu cầu không phân công việc khác của Hội thẩm quân nhân
Khoản 3 Điều 5 Thông tư 178/2026/TT-BQP nêu rõ: "Trong thời gian làm nhiệm vụ theo sự phân công của Chánh án Tòa án quân sự, Hội thẩm quân nhân có quyền yêu cầu cơ quan, đơn vị nơi đang công tác không điều động, phân công nhiệm vụ khác, trừ trường hợp đặc biệt."
Quy định trên xác lập một cơ chế bảo vệ trực tiếp vị thế và thời gian làm việc của Hội thẩm quân nhân. Khi có quyết định hoặc sự phân công chính thức từ Chánh án Tòa án quân sự, quân nhân không chỉ đơn thuần thực hiện một nhiệm vụ đột xuất mà đang tiến hành chức năng xét xử nhân danh Nhà nước. Do đó, quyền yêu cầu không phân công việc khác là quyền năng pháp lý trực tiếp để ngăn chặn sự gián đoạn trong quá trình nghiên cứu hồ sơ vụ án, tham gia phiên tòa và nghị án.
Về phía lãnh đạo, chỉ huy cơ quan, đơn vị hoặc doanh nghiệp Quân đội nơi quân nhân biên chế, việc tôn trọng quyền này là trách nhiệm pháp lý bắt buộc. Ngoại lệ duy nhất được Thông tư 178/2026/TT-BQP chỉ ra tại khoản 3 Điều 5 là "trường hợp đặc biệt". Nếu không thuộc trường hợp đặc biệt, mọi quyết định điều động, phân công nhiệm vụ chuyên môn chồng chéo làm ảnh hưởng đến lịch xét xử đều không đúng tinh thần văn bản.
Trách nhiệm của cơ quan, đơn vị trong phối hợp và quản lý nhân sự
Để đảm bảo hoạt động tư pháp diễn ra thông suốt, trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị không dừng lại ở việc tiếp nhận yêu cầu từ quân nhân mà còn được thể chế hóa thành nghĩa vụ chủ động. Khoản 1 Điều 18 Thông tư 178/2026/TT-BQP quy định rõ các cơ quan, đơn vị, tổ chức, cá nhân trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mình có trách nhiệm phân công, sắp xếp công việc phù hợp và tạo điều kiện thuận lợi để Hội thẩm quân nhân và Đoàn Hội thẩm quân nhân thực hiện nhiệm vụ theo quy định.
Song song đó, khoản 3 Điều 18 Thông tư 178/2026/TT-BQP quy định người chỉ huy các cấp phải phối hợp chặt chẽ với các Tòa án quân sự trong quản lý, giám sát hoạt động của Hội thẩm quân nhân. Việc phối hợp này đòi hỏi sự liên lạc thường xuyên giữa cơ quan quản lý cán bộ, quân lực của đơn vị với Tòa án quân sự thụ lý vụ án nhằm nắm chắc kế hoạch, lịch công tác, đảm bảo quân số tại đơn vị không bị xáo trộn đột ngột.
Nghĩa vụ thông báo ngay bằng văn bản khi có biến động tổ chức
Tại khoản 2 Điều 18 Thông tư 178/2026/TT-BQP, trách nhiệm thông tin giữa đơn vị cơ sở và Tòa án quân sự được siết chặt qua các trường hợp cụ thể. Khi có các biến động ảnh hưởng đến tư cách hoặc khả năng tham gia xét xử của nhân sự, lãnh đạo, chỉ huy cơ quan, đơn vị phải có phản ứng tức thì.
Quy định tại khoản 2 Điều 18 Thông tư 178/2026/TT-BQP liệt kê chi tiết các sự kiện pháp lý bắt buộc phải thông báo:
- Cơ quan, đơn vị nơi Hội thẩm quân nhân công tác giải thể;
- Cơ quan, đơn vị nơi Hội thẩm quân nhân công tác sáp nhập;
- Chuyển vị trí đóng quân của đơn vị ra khỏi địa bàn xét xử;
- Hội thẩm quân nhân chuyển công tác đến đơn vị khác ngoài địa bàn xét xử;
- Hội thẩm quân nhân không đủ điều kiện tiếp tục làm Hội thẩm quân nhân.
Phương thức thực hiện bắt buộc theo khoản 2 Điều 18 Thông tư 178/2026/TT-BQP là người chỉ huy, lãnh đạo đơn vị "phải thông báo ngay bằng văn bản cho Tòa án quân sự nơi quản lý Hội thẩm quân nhân đó biết." Hình thức văn bản là căn cứ xác định đơn vị đã hoàn thành trách nhiệm quản lý nhân sự, bảo đảm Tòa án nắm bắt kịp thời để điều chỉnh danh sách phân công xét xử.
| Nội dung biến động (theo khoản 2 Điều 18) | Trách nhiệm của chỉ huy đơn vị | Hình thức thông báo bắt buộc |
|---|---|---|
| Giải thể, sáp nhập cơ quan, đơn vị | Báo cáo ngay cho Tòa án quân sự nơi quản lý Hội thẩm quân nhân | Bằng văn bản |
| Chuyển vị trí đóng quân ra khỏi địa bàn xét xử | Báo cáo ngay sự thay đổi địa bàn đóng quân | Bằng văn bản |
| Hội thẩm chuyển công tác ra ngoài địa bàn xét xử | Thông báo biến động nhân sự chuyển đơn vị | Bằng văn bản |
| Hội thẩm không đủ điều kiện tiếp tục làm nhiệm vụ | Rà soát tiêu chuẩn và thông báo ngay lý do không đủ điều kiện | Bằng văn bản |
Các quyền hạn khác của Hội thẩm quân nhân khi tham gia tố tụng
Không chỉ dừng lại ở quyền yêu cầu về thời gian và công việc, khoản 2 Điều 5 Thông tư 178/2026/TT-BQP trao quyền cho Hội thẩm quân nhân được phản ánh với Chánh án Tòa án quân sự đang quản lý Hội thẩm quân nhân, Thẩm phán chủ tọa phiên tòa về các vấn đề có liên quan đến việc giải quyết, xét xử vụ án.
Đồng thời, theo khoản 2 Điều 5 Thông tư 178/2026/TT-BQP, Hội thẩm quân nhân có quyền liên hệ với các cơ quan, đơn vị và các quân nhân, công chức, công nhân, viên chức quốc phòng để thực hiện quyền hạn của Hội thẩm quân nhân. Các đơn vị liên quan khi nhận được liên hệ có trách nhiệm hợp tác, hỗ trợ, không được gây trở ngại cho hoạt động xác minh, tìm hiểu nhằm phục vụ công tác xét xử chính xác, khách quan.
Ngoài ra, khoản 1 Điều 5 Thông tư 178/2026/TT-BQP khẳng định Hội thẩm quân nhân thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn quy định tại các khoản 2, 3, 4 và 5 Điều 125 Luật Tổ chức Tòa án nhân dân, hợp thành hệ thống quyền hạn đầy đủ khi tiến hành tố tụng.
Tình huống thực tế và danh sách việc cần làm cho người chỉ huy
Giả định một đơn vị có sĩ quan được phân công làm Hội thẩm quân nhân tham gia một vụ án theo văn bản phân công của Chánh án Tòa án quân sự. Trong cùng thời điểm phiên tòa diễn ra, chỉ huy đơn vị có kế hoạch điều động sĩ quan này đi công tác đột xuất phục vụ nhiệm vụ sản xuất kinh doanh tại địa phương khác không thuộc trường hợp đặc biệt. Chiểu theo khoản 3 Điều 5 Thông tư 178/2026/TT-BQP, sĩ quan này có quyền yêu cầu đơn vị giữ nguyên kế hoạch xét xử và chỉ huy đơn vị phải bố trí nhân sự khác thay thế, không được tự ý điều động đi công tác.
Các bước chỉ huy cơ quan, đơn vị và doanh nghiệp Quân đội cần thực hiện:
- Kiểm tra và lưu trữ văn bản phân công làm nhiệm vụ xét xử của Chánh án Tòa án quân sự gửi tới đơn vị theo khoản 3 Điều 5 Thông tư 178/2026/TT-BQP.
- Rà soát lịch công tác, lập phương án phân công người thay thế xử lý nhiệm vụ thường xuyên của Hội thẩm quân nhân, bảo đảm nguyên tắc tạo điều kiện thuận lợi theo khoản 1 Điều 18 Thông tư 178/2026/TT-BQP.
- Tuyệt đối không ban hành quyết định điều động, giao việc khác làm ảnh hưởng đến thời gian xét xử, trừ trường hợp đặc biệt theo khoản 3 Điều 5 Thông tư 178/2026/TT-BQP.
- Khi có chủ trương sáp nhập, giải thể, di chuyển vị trí đóng quân hoặc nhân sự chuyển công tác, chỉ đạo cơ quan chuyên môn gửi văn bản thông báo ngay cho Tòa án quân sự theo đúng khoản 2 Điều 18 Thông tư 178/2026/TT-BQP.
Câu hỏi thường gặp
Đơn vị có được điều động Hội thẩm quân nhân khi có lịch xử án không?
Theo khoản 3 Điều 5 Thông tư 178/2026/TT-BQP, đơn vị không được phân công, điều động nhiệm vụ khác nếu Hội thẩm quân nhân đã yêu cầu, trừ trường hợp đặc biệt.
Trách nhiệm báo cáo của đơn vị khi Hội thẩm quân nhân chuyển công tác ra sao?
Theo khoản 2 Điều 18 Thông tư 178/2026/TT-BQP, lãnh đạo, chỉ huy cơ quan, đơn vị phải thông báo ngay bằng văn bản cho Tòa án quân sự nơi quản lý Hội thẩm quân nhân đó biết.
Hội thẩm quân nhân có được liên hệ cán bộ, công nhân viên quốc phòng để làm việc không?
Theo khoản 2 Điều 5 Thông tư 178/2026/TT-BQP, Hội thẩm quân nhân có quyền liên hệ với các cơ quan, đơn vị và các quân nhân, công chức, công nhân, viên chức quốc phòng để thực hiện quyền hạn của mình.
Tổng kết và khuyến nghị tuân thủ
Thông tư 178/2026/TT-BQP của Bộ Quốc phòng đã phân định ranh giới trách nhiệm rất cụ thể giữa nhiệm vụ chuyên môn của đơn vị và hoạt động tư pháp của Tòa án quân sự. Các chỉ huy cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp Quân đội cần chủ động rà soát quy trình quản lý nhân sự, kiểm tra hiệu lực áp dụng, đối chiếu kỹ lưỡng các điều khoản tại văn bản gốc và tham khảo ý kiến tư vấn pháp lý từ cơ quan nghiệp vụ để thực hiện đúng trách nhiệm phối hợp quản lý Hội thẩm quân nhân theo quy định.
Nguồn để đối chiếu
Kiểm tra văn bản gốc, thời điểm và phạm vi áp dụng trước khi sử dụng thông tin.
Mở nguồn chính thức