Kỹ thuật xử lý ảnh UAV: Tuyệt đối không để trống dữ liệu DSM và DEM
Văn bản hợp nhất 104/2026/VBHN-TT-BNNMT của Bộ Tài nguyên và Môi trường siết chặt kỹ thuật xử lý ảnh UAV, yêu cầu dữ liệu DSM và DEM tuyệt đối không có vùng trống và cắt chờm biên 1cm.
Mục lục nội dungThu gọn
Văn bản hợp nhất 104/2026/VBHN-TT-BNNMT của Bộ Tài nguyên và Môi trường đang đặt ra khung kỷ luật kỹ thuật khắt khe cho hoạt động bay chụp và xử lý dữ liệu không ảnh. Đối với các đơn vị xử lý mô hình số bề mặt (DSM), mô hình số độ cao (DEM) và bình đồ ảnh, quy chuẩn này trực tiếp loại bỏ các sản phẩm có lỗ hổng dữ liệu nội bộ hoặc sai lệch biên ghép, buộc quy trình sản xuất phải kiểm soát chặt chẽ từ thông số bay chụp gốc đến khâu biên tập cuối cùng.
Quy chuẩn cơ sở toán học và hệ quy chiếu bắt buộc
Theo khoản 1 Điều 7, mọi sản phẩm gồm đám mây điểm, DSM, DEM và bình đồ ảnh thành lập từ tàu bay không người lái bắt buộc phải xây dựng trên Hệ quy chiếu và Hệ tọa độ quốc gia VN-2000. Kinh tuyến trục và múi chiếu phải tuân thủ hướng dẫn kỹ thuật áp dụng hệ quy chiếu và hệ tọa độ quốc gia VN-2000. Việc thống nhất hệ tọa độ loại bỏ hoàn toàn các sai số chuyển đổi tự do giữa các phần mềm trút dữ liệu bay thương mại.
Về cao độ, theo khoản 2 Điều 7, hệ độ cao sử dụng trong việc xây dựng mô hình số độ cao là hệ độ cao quốc gia hiện hành. Doanh nghiệp đo đạc không được sử dụng các hệ độ cao giả định hoặc hệ độ cao WGS-84 elipsoid chưa qua chuyển đổi mô hình Geoid chuẩn khi xuất sản phẩm bàn giao.
Chỉ tiêu chất lượng ảnh gốc: Yếu tố quyết định chất lượng mô hình độ cao
Chất lượng của DSM và DEM phụ thuộc trực tiếp vào dữ liệu thu nhận ban đầu. Theo điểm a khoản 1 Điều 8, ảnh gốc phải đảm bảo độ tương phản đồng đều, độ sáng, độ nét, màu sắc đối tượng rõ ràng để phân biệt trực quan. Đặc biệt, độ nhòe hình ảnh không được vượt quá 0,25 GSD. Nếu vượt quá ngưỡng nhòe này, thuật toán xử lý ảnh UAV tự động sẽ nhận diện sai điểm ảnh đồng mức, dẫn đến biến dạng bề mặt mô hình số.
Về thiết kế tuyến bay, theo điểm b khoản 1 Điều 8, độ phủ ngang của ảnh gốc bắt buộc đạt từ 60% đến 80%, độ phủ dọc không nhỏ hơn 70%. Giới hạn độ phủ này nhằm ngăn ngừa góc chết khi bay chụp các khu vực có chênh cao địa hình lớn.
Độ phân giải mặt đất (GSD) của ảnh gốc được kiểm soát chặt theo bảng thông số tại điểm c khoản 1 Điều 8:
| Khoảng cao đều đường bình độ cơ bản | Tỷ lệ 1:500 | Tỷ lệ 1:1.000 | Tỷ lệ 1:2.000 | Tỷ lệ 1:5.000 |
|---|---|---|---|---|
| 0,5 m | 0,04 m | 0,04 m | Không áp dụng | Không áp dụng |
| 1,0 m | 0,04 m | 0,08 m | 0,08 m | Không áp dụng |
| 2,5 m | Không áp dụng | 0,08 m | 0,15 m | 0,15 m |
| 5,0 m | Không áp dụng | Không áp dụng | 0,15 m | 0,30 m |
Đồng thời, theo khoản 2 Điều 8, độ cao bay chụp so với bề mặt đất phải được tính toán nghiêm ngặt theo công thức: H = f x GSD / S, trong đó f là tiêu cự ống kính, S là kích thước pixel và GSD là độ phân giải mặt đất tương ứng với tỷ lệ bản đồ.
Yêu cầu kỹ thuật xử lý ảnh UAV với mô hình DSM và DEM
Theo khoản 1 Điều 9, định dạng và cấu trúc dữ liệu mô hình số độ cao được chuẩn hóa thống nhất. Dữ liệu đám mây điểm lưu trữ theo định dạng LAS (điểm a khoản 1 Điều 9). Dữ liệu DSM và DEM được lưu trữ ở định dạng raster GeoTiFF-32 bit và định dạng ASCII (điểm c khoản 1 Điều 9). Cấu trúc của DSM và DEM phải ở dạng lưới ô vuông với kích thước phụ thuộc vào khoảng cao đều đường bình độ theo điểm b khoản 1 Điều 9:
| Khoảng cao đều đường bình độ cơ bản (m) | Kích thước ô lưới của DSM, DEM (m) |
|---|---|
| 0,5 | 0,5 x 0,5 |
| 1,0 | 1,0 x 1,0 |
| 2,5 | 2,5 x 2,5 |
| 5,0 | 5,0 x 5,0 |
Yêu cầu trọng tâm của quy chuẩn nằm ở điểm d khoản 1 Điều 9: Phạm vi dữ liệu DSM, DEM phải được cắt chờm biên khu bay 1cm theo tỷ lệ bản đồ cần thành lập và không được có dữ liệu trống bên trong khu vực bay. Quy định này cấm triệt để việc bàn giao các mô hình có lỗ thủng bề mặt do thiếu điểm ảnh ghép (NoData), nước mặt hoặc thực phủ rậm rạp.
Chỉ tiêu sai số độ cao và phương pháp kiểm tra thực địa
Sai số độ cao của mô hình DEM được khống chế nghiêm ngặt. Theo điểm đ khoản 1 Điều 9, sai số trung phương về độ cao của DEM không được vượt quá các giới hạn:
- Khoảng cao đều 1,0 m: sai số trung phương không vượt quá 0,25 m.
- Khoảng cao đều 2,5 m: sai số trung phương không vượt quá 0,80 m.
- Khoảng cao đều 5,0 m: sai số trung phương không vượt quá 1,70 m.
- Trường hợp khoảng cao đều 0,5 m (chỉ áp dụng cho vùng địa hình ổn định, bằng phẳng, quang đãng, thực phủ thưa thớt): sai số trung phương không vượt quá 0,125 m.
Về sai số giới hạn, theo điểm e khoản 1 Điều 9, giá trị này không được vượt quá 2 lần sai số trung phương. Tất cả các sai lệch đo kiểm tra không được vượt quá sai số giới hạn, đồng thời số lượng trị đo có giá trị nằm trong khoảng từ 70% đến 100% sai số giới hạn không được vượt quá 10% tổng số điểm kiểm tra.
Công tác kiểm tra ngoại nghiệp không dựa trên dữ liệu bay nội suy. Theo điểm g khoản 1 Điều 9, kỹ thuật viên phải sử dụng máy toàn đạc điện tử hoặc thiết bị GNSS để đo kiểm tra DEM ngoài thực địa, lấy trạm đo từ các điểm thuộc lưới đo vẽ cấp 2 trở lên theo quy định kỹ thuật đo đạc trực tiếp địa hình.
Quy chuẩn thành lập bình đồ ảnh và sai số tiếp biên
Bình đồ ảnh là sản phẩm trực quan gắn liền với mô hình bề mặt. Theo điểm a khoản 1 Điều 9, dữ liệu bình đồ ảnh phải có định dạng GeoTiFF 24-bit, đảm bảo màu sắc tự nhiên hài hòa, không quá sáng hoặc quá tối, không bị lóa và không có mây che.
Độ phân giải của bình đồ ảnh theo điểm b khoản 1 Điều 9 phân định rõ: tỷ lệ 1:500 đạt 0,05 m; tỷ lệ 1:1.000 đạt 0,10 m; tỷ lệ 1:2.000 đạt 0,20 m; và tỷ lệ 1:5.000 đạt 0,30 m. Độ chính xác vị trí mặt phẳng điểm ảnh so với điểm khống chế đo vẽ gần nhất theo điểm c khoản 1 Điều 9 không được vượt quá 0,4 mm tính theo tỷ lệ bản đồ.
Khi biên tập và ghép các khối ảnh, theo khoản 3 Điều 19, tiếp biên giữa các khối ảnh liền kề theo địa vật cùng tên trên bình đồ ảnh phải đảm bảo sai số về mặt phẳng không được vượt quá 0,5 mm theo tỷ lệ bản đồ cần thành lập. Theo khoản 4 Điều 19 và điểm d khoản 2 Điều 9, bình đồ ảnh phải cắt chia dạng hình chữ nhật và cắt chờm 1cm ra ngoài khung trong mảnh bản đồ, hoặc cắt chờm 1cm ngoài biên khu bay nếu bình đồ không kín mảnh bản đồ.
Tình huống minh họa: Xử lý dữ liệu khu bay tỷ lệ 1:1.000
Một dự án bay chụp thành lập bản đồ địa hình tỷ lệ 1:1.000 với khoảng cao đều đường bình độ cơ bản 1,0 m thực hiện các chỉ tiêu sau:
- Độ phân giải mặt đất GSD của ảnh gốc: đạt 0,08 m; độ nhòe hình ảnh không vượt quá 0,25 GSD (theo Điều 8).
- Độ phủ: dọc 70%, ngang 60% (theo Điều 8).
- Dữ liệu DEM: lưu trữ GeoTiFF-32 bit và ASCII, mắt lưới kích thước đúng 1,0 x 1,0 m (theo Điều 9).
- Phạm vi cắt DEM: cắt trùm ra ngoài biên khu bay 1cm theo tỷ lệ 1:1.000 (tương đương 10 m thực địa), không chứa bất kỳ điểm ảnh trống nào bên trong phạm vi tính toán (theo Điều 9).
- Sai số trung phương độ cao DEM kiểm tra bằng thiết bị GNSS ngoài thực địa: không vượt quá 0,25 m, sai số giới hạn tối đa 0,50 m (theo Điều 9).
- Bình đồ ảnh: định dạng GeoTiFF 24-bit, độ phân giải 0,10 m, sai số tiếp biên địa vật cùng tên giữa các khối liền kề không quá 0,5 mm theo tỷ lệ bản đồ (tương đương 0,5 m thực địa) (theo Điều 9 và Điều 19).
Đơn vị đo đạc bản đồ cần làm gì để tuân thủ
Để đảm bảo sản phẩm được phê duyệt, các tổ chức tham gia xử lý ảnh UAV cần thực hiện các bước chuẩn bị:
- Rà soát thiết bị bay và cảm biến chụp: tính toán độ cao bay H theo đúng công thức tại khoản 2 Điều 8 để đảm bảo GSD chuẩn theo Bảng 1, kiểm soát tốc độ màn trập để độ nhòe ảnh dưới 0,25 GSD.
- Thiết lập thông số bay: cài đặt đường bay đảm bảo độ phủ ảnh ngang từ 60% đến 80% và độ phủ dọc từ 70% trở lên theo điểm b khoản 1 Điều 8.
- Kiểm soát khâu nội suy dữ liệu: cấu hình phần mềm xử lý không để xảy ra ô lưới NoData trong phạm vi khu bay; thiết lập vùng cắt chờm biên 1cm theo tỷ lệ bản đồ cho cả DSM, DEM và bình đồ ảnh theo Điều 9.
- Xuất đúng định dạng: lưu trữ đám mây điểm định dạng LAS, DSM/DEM theo chuẩn GeoTiFF-32 bit cùng ASCII, bình đồ ảnh theo GeoTiFF 24-bit màu tự nhiên theo Điều 9.
- Tổ chức đo đạc kiểm tra: dùng máy toàn đạc điện tử hoặc GNSS đo kiểm tra từ các điểm lưới đo vẽ cấp 2 trở lên để đánh giá sai số trung phương độ cao DEM và sai số mặt phẳng trước khi nộp hồ sơ nghiệm thu theo điểm g khoản 1 Điều 9.
Câu hỏi thường gặp
Dữ liệu DEM có được phép nội suy lấp vùng trống nếu khu bay có mặt nước lớn không?
Theo điểm d khoản 1 Điều 9, quy định nêu rõ phạm vi dữ liệu DSM, DEM không được có dữ liệu trống bên trong khu vực bay. Đơn vị thành lập phải sử dụng các giải pháp kỹ thuật xử lý để mô hình hóa liên tục, không để xuất hiện các giá trị rỗng (NoData) trong sản phẩm bàn giao.
Độ nhòe hình ảnh gốc được tính toán và giới hạn như thế nào?
Theo điểm a khoản 1 Điều 8, độ nhòe của hình ảnh không được vượt quá 0,25 GSD. Hình ảnh gốc phải có độ tương phản đồng đều, sắc nét và phân biệt rõ đối tượng trực quan.
Sai số tiếp biên giữa các khối ảnh liền kề trên bình đồ ảnh tối đa là bao nhiêu?
Theo khoản 3 Điều 19, tiếp biên giữa các khối ảnh liền kề theo địa vật cùng tên trên bình đồ ảnh phải đảm bảo sai số về mặt phẳng không được vượt quá 0,5 mm theo tỷ lệ bản đồ cần thành lập.
Khuyến nghị rà soát và đối chiếu kỹ thuật
Các yêu cầu kỹ thuật tại Văn bản hợp nhất 104/2026/VBHN-TT-BNNMT ràng buộc trực tiếp trách nhiệm nghiệm thu sản phẩm của chủ đầu tư và đơn vị thi công. Việc nắm vững sai số độ cao, định dạng lưu trữ và quy tắc cắt chờm biên khu bay là điều kiện bắt buộc để dữ liệu không bị trả về. Các đơn vị đo đạc bản đồ cần đối chiếu trực tiếp quy trình sản xuất nội bộ với văn bản gốc để chuẩn hóa chất lượng sản phẩm.
Nguồn để đối chiếu
Kiểm tra văn bản gốc, thời điểm và phạm vi áp dụng trước khi sử dụng thông tin.
Mở nguồn chính thức