Đến nội dung chính
Góc LuậtThông tin có nguồn · Biên tập có trách nhiệm
Tra cứu văn bản Văn bản đã lưu (0) Thông báoĐăng nhậpĐăng ký

Khi nào phải dừng bay và bay bù trong đo đạc dữ liệu ảnh UAV?

Theo Văn bản hợp nhất 104/2026/VBHN-TT-BNNMT, tổ bay phải dừng bay khi thời tiết xấu hoặc thiết bị lỗi, đồng thời bắt buộc bay bù khi phạm vi bay hay chất lượng ảnh không đạt yêu cầu thiết kế.

Mục lục nội dungThu gọn

Khi thực hiện bay chụp phục vụ thành lập bản đồ và xây dựng cơ sở dữ liệu địa lý, tổ bay phải dừng bay ngay và đưa thiết bị về vị trí xuất phát nếu thời tiết không đảm bảo hoặc thiết bị thu nhận dữ liệu chập chờn; đồng thời bắt buộc phải tổ chức dừng bay và bay bù khi dữ liệu ảnh chụp thiếu hụt phạm vi hoặc không đạt tiêu chuẩn kỹ thuật.

Trường hợp bắt buộc dừng bay khẩn cấp theo quy chuẩn kỹ thuật

Trong công tác đo đạc dữ liệu ảnh số từ tàu bay không người lái phục vụ xây dựng, cập nhật cơ sở dữ liệu nền địa lý quốc gia tỷ lệ 1:2.000, 1:5.000 cũng như thành lập bản đồ địa hình tỷ lệ 1:500, 1:1.000, việc kiểm soát hành trình bay đòi hỏi sự chuẩn xác tuyệt đối nhằm bảo đảm an toàn thiết bị và tính chính xác của dữ liệu không gian.

Căn cứ theo điểm c khoản 1 Điều 14, người vận hành bay chụp ảnh phải tuân thủ nghiêm ngặt theo đúng mục đích, đúng khu vực và khung thời gian đã được cấp phép bay. Đồng thời, tổ bay phải duy trì việc giám sát liên tục toàn bộ quá trình hoạt động của tàu bay không người lái (UAV) và các hệ thống thiết bị phụ trợ đi kèm.

Quy chuẩn nêu rõ hai điều kiện tiên quyết buộc người điều khiển phải lập tức dừng ca bay:

  • Khi điều kiện thời tiết tại khu vực đo đạc không đảm bảo an toàn cho thiết bị bay hoặc không đủ tiêu chuẩn để thu nhận dữ liệu ảnh số theo quy định.
  • Khi phát hiện một trong các thiết bị có liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến quá trình thu nhận dữ liệu hoạt động không ổn định, phát sinh lỗi kỹ thuật hoặc mất kết nối.

Khi gặp phải một trong hai tình huống kỹ thuật trên, mệnh lệnh duy nhất theo điểm c khoản 1 Điều 14 là kỹ thuật viên phải dừng bay ngay lập tức và điều khiển thiết bị bay quay trở lại vị trí xuất phát ban đầu, không được phép tiếp tục hành trình bay để thu nhận dữ liệu dở dang.

Yêu cầu vận hành GNSS trạm cố định đồng bộ cùng chuyến bay

Dữ liệu ảnh chụp từ tàu bay không người lái chỉ có giá trị khi được gán ghép tọa độ chính xác thông qua hệ thống định vị vệ tinh. Do đó, quy trình vận hành máy thu GNSS tại trạm cố định mặt đất được liên kết chặt chẽ với từng thời điểm cất cánh và hạ cánh của thiết bị bay.

Theo điểm a khoản 2 Điều 14, kỹ thuật viên đo đạc bắt buộc phải sử dụng máy thu GNSS đa tần số tại trạm cố định và thiết lập chế độ thu tín hiệu với tần suất 1 giây liên tục trong suốt toàn bộ quá trình bay chụp ảnh trên không.

Về thời gian vận hành, điểm b khoản 2 Điều 14 quy định rõ mốc thời gian bật và tắt máy thu GNSS như sau:

  • Máy thu GNSS tại trạm cố định phải được bật trước khi thiết bị bay cất cánh tối thiểu 5 phút nhằm đảm bảo quá trình thu nhận tín hiệu vệ tinh đạt trạng thái ổn định.
  • Sau khi tàu bay không người lái hạ cánh an toàn xuống mặt đất, máy thu GNSS trạm cố định phải tiếp tục duy trì hoạt động thêm tối thiểu 5 phút rồi mới được phép tắt nguồn.

Bên cạnh mốc thời gian thu tín hiệu, việc đo chiều cao ăng-ten máy thu GNSS trạm cố định cũng phải tuân thủ kỷ luật đo lường nghiêm ngặt. Theo điểm c khoản 2 Điều 14, chiều cao ăng-ten trạm cố định phải được đo độc lập đủ 3 lần bằng thước thép chuyên dụng và ghi nhận số đọc chính xác đến từng mi-li-mét (mm). Ba thời điểm đo bao gồm: thời điểm bắt đầu bay, thời điểm giữa ca bay và thời điểm trước khi kết thúc ca bay chụp.

Tiêu chí kiểm tra chất lượng dữ liệu để xác định yêu cầu bay bù

Sau khi kết thúc bay chụp tại thực địa, toàn bộ dữ liệu phải trải qua quá trình kiểm tra, thẩm định chi tiết trước khi đưa vào tính toán bình sai mạng lưới và nắn ảnh. Theo khoản 1 và khoản 2 Điều 15, đơn vị thực hiện phải sao lưu dữ liệu ảnh gốc từ máy ảnh, dữ liệu đo GNSS từ trạm cố định và dữ liệu GNSS từ chính thiết bị bay; sau đó tiến hành tính toán xác định tọa độ tâm chụp và các nguyên tố định hướng ảnh.

Theo khoản 3 Điều 15, dữ liệu sau bay chụp phải được kiểm tra chất lượng toàn diện theo bốn nhóm tiêu chí kỹ thuật chính:

  • Điều kiện bay chụp: Theo điểm a khoản 3 Điều 15, kiểm tra khái quát tốc độ bay, cấp độ gió, thời gian chụp thực tế so với đồ án thiết kế kỹ thuật và chất lượng tín hiệu dữ liệu thu GNSS.
  • Phạm vi không gian: Theo điểm b khoản 3 Điều 15, kiểm tra độ chờm ảnh ra ngoài đường biên của các phân khu bay so với thiết kế, phát hiện kịp thời các khoảng không gian bị hở hoặc bị bay sót ảnh.
  • Độ phủ ảnh: Theo điểm c khoản 3 Điều 15, kiểm tra độ phủ dọc và độ phủ ngang của các dải ảnh chụp so với đồ án thiết kế; trong đó độ phủ dọc và độ phủ ngang thực tế không được phép nhỏ hơn 5% so với thiết kế.
  • Chất lượng hình ảnh: Theo điểm d khoản 3 Điều 15, đánh giá độ rõ nét, độ tương phản của hình ảnh, điều kiện ánh sáng lúc chụp, mức độ che khuất của bóng nắng và bóng mây; kiểm tra độ rõ ràng của hình ảnh tại các khu vực bố trí điểm khống chế ảnh và điểm kiểm tra mặt đất.

Căn cứ theo khoản 4 Điều 15, nếu kết quả kiểm tra cho thấy phạm vi bay bị thiếu sót hoặc chất lượng ảnh chụp không đáp ứng các chỉ tiêu kỹ thuật đã thiết kế, đơn vị thi công bắt buộc phải tổ chức tiến hành bay bù để bổ sung đầy đủ dữ liệu.

Quy trình dừng bay và bay bù UAV đối chiếu theo quy chuẩn kỹ thuật

Để giúp các đội đo đạc thực địa và kỹ thuật viên văn phòng nắm rõ các bước xử lý kỹ thuật, bảng đối chiếu dưới đây hệ thống hóa các điều kiện xử lý dữ liệu và vận hành bay chụp theo quy định:

Nội dung công việc Yêu cầu kỹ thuật bắt buộc Căn cứ quy định
Đăng ký bay địa phương Liên hệ cơ quan quản lý tại địa phương theo phép bay; thống nhất khu vực, thời gian, độ cao bay. Điểm a khoản 1 Điều 14
Kiểm tra trước khi bay Kiểm tra toàn diện tình trạng hoạt động của UAV, máy ảnh, GNSS, trạm điều khiển mặt đất và thiết bị kèm theo. Điểm b khoản 1 Điều 14
Xử lý khi bay gặp sự cố Dừng bay lập tức và đưa UAV về điểm xuất phát khi thời tiết không đảm bảo hoặc thiết bị không ổn định. Điểm c khoản 1 Điều 14
Vận hành GNSS cố định Bật trước khi bay tối thiểu 5 phút, tắt sau khi hạ cánh 5 phút; ghi tín hiệu đa tần số chu kỳ 1 giây; đo chiều cao ăng-ten 3 lần bằng thước thép đến mm. Điểm a, b, c khoản 2 Điều 14
Sao lưu và xử lý sơ bộ Sao lưu dữ liệu vào máy tính sau mỗi ca bay; sao lưu ảnh gốc, GNSS trạm và GNSS máy bay; tính tọa độ tâm chụp. Điểm d khoản 1 Điều 14; Khoản 1, 2 Điều 15
Tiến hành bay bù Thực hiện bay bù khi phạm vi bay bị hở sót, độ phủ sai lệch hoặc chất lượng hình ảnh không đạt yêu cầu. Khoản 4 Điều 15

Tình huống thực tế và trách nhiệm các bên liên quan

Trong hoạt động thực tế, việc nắm vững các trường hợp phải dừng bay và tổ chức bay bù giúp các tổ bay hạn chế tối đa rủi ro pháp lý và lãng phí nguồn lực kỹ thuật.

Tình huống kỹ thuật trên thực địa

Một tổ bay triển khai đo đạc bản đồ địa hình tỷ lệ 1:1.000. Trước ca bay, tổ bay bật máy thu GNSS đa tần số tại trạm cố định đủ 5 phút trước khi cất cánh theo điểm b khoản 2 Điều 14 và tiến hành đo chiều cao ăng-ten lần thứ nhất bằng thước thép đến mm theo điểm c khoản 2 Điều 14. Trong quá trình bay chụp, gió tại khu vực đo tăng mạnh vượt cấp độ cho phép và đường truyền tín hiệu từ máy thu GNSS trên UAV báo lỗi không ổn định.

Theo điểm c khoản 1 Điều 14, người điều khiển phải kích hoạt lệnh dừng bay ngay lập tức và đưa UAV về bãi xuất phát. Sau đó, kỹ thuật viên thực hiện sao lưu dữ liệu hiện có vào máy tính theo điểm d khoản 1 Điều 14. Khi tiến hành kiểm tra dữ liệu sau ca bay theo khoản 3 Điều 15, tổ bay phát hiện phân khu bay bị hở và sót dải bay, đồng thời độ phủ ngang của dải ảnh nhỏ hơn 5% so với thiết kế. Đối chiếu khoản 4 Điều 15, tổ bay có trách nhiệm lập kế hoạch và tiến hành bay bù toàn bộ khu vực chưa đạt chuẩn kỹ thuật.

Trách nhiệm cụ thể của từng vị trí chuyên môn

  • Người vận hành tàu bay không người lái: Chịu trách nhiệm bay đúng khu vực, độ cao, thời gian được cấp phép; liên hệ cơ quan quản lý tại địa phương theo điểm a khoản 1 Điều 14; giám sát liên tục thiết bị và ra quyết định dừng bay đưa UAV về vị trí xuất phát khi có sự cố kỹ thuật hoặc thời tiết bất lợi theo điểm c khoản 1 Điều 14.
  • Kỹ thuật viên đo đạc GNSS: Thiết lập máy thu trạm cố định đa tần số thu nhận tín hiệu 1 giây theo điểm a khoản 2 Điều 14; tuân thủ thời gian bật trước 5 phút và tắt sau 5 phút theo điểm b khoản 2 Điều 14; đo chiều cao ăng-ten đủ 3 lần vào đầu ca, giữa ca và trước khi kết thúc ca bay bằng thước thép đến mm theo điểm c khoản 2 Điều 14.
  • Kỹ thuật viên xử lý dữ liệu ảnh: Tiếp nhận dữ liệu ảnh gốc, dữ liệu GNSS cố định và GNSS máy bay để sao lưu an toàn theo khoản 1 Điều 15; xác định tọa độ tâm chụp theo khoản 2 Điều 15; kiểm tra độ phủ dọc, độ phủ ngang, độ chờm ảnh, bóng mây che khuất theo khoản 3 Điều 15; lập danh sách khu vực không đạt để yêu cầu bay bù theo khoản 4 Điều 15.

Câu hỏi thường gặp về xử lý kỹ thuật khi bay chụp UAV

Thời điểm nào bắt buộc phải cho UAV hạ cánh khẩn cấp về vị trí xuất phát?

Theo điểm c khoản 1 Điều 14, người vận hành phải dừng bay và điều khiển UAV về điểm xuất phát ngay khi điều kiện thời tiết không đảm bảo hoặc khi phát hiện một trong các thiết bị liên quan đến thu nhận dữ liệu hoạt động không ổn định.

Độ phủ ảnh chụp thực địa bị giảm bao nhiêu thì bắt buộc phải bay bù?

Căn cứ theo điểm c khoản 3 Điều 15, độ phủ dọc và độ phủ ngang của ảnh chụp thực tế không được nhỏ hơn 5% so với phương án thiết kế kỹ thuật. Trường hợp độ phủ không đáp ứng mức này hoặc xuất hiện khu vực hở, sót thì phải thực hiện bay bù theo khoản 4 Điều 15.

Quy định đo chiều cao ăng-ten máy thu GNSS trạm cố định như thế nào?

Theo điểm c khoản 2 Điều 14, chiều cao ăng-ten máy thu GNSS tại trạm cố định phải được đo độc lập 3 lần bằng thước thép, ghi nhận số đọc chính xác đến mm vào 3 mốc: thời điểm bắt đầu bay, giữa ca bay và trước khi kết thúc ca bay.

Tổ bay cần làm gì ngay sau khi hoàn thành mỗi ca bay chụp?

Theo quy định tại điểm d khoản 1 Điều 14, ngay sau khi kết thúc mỗi ca bay, kỹ thuật viên phải thực hiện sao lưu toàn bộ dữ liệu vào thiết bị lưu trữ trên máy tính và tiến hành công tác kiểm tra, đánh giá sơ bộ chất lượng dữ liệu thu nhận được.

Đảm bảo tuân thủ quy chuẩn bay chụp ảnh và khuyến nghị thực thi

Việc kiểm soát chặt chẽ điều kiện bay chụp và chất lượng ảnh số không chỉ bảo toàn thiết bị bay mà còn là căn cứ pháp lý để sản phẩm đo đạc bản đồ đạt tiêu chuẩn nghiệm thu. Kỹ thuật viên và các đơn vị đo đạc cần thường xuyên đối chiếu các thông số bay, quy trình đo GNSS đồng bộ và tiêu chí phủ ảnh trực tiếp với các điều khoản kỹ thuật hiện hành trước khi bàn giao dữ liệu thành phẩm.

Nguồn để đối chiếu

Kiểm tra văn bản gốc, thời điểm và phạm vi áp dụng trước khi sử dụng thông tin.

Mở nguồn chính thức

Bài viết liên quan

Xem thêm
Quy định dừng bay và bay bù trong đo đạc dữ liệu ảnh UAV | Góc Luật