Đến nội dung chính
Góc LuậtThông tin có nguồn · Biên tập có trách nhiệm
Tra cứu văn bản Văn bản đã lưu (0) Thông báoĐăng nhậpĐăng ký

Theo dự thảo: Bỏ cấp huyện, giao cấp xã tiếp nhận cứu trợ

Dự thảo Nghị định đề xuất bãi bỏ hoàn toàn nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền và Ban Vận động cứu trợ cấp huyện, chuyển giao trực tiếp cho cấp tỉnh và Ủy ban nhân dân cấp xã.

Mục lục nội dungThu gọn

Bộ Tài chính đang lấy ý kiến dự thảo Nghị định thay thế Nghị định số 93/2021/NĐ-CP về vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng các nguồn đóng góp tự nguyện để thực hiện hoạt động xã hội, từ thiện. Theo dự thảo, mô hình tổ chức cứu trợ tại địa phương có thay đổi căn bản khi đề xuất xóa bỏ hoàn toàn cấp trung gian là cấp huyện, thiết lập cơ chế điều hành trực tiếp giữa cấp tỉnh và cấp xã. Đề xuất này tác động trực tiếp đến thẩm quyền của Ủy ban nhân dân cấp xã, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp cũng như tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động cứu trợ thiện nguyện.

Thay đổi cốt lõi: Giao cấp xã tiếp nhận cứu trợ và bãi bỏ cấp huyện

Điểm thay đổi mang tính cốt lõi trong chính sách cứu trợ theo dự thảo là việc lược bỏ toàn bộ quy định về Ủy ban nhân dân cấp huyện và Ban Vận động cứu trợ cấp huyện «theo điểm a mục 3.3 Tờ trình». Tại Nghị định số 93/2021/NĐ-CP trước đây, cấp huyện giữ vai trò trung gian tiếp nhận phân bổ và ủy quyền thực hiện các nhiệm vụ cứu trợ. Dự thảo Nghị định chuyển đổi sang phân định trực tiếp quyền hạn giữa cấp tỉnh và cấp xã.

Theo nội dung Tờ trình «theo mục 3.4», dự thảo bãi bỏ toàn bộ nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền địa phương cấp huyện và Ban Vận động cứu trợ cấp huyện, phân định lại giữa cấp tỉnh và cấp xã. Ủy ban nhân dân cấp xã được trao thẩm quyền trực tiếp vận động, tiếp nhận, phân phối nguồn đóng góp tự nguyện để khắc phục khó khăn do thiên tai, dịch bệnh, sự cố trên địa bàn. Việc thực hiện này được thực thi theo phân cấp hoặc theo quyết định của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh «theo điểm c khoản 1 Điều 2», thay thế hoàn toàn cho cơ chế ủy quyền từng cấp trước đây.

Cùng với chính quyền địa phương, tổ chức Ban Vận động nguồn đóng góp tự nguyện cũng được tái cấu trúc. Ban Vận động được tổ chức ở ba cấp gồm Trung ương, cấp tỉnh và cấp xã «theo khoản 1 Điều 9». Cấp huyện không còn duy trì Ban Vận động cứu trợ. Việc phân định thẩm quyền này rút ngắn quy trình phê chuẩn, giúp nguồn lực hỗ trợ đi thẳng từ cấp điều phối vĩ mô xuống tuyến cơ sở trực tiếp quản lý địa bàn và tiếp xúc người thụ hưởng.

Bảng so sánh quy định cứu trợ giữa cơ chế cũ và dự thảo mới

Bảng tổng hợp dưới đây phản ánh sự khác biệt giữa các quy định hiện hành và nội dung đang được lấy ý kiến theo dự thảo:

Nội dung phân địnhQuy định tại Nghị định số 93/2021/NĐ-CPĐề xuất theo dự thảo Nghị định mới
Thẩm quyền Ủy ban nhân dân cấp huyệnCó thẩm quyền vận động, tiếp nhận, phân phối và ủy quyền cho cấp xãLược bỏ toàn bộ quy định về nhiệm vụ, quyền hạn cứu trợ của Ủy ban nhân dân cấp huyện «theo điểm a mục 3.3 Tờ trình»
Tổ chức Ban Vận động cứu trợ cấp huyệnDuy trì tổ chức Ban Vận động cứu trợ cấp huyệnBãi bỏ hoàn toàn tổ chức và nhiệm vụ của Ban Vận động cứu trợ cấp huyện «theo mục 3.4 Tờ trình»
Cơ chế tiếp nhận của Ủy ban nhân dân cấp xãThực hiện nhiệm vụ theo cơ chế ủy quyền từ cấp huyệnTrực tiếp vận động, tiếp nhận, phân phối theo phân cấp hoặc theo quyết định của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh «theo điểm c khoản 1 Điều 2»
Mô hình tổ chức hệ thống Ban Vận độngTổ chức ở cấp Trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện và cấp xãChỉ tổ chức ở Trung ương, cấp tỉnh và cấp xã «theo khoản 1 Điều 9»
Kêu gọi, vận động của Mặt trận Tổ quốc cấp xãThực hiện điều phối qua hệ thống Mặt trận cấp huyệnKêu gọi khi được cấp ủy cùng cấp và Ban Vận động cấp tỉnh đồng ý «theo khoản 1 Điều 8»
Quyết định hỗ trợ khẩn cấp tại cấp xãPhải thông qua quy trình phê duyệt hoặc báo cáo tổng hợp từ huyệnBan Vận động cấp xã quyết định hỗ trợ ngay nhu cầu thiết yếu đối với tình huống đột xuất, hẹp; hoàn thiện hồ sơ báo cáo trong 10 ngày «theo khoản 4 Điều 12»
Thẩm quyền gia hạn thời gian tiếp nhậnỦy ban Mặt trận Tổ quốc các cấp quyết định theo phân cấpThuộc Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp tỉnh «theo khoản 2 Điều 10»

Thẩm quyền tiếp nhận cứu trợ cấp xã: Quyền hạn và giới hạn điều hành

Trao quyền trực tiếp cho tuyến cơ sở đi kèm các điều kiện kiểm soát quyền lực chặt chẽ. Ủy ban nhân dân cấp xã vận động, tiếp nhận, phân phối nguồn đóng góp tự nguyện khắc phục khó khăn do thiên tai, dịch bệnh, sự cố trên địa bàn không phải theo quyền hạn tự phát mà căn cứ theo phân cấp hoặc theo quyết định của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh «theo điểm c khoản 1 Điều 2». Điều này định rõ vai trò quản lý nhà nước thống nhất từ cấp tỉnh, bảo đảm nguồn lực xã hội được điều phối đồng bộ trên toàn địa bàn tỉnh.

Về phía hệ thống Mặt trận Tổ quốc, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã được kêu gọi, vận động cứu trợ nhưng phải đáp ứng điều kiện tiên quyết: có sự đồng ý của cấp ủy cùng cấp và có sự đồng ý của Ban Vận động cấp tỉnh «theo khoản 1 Điều 8». Quy định này thiết lập cơ chế giám sát từ tổ chức Đảng cơ sở và bảo đảm Mặt trận cấp tỉnh nắm bắt toàn diện khối lượng vận động trên địa bàn, ngăn ngừa chồng chéo hoặc phân tán nguồn lực.

Nhằm xử lý các tình huống cấp bách, dự thảo tạo cơ chế phản ứng nhanh cho cơ sở. Ban Vận động cấp xã được quyết định hỗ trợ ngay nhu cầu thiết yếu đối với thiên tai, dịch bệnh, sự cố đột xuất trong phạm vi hẹp «theo khoản 4 Điều 12». Để xác định mức chi viện cụ thể cho người dân, Ban Vận động thống nhất với Ủy ban nhân dân cùng cấp quyết định mức hỗ trợ cụ thể «theo khoản 4 Điều 13». Cơ chế thỏa thuận song phương tại chỗ này xóa bỏ sự chậm trễ trong các cuộc họp liên ngành phê duyệt từ tuyến huyện.

Điều kiện bảo đảm triển khai tại địa phương và trách nhiệm của cấp tỉnh

Bãi bỏ cấp huyện tạo khoảng trống hành chính nếu cấp xã không được tăng cường năng lực. Nhận diện vấn đề này, dự thảo gắn phân cấp với các điều kiện bảo đảm thực hiện bắt buộc đặt lên vai chính quyền cấp tỉnh. Theo đó, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm bố trí nguồn lực, kho bãi, phương tiện, hạ tầng công nghệ thông tin và tổ chức tập huấn nghiệp vụ cho cán bộ cấp xã «theo điểm c, điểm d khoản 13 Điều 32».

Trách nhiệm giám sát của cấp xã cũng được xác định cụ thể trong dự thảo. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chỉ đạo Ủy ban nhân dân cấp xã lập sổ theo dõi, công khai danh sách tổ chức, cá nhân đã thông báo vận động trên địa bàn và định kỳ kiểm tra việc chấp hành «theo điểm c, điểm d khoản 13 Điều 32». Việc lập sổ theo dõi tập trung tại cấp xã tạo điều kiện theo sát dòng tiền và hàng hóa cứu trợ phân bổ về từng thôn, xóm, hộ dân.

Bên cạnh thẩm quyền phân phối, cấp tỉnh giữ quyền điều phối thời gian cứu trợ. Thẩm quyền quyết định kéo dài thời gian tiếp nhận nguồn đóng góp tự nguyện chỉ tập trung ở cấp Trung ương và cấp tỉnh, cụ thể thuộc Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp tỉnh «theo khoản 2 Điều 10». Ban Vận động cấp xã không có thẩm quyền tự ý gia hạn thời gian tiếp nhận tiền, hàng cứu trợ.

Các đối tượng khác tham gia tiếp nhận và phân phối cứu trợ

Ngoài chính quyền và Mặt trận Tổ quốc hai cấp tỉnh - xã, dự thảo Nghị định quy định rõ các tổ chức, cá nhân khác trong hệ thống vận động, tiếp nhận và phân phối nguồn đóng góp tự nguyện:

  • Hội Chữ thập đỏ Việt Nam: Vận động, tiếp nhận, phân phối nguồn đóng góp tự nguyện khắc phục khó khăn do thiên tai, dịch bệnh, sự cố; hỗ trợ người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, đối tượng trợ giúp xã hội và người gặp rủi ro, biến cố đột xuất; phối hợp vận động; tiếp nhận, chuyển giao nguồn đóng góp tự nguyện hỗ trợ Nhân dân các quốc gia khác bị thiên tai «theo điểm b khoản 1 Điều 2».
  • Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia: Vận động đóng góp tự nguyện từ quốc tế trong các tình huống khẩn cấp về thiên tai; cơ quan thường trực của Ban Chỉ đạo tiếp nhận, chuyển giao «theo điểm d khoản 1 Điều 2, khoản 4 Điều 11 và khoản 11 Điều 32».
  • Bộ Ngoại giao: Chủ trì tổ chức vận động nguồn đóng góp tự nguyện hỗ trợ Nhân dân các quốc gia khác bị thiên tai «theo điểm c khoản 1 Điều 2».
  • Các cơ quan thông tin đại chúng, cơ sở y tế: Cơ quan thông tin đại chúng vận động, tiếp nhận nguồn đóng góp tự nguyện khắc phục khó khăn do thiên tai, dịch bệnh, sự cố theo quy định tại khoản 3 Điều 8; các cơ quan thông tin đại chúng, cơ sở y tế vận động, tiếp nhận và hỗ trợ bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo, người thuộc hộ nghèo, cận nghèo, đối tượng trợ giúp xã hội và người gặp rủi ro đột xuất «theo điểm đ khoản 1 Điều 2».
  • Các quỹ xã hội, quỹ từ thiện: Thành lập và hoạt động theo quy định của pháp luật, vận động, tiếp nhận, phân phối nguồn đóng góp tự nguyện theo quy định pháp luật và tôn chỉ, điều lệ của quỹ «theo điểm e khoản 1 Điều 2».
  • Doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ chức pháp nhân và cá nhân: Các doanh nghiệp, hợp tác xã và tổ chức khác có tư cách pháp nhân «theo điểm g khoản 1 Điều 2» cùng cá nhân có đủ năng lực hành vi dân sự «theo điểm h khoản 1 Điều 2» được tham gia vận động, tiếp nhận, phân phối theo quy định.

Quy định quản lý tài chính, kiểm toán và thủ tục hành chính

Dự thảo đề xuất sửa đổi cơ chế tài chính nhằm tạo thuận lợi cho hoạt động cứu trợ nhưng vẫn giữ nguyên tắc minh bạch. Về kiểm toán độc lập đối với các tổ chức, cá nhân vận động, kể cả cá nhân vận động trên không gian mạng: dự thảo không quy định kiểm toán bắt buộc đại trà «theo điểm đ khoản 1 Điều 5 Tờ trình». Cơ quan nhà nước có thẩm quyền chỉ kiểm tra và quyết định việc kiểm toán theo quy định của pháp luật trong trường hợp có dấu hiệu vi phạm các hành vi bị nghiêm cấm hoặc có phản ánh, kiến nghị của tổ chức, cá nhân đóng góp «theo điểm đ khoản 1 Điều 5 Tờ trình». Quy định này xuất phát từ việc chưa xác định được đối tượng, ngưỡng áp dụng, nguồn chi trả chi phí, chu kỳ và hệ quả pháp lý của báo cáo kiểm toán, đồng thời tương thích với Nghị định số 03/2026/NĐ-CP.

Đối với nguồn tài chính cứu trợ chưa giải ngân hết, dự thảo bổ sung quy định xử lý nguồn đóng góp tự nguyện bằng tiền chưa sử dụng hết trong năm «theo khoản 9 Điều 15». Mặt khác, dự thảo rà soát và đơn giản hóa còn 03 thủ tục hành chính theo khoản 2 Điều 7 Nghị định số 385/2026/NĐ-CP «theo mục 3.5 Tờ trình», bao gồm:

  1. Thủ tục thông báo và hướng dẫn phân phối nguồn đóng góp tự nguyện đối với doanh nghiệp, hợp tác xã và tổ chức khác có tư cách pháp nhân «theo khoản 6 Điều 12».
  2. Thủ tục thông báo và hướng dẫn phân phối nguồn đóng góp tự nguyện đối với cá nhân «theo khoản 1, khoản 2 Điều 21».
  3. Thủ tục xác nhận hồ sơ đề nghị hỗ trợ bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo.

Tình huống minh họa: Xử lý cứu trợ khẩn cấp tại cấp xã

Giả định một địa bàn cấp xã gặp sự cố thiên tai đột xuất gây hư hại trên phạm vi hẹp. Khi áp dụng các đề xuất mới tại dự thảo:

Địa bàn xảy ra thiệt hại không cần lập tờ trình đề nghị hỗ trợ chuyển lên Ủy ban nhân dân hay Ban Vận động cứu trợ cấp huyện để chờ phê duyệt trung gian. Thay vào đó, Ban Vận động cấp xã căn cứ tình hình thực tế được quyền quyết định hỗ trợ ngay các nhu cầu thiết yếu cho đối tượng bị nạn «theo khoản 4 Điều 12». Mức hỗ trợ cụ thể cho từng trường hợp do Ban Vận động cấp xã thống nhất cùng Ủy ban nhân dân cấp xã ban hành «theo khoản 4 Điều 13».

Sau khi việc hỗ trợ lương thực, nhu yếu phẩm tại chỗ hoàn thành, Ban Vận động cấp xã tiến hành tập hợp, hoàn thiện hồ sơ chứng từ và gửi báo cáo theo quy định trong thời hạn 10 ngày «theo khoản 4 Điều 12». Cơ chế này rút ngắn tối đa thời gian chờ đợi cứu trợ của người dân vùng bị nạn.

Ai bị ảnh hưởng và các việc cần chủ động thực hiện

Các đối tượng chịu tác động từ việc điều chỉnh thẩm quyền cứu trợ cần nắm rõ lộ trình và phân công nhiệm vụ:

  • Ủy ban nhân dân cấp tỉnh: Lập kế hoạch bố trí nguồn lực công, hệ thống kho tàng, phương tiện chuyên chở và hạ tầng công nghệ thông tin phục vụ điều hành cứu trợ; chuẩn bị chương trình tập huấn chuyên môn cho đội ngũ công chức cấp xã «theo điểm c, điểm d khoản 13 Điều 32».
  • Ủy ban nhân dân cấp huyện: Rà soát, chuẩn bị các phương án bàn giao dữ liệu, hồ sơ điều hành và các chương trình cứu trợ đang thực hiện về cấp tỉnh hoặc cấp xã theo đúng định hướng lược bỏ tổ chức trung gian «theo điểm a mục 3.3».
  • Ủy ban nhân dân cấp xã: Chuẩn bị thiết lập sổ theo dõi tiếp nhận, quy trình công khai danh sách các cá nhân, tổ chức vận động cứu trợ trên địa bàn; sẵn sàng năng lực nhân sự để phối hợp quản lý phân bổ nguồn lực «theo điểm c, điểm d khoản 13 Điều 32».
  • Ủy ban Mặt trận Tổ quốc cấp xã: Nắm vững quy trình vận động; chỉ tổ chức kêu gọi cứu trợ khi có sự đồng ý của cấp ủy cùng cấp và Ban Vận động cấp tỉnh «theo khoản 1 Điều 8».
  • Tổ chức xã hội, doanh nghiệp và cá nhân làm từ thiện: Cập nhật quy trình thông báo và hướng dẫn phân phối trực tiếp với cơ quan cấp tỉnh, cấp xã theo 03 thủ tục hành chính mới, thay vì liên hệ cấp huyện như trước đây «theo mục 3.5».

Câu hỏi thường gặp về dự thảo cứu trợ mới

Ủy ban nhân dân cấp xã có được tự ý phát động vận động cứu trợ không?

Không. Theo quy định tại điểm c khoản 1 Điều 2, Ủy ban nhân dân cấp xã vận động, tiếp nhận, phân phối nguồn đóng góp tự nguyện khắc phục khó khăn do thiên tai, dịch bệnh, sự cố trên địa bàn theo phân cấp hoặc theo quyết định của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.

Ban Vận động cấp xã có được gia hạn thời gian tiếp nhận nguồn đóng góp?

Không. Thẩm quyền quyết định kéo dài thời gian tiếp nhận thuộc về Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp tỉnh «theo khoản 2 Điều 10».

Cá nhân làm từ thiện có bắt buộc phải thuê kiểm toán độc lập?

Không. Dự thảo không quy định kiểm toán bắt buộc đối với cá nhân vận động. Cơ quan nhà nước có thẩm quyền chỉ kiểm tra và quyết định việc kiểm toán theo quy định khi có dấu hiệu vi phạm các hành vi bị nghiêm cấm hoặc có phản ánh, kiến nghị từ tổ chức, cá nhân đóng góp «theo điểm đ khoản 1 Điều 5 Tờ trình».

Thời hạn Ban Vận động cấp xã phải hoàn thành báo cáo sau khi chi hỗ trợ khẩn cấp là bao lâu?

Theo khoản 4 Điều 12, sau khi quyết định hỗ trợ ngay nhu cầu thiết yếu đối với tình huống thiên tai, dịch bệnh, sự cố đột xuất trong phạm vi hẹp, Ban Vận động cấp xã phải hoàn thiện hồ sơ và báo cáo trong thời hạn 10 ngày.

Khuyến nghị theo dõi tiến trình ban hành dự thảo

Đề xuất xóa bỏ cấp huyện và trao quyền cứu trợ trực tiếp cho cấp xã là bước chuyển mang tính cắt giảm thủ tục hành chính, tinh gọn bộ máy tiếp nhận phân phối nguồn đóng góp tự nguyện. Tuy nhiên, toàn bộ nội dung nêu trên nằm trong dự thảo Nghị định đang được Bộ Tài chính lấy ý kiến đóng góp đến ngày 22/11/2026 và chưa có hiệu lực thi hành.

Các cơ quan, tổ chức thiện nguyện và chính quyền địa phương cần chủ động theo dõi sát các điều chỉnh trong các bản dự thảo tiếp theo, đối chiếu kỹ lưỡng với văn bản chính thức khi được Chính phủ ký ban hành để áp dụng đúng thẩm quyền pháp luật quy định.

Ảnh minh họa AI: chấp thuận chủ trương đầu tư, góc không gian xử lý
Góc Luật · Ảnh minh họa AI

Nguồn để đối chiếu

Kiểm tra văn bản gốc, thời điểm và phạm vi áp dụng trước khi sử dụng thông tin.

Mở nguồn chính thức

Bài viết liên quan

Xem thêm