Từ 1/3/2027: Bắt buộc định danh điện tử khi mua bán xuyên biên giới qua sàn TMĐT

Hoạt động giao dịch hàng hóa xuyên biên giới qua các sàn thương mại điện tử sẽ có sự điều chỉnh lớn về quy trình kiểm soát và thủ tục thông quan. Theo Luật 11/2026/QH16 vừa được ban hành, từ ngày 1/3/2027, toàn bộ người mua, người bán tại Việt Nam cùng các đơn vị quản lý sàn giao dịch trực tuyến sẽ phải tuân thủ quy định bắt buộc về định danh số và thủ tục hải quan.

Bắt buộc định danh, xác thực điện tử đối với giao dịch quốc tế

Quy định đáng chú ý nhất đối với người tiêu dùng và các nhà kinh doanh trực tuyến nằm ở yêu cầu định danh tài khoản. Theo khoản 4 Điều 1 (bổ sung Điều 16a khoản 2):

“Tổ chức, cá nhân tại Việt Nam khi mua, bán hàng hóa với nước ngoài qua nền tảng thương mại điện tử phải thực hiện định danh, xác thực điện tử.”

Quy định này xác lập nghĩa vụ pháp lý trực tiếp lên người tiêu dùng đặt đơn hàng từ nước ngoài về Việt Nam, cũng như các cá nhân, tổ chức bán hàng từ Việt Nam ra thị trường quốc tế thông qua các nền tảng số. Việc định danh và xác thực điện tử nhằm phục vụ yêu cầu kiểm tra, giám sát chuyên ngành đối với dòng hàng hóa lưu chuyển qua biên giới.

Mọi hàng hóa qua sàn TMĐT đều phải làm thủ tục hải quan

Không chỉ dừng lại ở khâu xác thực tài khoản cá nhân, khâu thông quan hàng hóa xuyên biên giới cũng được siết chặt đồng bộ. Cụ thể, theo khoản 4 Điều 1 (bổ sung Điều 16a khoản 1):

“Hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử phải làm thủ tục hải quan, chịu sự kiểm tra, giám sát hải quan.”

Quy định này đồng nghĩa với việc toàn bộ bưu kiện, gói hàng xuất nhập khẩu đặt mua qua nền tảng mạng đều là đối tượng phải thực hiện thủ tục hải quan và chịu sự giám sát của cơ quan chuyên trách, không có ngoại lệ đối với hình thức mua bán trực tuyến.

Bên cạnh đó, nghĩa vụ cung cấp dữ liệu phục vụ quản lý nhà nước cũng được quy định cụ thể đối với các bên trung gian trong chuỗi cung ứng. Theo khoản 4 Điều 1 (bổ sung Điều 16a khoản 3), chủ quản nền tảng thương mại điện tử, doanh nghiệp kinh doanh kho ngoại quan, doanh nghiệp vận chuyển hoặc đại lý của doanh nghiệp vận chuyển, tổ chức, cá nhân có liên quan đến hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử có trách nhiệm cung cấp thông tin liên quan đến hàng hóa cho cơ quan hải quan. Theo khoản 4 Điều 1 (bổ sung Điều 16a khoản 4), Chính phủ sẽ quy định chi tiết về các nội dung này.

Mở rộng danh mục người khai hải quan và trách nhiệm liên quan

Nhằm đảm bảo quy trình thông quan diễn ra đồng bộ, khung pháp lý mới đã bổ sung thêm các nhóm chủ thể tham gia khai báo hồ sơ hàng hóa. Theo điểm d khoản 1 Điều 1 (sửa đổi, bổ sung khoản 14 Điều 4), chủ quản nền tảng thương mại điện tử chính thức thuộc nhóm người khai hải quan:

Tại điểm a khoản 7 Điều 1 (sửa đổi, bổ sung câu dẫn khoản 2 Điều 18), chủ quản nền tảng thương mại điện tử được quy định rõ nghĩa vụ của người khai hải quan cùng với chủ hàng hóa, chủ phương tiện vận tải và người thực hiện dịch vụ quá cảnh, trung chuyển hàng hóa.

Áp dụng quản lý tuân thủ và công nghệ số trong giám sát hải quan

Phương thức kiểm tra hàng hóa xuất nhập khẩu tiếp tục được hiện đại hóa với việc luật hóa các cơ chế quản lý dữ liệu. Theo khoản 3 Điều 1 (sửa đổi, bổ sung khoản 2 Điều 16), việc kiểm tra, giám sát hải quan được thực hiện trên cơ sở áp dụng quản lý tuân thủ, quản lý rủi ro nhằm bảo đảm hiệu lực quản lý nhà nước và tạo thuận lợi cho hoạt động giao thương.

Theo điểm đ khoản 1 Điều 1 (bổ sung khoản 27 Điều 4), quản lý tuân thủ là việc cơ quan hải quan tổ chức thực hiện có hệ thống các biện pháp, quy trình nghiệp vụ để theo dõi, đánh giá, hỗ trợ và áp dụng các biện pháp quản lý phù hợp theo mức độ tuân thủ pháp luật của người khai hải quan. Theo khoản 6 Điều 1 (bổ sung Điều 17a), người khai hải quan tuân thủ pháp luật được xem xét ưu tiên thực hiện thủ tục hải quan, miễn, giảm mức độ kiểm tra, giám sát hải quan, kiểm tra sau thông quan.

Đồng thời, theo khoản 5 Điều 1 (sửa đổi, bổ sung Điều 17) và khoản 6 Điều 1 (bổ sung Điều 17a), cơ quan hải quan sẽ quản lý hệ thống thông tin nghiệp vụ, ứng dụng công nghệ số, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo để phục vụ công tác quản lý rủi ro cũng như quản lý tuân thủ.

Về hạ tầng kỹ thuật chứng từ điện tử, khoản 2 Điều 1 (sửa đổi, bổ sung khoản 2 Điều 8) nêu rõ hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật trao đổi dữ liệu điện tử, giá trị pháp lý của chứng từ dưới dạng thông điệp dữ liệu trong việc thực hiện thủ tục hải quan điện tử thực hiện theo quy định của pháp luật về giao dịch điện tử. Ngoài ra, cơ chế một cửa quốc gia theo điểm a khoản 1 Điều 1 (sửa đổi, bổ sung khoản 3 Điều 4) cho phép người khai hải quan gửi thông tin, chứng từ dưới dạng thông điệp dữ liệu để thực hiện thủ tục hải quan và thủ tục của các cơ quan quản lý liên quan thông qua hệ thống thông tin một cửa quốc gia.

Với thời điểm áp dụng từ ngày 1/3/2027, người tiêu dùng mua hàng xuyên biên giới và các doanh nghiệp vận hành sàn giao dịch thương mại điện tử cần chủ động chuẩn bị các giải pháp định danh số, kết nối dữ liệu để đáp ứng đầy đủ yêu cầu quản lý nhà nước theo luật định.