Đến nội dung chính
Góc LuậtThông tin có nguồn · Biên tập có trách nhiệm
Tra cứu văn bản Văn bản đã lưu (0) Thông báoĐăng nhậpĐăng ký

Vùng dân tộc thiểu số được hỗ trợ 100% kinh phí dự án đặc thù

Theo Nghị định 387/2026/NĐ-CP, các dự án đầu tư xây dựng đặc thù tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, đặc biệt khó khăn được ngân sách nhà nước hỗ trợ tối đa 100% tổng mức đầu tư, đồng thời đồng bào được hỗ trợ đất ở, nhà ở, đất sản xuất hoặc chuyển đổi nghề.

Mục lục nội dungThu gọn

Chính sách tài chính công vừa có bước điều chỉnh quan trọng nhằm tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng cơ sở và giải quyết căn cơ bài toán an cư lạc nghiệp cho người dân vùng cao. Căn cứ theo Nghị định 387/2026/NĐ-CP ban hành ngày 12/10/2026 và hiện đang có hiệu lực áp dụng, Nhà nước xác lập cơ chế phân bổ ngân sách đặc cách, mở đường cho việc hỗ trợ toàn diện từ nguồn vốn xây lắp đến tư liệu sản xuất cho vùng khó khăn. Việc phân cấp mạnh mẽ quyền xác định chi phí và tổ chức thi công xuống cấp thôn, bản mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho người dân và doanh nghiệp.

Trong đó, trọng tâm đáng chú ý nhất là mức bố trí kinh phí dự án đặc thù từ ngân sách trung ương và địa phương, giúp các địa bàn vùng sâu, vùng xa xóa bỏ gánh nặng đối ứng vốn xây dựng hạ tầng.

Quy chuẩn xác định và lập hồ sơ công trình quy mô nhỏ

Theo khoản 1 Điều 22, các dự án đầu tư xây dựng quy mô nhỏ, kỹ thuật đơn giản và có sự tham gia của người dân được gọi chung là dự án đầu tư xây dựng đặc thù. Nhóm công trình này được áp dụng trình tự tinh giản tối đa nhằm rút ngắn thời gian chuẩn bị thủ tục, tạo điều kiện thuận lợi nhất để bà con địa phương cùng tham gia thực hiện ngay tại địa bàn cư trú.

Hồ sơ chuẩn bị của các công trình này được lập theo hình thức Báo cáo kinh tế - kỹ thuật đơn giản theo khoản 1 Điều 22. Chủ đầu tư không phải lập các bộ hồ sơ thiết kế phức tạp hay thẩm định qua nhiều cấp trung gian như các dự án hạ tầng thông thường. Về phương thức chỉ định và giao việc, Nhà nước cho phép áp dụng cơ chế tổ chức lựa chọn nhà thầu theo hình thức “tham gia thực hiện của cộng đồng” theo quy định tại khoản 1 Điều 22.

Bên cạnh khâu chuẩn bị và thi công, cơ chế vận hành sau đầu tư cũng được đổi mới căn bản. Theo khoản 1 Điều 22, việc quản lý vận hành và bảo trì công trình sau khi hoàn thành sẽ áp dụng theo quy trình mẫu do chính quyền địa phương ban hành và quyết định, bảo đảm phù hợp với trình độ, tập quán và khả năng tự quản của cộng đồng dân cư sở tại.

Mức hỗ trợ kinh phí dự án đặc thù và cơ chế huy động đóng góp

Vấn đề hỗ trợ tài chính cho các công trình hạ tầng cơ sở được xác định cụ thể theo từng phân vùng địa bàn. Theo khoản 2 Điều 22, đối với dự án đầu tư xây dựng đặc thù thông thường, ngân sách nhà nước hỗ trợ một phần vốn, phần còn lại được huy động từ đóng góp tự nguyện của người dân và từ nguồn vốn hợp pháp khác.

Đối với dự án thực hiện trên địa bàn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, đặc biệt khó khăn, ngân sách nhà nước hỗ trợ tối đa 100% tổng mức đầu tư theo khoản 2 Điều 22. Đây là bước đột phá lớn, bởi tại các địa bàn có điều kiện kinh tế khó khăn, việc yêu cầu người dân nghèo phải nộp tiền đối ứng làm đường, làm kênh mương thường dẫn tới việc đình trệ hoặc dở dang công trình.

Địa bàn triển khai Tỷ lệ ngân sách nhà nước hỗ trợ Nguồn vốn huy động bổ sung Căn cứ pháp lý
Vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, đặc biệt khó khăn Tối đa 100% tổng mức đầu tư Không bắt buộc người dân phải đối ứng tiền mặt Khoản 2 Điều 22
Các địa bàn nông thôn thông thường khác Hỗ trợ một phần vốn đầu tư Huy động đóng góp tự nguyện của dân và nguồn hợp pháp khác Khoản 2 Điều 22
Khu vực triển khai mô hình cộng đồng tham gia Hỗ trợ theo cơ chế nghiệm thu khối lượng hoàn thành Đóng góp ngày công, hiện vật được quy đổi thành tiền Khoản 3, Khoản 5 Điều 22

Đối với phần đóng góp của người dân tại những nơi áp dụng hình thức cùng làm, theo khoản 3 Điều 22, đóng góp tự nguyện có thể bằng tiền hoặc hiện vật, ngày công lao động được quy đổi thành tiền. Điểm mấu chốt là toàn bộ giá trị quy đổi này phải được tính trong giá trị công trình nhằm theo dõi, giám sát và quản lý đúng tỷ lệ đóng góp đã được thống nhất giữa chính quyền và nhân dân. Khoản đóng góp này không hạch toán vào thu, chi ngân sách nhà nước theo khoản 3 Điều 22.

Cách định giá nhân công, vật liệu và nguyên tắc thanh toán nghiệm thu

Nhằm khắc phục tình trạng đơn giá xây dựng nhà nước không sát với thực tế miền núi xa xôi, theo khoản 4 Điều 22, việc xác định giá nhân công xây dựng, vật liệu xây dựng tại chỗ khi lập Báo cáo kinh tế - kỹ thuật đơn giản được tính theo giá thị trường tại địa bàn thực hiện dự án. Quy định này bảo đảm quyền lợi chính đáng cho người dân địa phương khi bỏ công sức tham gia xây dựng công trình.

Về thẩm quyền, đơn vị thực hiện dự án hoặc Ban phát triển thôn chịu trách nhiệm xác định giá thị trường cho nhân công xây dựng, vật liệu xây dựng tại chỗ theo khoản 4 Điều 22. Điều này trao quyền tự chủ rất lớn cho cơ sở, loại bỏ thủ tục trình duyệt bảng giá phức tạp qua nhiều cấp phòng ban của huyện.

Về nguyên tắc giải ngân tài chính, theo khoản 5 Điều 22, việc thanh toán vốn ngân sách nhà nước hỗ trợ thực hiện dự án đầu tư xây dựng đặc thù bắt buộc phải dựa trên cơ sở kết quả nghiệm thu khối lượng công việc hoàn thành của đơn vị thực hiện dự án. Đối với chi phí quản lý dự án đầu tư xây dựng, địa phương và chủ đầu tư phải thực hiện theo quy định pháp luật về đầu tư xây dựng theo khoản 5 Điều 22.

Gói hỗ trợ đất ở, đất sản xuất, nhà ở và chuyển đổi nghề

Song song với hạ tầng dùng chung, Nghị định tập trung giải quyết nhu cầu thiết thân nhất của đồng bào. Theo quy định tại điểm a khoản 4 Điều 12, Nhà nước thực hiện chính sách hỗ trợ đất ở, nhà ở. Đây là giải pháp quan trọng giúp các hộ gia đình khó khăn xóa nhà tạm bợ, có mặt bằng ổn định cuộc sống.

Đối với vấn đề bảo đảm việc làm và thu nhập, căn cứ theo điểm b khoản 4 Điều 12, chính sách hỗ trợ đất sản xuất hoặc chuyển đổi nghề được triển khai trực tiếp cho người dân. Những hộ thiếu đất nông nghiệp sẽ được xem xét hỗ trợ đất canh tác, trường hợp địa phương không còn quỹ đất phù hợp sẽ được bố trí hỗ trợ học nghề, chuyển hướng lao động.

Các chính sách an cư và hạ tầng bổ trợ khác cũng được tích hợp đồng bộ theo khoản 4 Điều 12:

  • Hỗ trợ nhà ở, di chuyển và bố trí ổn định dân cư theo hình thức tại chỗ, xen ghép hoặc tập trung; quy hoạch, sắp xếp, bố trí ổn định dân cư cho đồng bào dân tộc thiểu số còn di cư tự do và ở những nơi cần thiết theo điểm c khoản 4 Điều 12.
  • Đầu tư xây dựng công trình phòng, chống sạt lở; đầu tư nhà hỏa táng, nghĩa trang tập trung theo điểm d khoản 4 Điều 12.
  • Hỗ trợ hộ gia đình, doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã, tổ hợp tác cư trú, hoạt động hợp pháp tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi tiếp cận tín dụng chính sách ưu đãi theo điểm đ khoản 4 Điều 12.

Các chính sách phát triển sinh kế, hạ tầng và dân sinh vùng miền núi

Hệ thống chính sách được thiết kế toàn diện theo Điều 12 nhằm thúc đẩy đồng đều từ kinh tế đến xã hội tại các địa bàn khó khăn nhất. Theo khoản 1 Điều 12, Nhà nước ưu tiên hỗ trợ nguồn lực thực hiện các nội dung đầu tư cho các đối tượng, địa bàn tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi theo tiêu chí phân định vùng, mức độ khó khăn và khoảng cách phát triển; tập trung ưu tiên xã, thôn đặc biệt khó khăn, dân tộc thiểu số rất ít người, dân tộc còn gặp nhiều khó khăn, có khó khăn đặc thù và các nhóm đối tượng có nguy cơ tụt hậu.

Về công tác quản lý và cơ sở hạ tầng, theo khoản 2 và khoản 3 Điều 12, các cơ quan chức năng tiến hành rà soát, khảo sát, phân định địa bàn xã khu vực I, II, III, thôn đặc biệt khó khăn, xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên ngành; đồng thời duy trì điểm ứng dụng công nghệ thông tin hỗ trợ đồng bào tại xã, thôn và đầu tư nâng cấp đường tuần tra biên giới, hạ tầng lưỡng dụng phục vụ kinh tế - xã hội gắn với quốc phòng, an ninh.

Về sinh kế và phát triển cộng đồng, theo khoản 5 Điều 12, Nhà nước hỗ trợ phát triển kinh tế nông, lâm nghiệp, dược liệu bền vững gắn với bảo vệ, phát triển rừng; tư vấn hỗ trợ khởi nghiệp; duy trì mô hình bộ đội gắn kết với dân bản; hỗ trợ thương hiệu và chợ sản phẩm trực tuyến. Đồng thời, theo khoản 6, khoản 7 và khoản 8 Điều 12, ngân sách đầu tư đào tạo cán bộ dân tộc thiểu số; hỗ trợ đặc thù cho các nhóm dân tộc sinh sống tại vùng lõi khu bảo tồn, vườn quốc gia; tôn vinh người có uy tín và đẩy mạnh trợ giúp pháp lý tại cơ sở.

Tình huống minh họa cơ chế hỗ trợ tại địa phương

Để hiểu rõ cách thức vận hành cơ chế cấp phát và giám sát vốn, xem xét trường hợp thực tế tại một thôn đặc biệt khó khăn vùng miền núi:

Thôn bản A thuộc xã đặc biệt khó khăn được phê duyệt xây dựng một tuyến đường giao thông nội thôn có quy mô nhỏ, kỹ thuật đơn giản với tổng mức đầu tư dự toán là 500 triệu đồng. Căn cứ theo khoản 2 Điều 22, do công trình nằm trọn trên địa bàn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đặc biệt khó khăn, ngân sách nhà nước hỗ trợ tối đa 100% tổng mức đầu tư, tương đương toàn bộ 500 triệu đồng.

Quá trình lập hồ sơ, Ban phát triển thôn A được giao nhiệm vụ khảo sát và xác định giá nhân công xây dựng, giá cát, sỏi tại chỗ theo giá thị trường thực tế ở địa phương để đưa vào Báo cáo kinh tế - kỹ thuật đơn giản theo khoản 4 Điều 22. Khi thi công, công trình áp dụng hình thức “tham gia thực hiện của cộng đồng” theo khoản 1 Điều 22. Người dân trong thôn tham gia đào đắp nền đường, cung ứng vật liệu tại chỗ.

Sau khi hoàn thành từng giai đoạn, đơn vị thực hiện dự án tổ chức nghiệm thu khối lượng công việc thực tế đạt yêu cầu. Kho bạc Nhà nước thực hiện giải ngân thanh toán vốn hỗ trợ trên cơ sở biên bản nghiệm thu khối lượng hoàn thành theo đúng khoản 5 Điều 22. Nhờ đó, thôn A có đường mới khang trang mà người dân không phải đóng góp thêm tiền mặt ngoài khả năng chi trả.

Ai chịu tác động trực tiếp và các bước cần thực hiện

Các nhóm đối tượng thụ hưởng và thực hiện chính sách cần nắm rõ vai trò và nhiệm vụ cụ thể:

  • Người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi: Chủ động rà soát nhu cầu thực tế của gia đình về đất ở, đất sản xuất hoặc nhà ở để gửi đề xuất lên cấp thôn, xã theo khoản 4 Điều 12; đồng thời cử đại diện tham gia vào Ban phát triển thôn nhằm giám sát các dự án xây dựng hạ tầng trên địa bàn.
  • Ban phát triển thôn và đơn vị thực hiện dự án: Cần tiến hành khảo sát thực địa, xác định chuẩn xác mức giá nhân công và vật liệu tại chỗ theo giá thị trường địa phương theo khoản 4 Điều 22; lập Báo cáo kinh tế - kỹ thuật đơn giản và tổ chức nghiệm thu chặt chẽ khối lượng hoàn thành trước khi lập hồ sơ đề nghị thanh toán theo khoản 5 Điều 22.
  • Doanh nghiệp và tổ chức tham gia thi công: Phối hợp với địa phương theo hình thức lựa chọn nhà thầu cộng đồng quy định tại khoản 1 Điều 22, tuân thủ định mức chi phí quản lý dự án theo pháp luật đầu tư xây dựng hiện hành theo khoản 5 Điều 22.
  • Ủy ban nhân dân cấp xã: Ban hành quy trình mẫu về quản lý vận hành, bảo trì công trình hạ tầng đặc thù trên địa bàn theo khoản 1 Điều 22; công khai minh bạch các chính sách phân bổ vốn và đất đai cho người dân.

Câu hỏi thường gặp

Dự án xây dựng đặc thù tại xã đặc biệt khó khăn có bắt buộc người dân phải góp tiền không?

Không bắt buộc. Căn cứ khoản 2 Điều 22, đối với dự án thực hiện trên địa bàn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, đặc biệt khó khăn, ngân sách nhà nước hỗ trợ tối đa 100% tổng mức đầu tư. Người dân chỉ đóng góp tự nguyện bằng ngày công hoặc hiện vật nếu có nhu cầu tự thỏa thuận để nâng cao chất lượng công trình.

Ai là người có thẩm quyền xác định đơn giá vật liệu và nhân công tại chỗ?

Căn cứ theo khoản 4 Điều 22, đơn vị thực hiện dự án hoặc Ban phát triển thôn chịu trách nhiệm xác định giá thị trường cho nhân công xây dựng, vật liệu xây dựng tại chỗ khi lập Báo cáo kinh tế - kỹ thuật đơn giản.

Hộ gia đình thiếu đất sản xuất thì được hưởng quyền lợi gì thay thế?

Theo điểm b khoản 4 Điều 12, trường hợp không bố trí được đất sản xuất, hộ đồng bào dân tộc thiểu số thuộc đối tượng chính sách sẽ được hỗ trợ đào tạo chuyển đổi nghề phù hợp với nhu cầu và điều kiện sinh sống tại địa phương.

Khoản ngày công lao động người dân đóng góp có phải nộp vào ngân sách không?

Không. Căn cứ khoản 3 Điều 22, ngày công lao động được quy đổi thành tiền chỉ nhằm tính vào tổng giá trị công trình để theo dõi, quản lý tỷ lệ đóng góp đã thống nhất, tuyệt đối không hạch toán vào thu, chi ngân sách nhà nước.

Kết luận và khuyến nghị rà soát chính sách

Các chính sách tài chính và đầu tư mới tại Nghị định 387/2026/NĐ-CP đã mở ra hành lang pháp lý thông thoáng, bảo đảm tối đa nguồn lực cho khu vực khó khăn nhất cả nước. Việc Nhà nước hỗ trợ tối đa 100% tổng mức đầu tư đối với các công trình đặc thù quy mô nhỏ và giải quyết triệt để vấn đề đất ở, đất sản xuất chính là động lực căn bản để đồng bào giảm nghèo bền vững.

Để bảo đảm quyền lợi chính đáng được thực thi đúng quy định, người dân, doanh nghiệp thi công và chính quyền cơ sở cần chủ động đối chiếu văn bản gốc của Nghị định, rà soát danh mục dự án thuộc diện thụ hưởng trên địa bàn. Khi có vướng mắc trong khâu lập dự toán giá nhân công thị trường hoặc thanh toán nghiệm thu, các đơn vị nên kịp thời tham vấn hướng dẫn chuyên môn từ cơ quan tài chính và xây dựng địa phương để triển khai minh bạch, đúng luật.

Nguồn để đối chiếu

Kiểm tra văn bản gốc, thời điểm và phạm vi áp dụng trước khi sử dụng thông tin.

Mở nguồn chính thức

Bài viết liên quan

Xem thêm