Cấm ấn định sản lượng hàng hóa, chỉ định nhà đầu tư trong quy hoạch

Hoạt động quy hoạch tác động trực tiếp đến môi trường kinh doanh và quyền tự do thương mại của cộng đồng doanh nghiệp. Theo Điều 16 Luật 112/2025/QH15, nhà nước nghiêm cấm việc lập, phê duyệt quy hoạch nhằm ấn định sản lượng hàng hóa, dịch vụ hoặc can thiệp chỉ định đối tác đầu tư. Quy định này bảo vệ tính minh bạch của thị trường, áp dụng bắt buộc đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia vào mọi khâu trong hoạt động quy hoạch.

Nhận diện hành vi ấn định sản lượng hàng hóa bị nghiêm cấm

Quy hoạch theo khoản 1 Điều 3 Luật 112/2025/QH15 được định nghĩa là định hướng phát triển, sắp xếp, phân bố không gian các hoạt động kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh gắn với phát triển kết cấu hạ tầng, sử dụng tài nguyên và bảo vệ môi trường trên một phạm vi lãnh thổ xác định. Quy hoạch mang tính định hướng không gian, không phải là công cụ can thiệp chỉ tiêu sản xuất của từng đơn vị.

Theo khoản 2 Điều 16 Luật 112/2025/QH15, các hành vi bị nghiêm cấm bao gồm: lập, thẩm định, quyết định hoặc phê duyệt, điều chỉnh quy hoạch về đầu tư phát triển hàng hóa, dịch vụ, sản phẩm cụ thể; ấn định khối lượng, số lượng hàng hóa, dịch vụ, sản phẩm được sản xuất, tiêu thụ; ấn định nhà đầu tư. Quy định này ngăn chặn việc phân bổ chỉ tiêu, hạn ngạch hoặc tạo đặc quyền cho doanh nghiệp cụ thể thông qua hồ sơ quy hoạch.

Các hành vi bị cấm trong toàn bộ quy trình quy hoạch

Không chỉ dừng lại ở nội dung quy hoạch phát triển sản phẩm hay chỉ định nhà đầu tư, Điều 16 Luật 112/2025/QH15 còn đặt ra giới hạn pháp lý nghiêm ngặt cho toàn bộ các khâu liên quan.

Phạm vi kiểm soát đối với cơ quan và các giai đoạn quy hoạch

Phạm vi điều chỉnh theo Điều 1 Luật 112/2025/QH15 bao trùm hệ thống quy hoạch; việc lập, thẩm định, quyết định hoặc phê duyệt, công bố, cung cấp thông tin, thực hiện, đánh giá và điều chỉnh quy hoạch; cũng như quản lý nhà nước về hoạt động quy hoạch. Điều này đồng nghĩa việc cấm can thiệp thị trường áp dụng xuyên suốt từ khâu phác thảo ban đầu đến quá trình thực thi và điều chỉnh sau này.

Về đối tượng áp dụng, Điều 2 Luật 112/2025/QH15 xác định rõ thẩm quyền và trách nhiệm ràng buộc đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia vào tất cả các giai đoạn nêu trên, cùng các cơ quan, tổ chức, cá nhân khác có liên quan. Trong đó, cơ quan lập quy hoạch theo khoản 12 Điều 3 là cơ quan, đơn vị được Chính phủ, Bộ, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh giao trách nhiệm lập quy hoạch cấp quốc gia, quy hoạch vùng, quy hoạch tỉnh.

Tình huống thực tế liên quan đến chỉ định đầu tư trong đồ án

Trong quá trình tổ chức lập quy hoạch tỉnh hoặc quy hoạch vùng, cơ quan lập quy hoạch đưa danh mục một dự án nhà máy chế biến kèm đích danh tên doanh nghiệp X thực hiện, đồng thời ghi rõ công suất ấn định sản phẩm chế biến tiêu thụ hàng năm. Căn cứ khoản 2 Điều 16 Luật 112/2025/QH15, việc đưa tên doanh nghiệp cụ thể và ấn định số lượng sản phẩm tiêu thụ vào đồ án là vi phạm điều cấm của luật.

Hồ sơ quy hoạch chứa nội dung này sẽ không đủ điều kiện pháp lý để thẩm định, phê duyệt hoặc ban hành theo đúng quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều 16 Luật 112/2025/QH15.

Ai bị ảnh hưởng và hành động cần thực hiện

• Cơ quan lập quy hoạch: Rà soát dự thảo quy hoạch thuộc thẩm quyền được giao; loại bỏ triệt để các nội dung quy định công suất sản xuất, chỉ tiêu tiêu thụ sản phẩm cụ thể và không nêu tên đích danh nhà đầu tư theo khoản 2 Điều 16 Luật 112/2025/QH15.
• Cơ quan thẩm định và phê duyệt: Kiểm tra tính tuân thủ pháp luật của hồ sơ; từ chối thông qua các đồ án có dấu hiệu can thiệp thị trường hoặc làm sai lệch tài liệu theo khoản 1, khoản 2 và khoản 3 Điều 16 Luật 112/2025/QH15.
• Doanh nghiệp và nhà đầu tư: Giám sát các đồ án quy hoạch công bố; chủ động có ý kiến khi phát hiện đồ án có nội dung ấn định sản lượng hoặc ấn định nhà đầu tư gây cản trở cạnh tranh, bảo đảm quyền góp ý theo khoản 3 Điều 16 Luật 112/2025/QH15.

Câu hỏi thường gặp về hành vi bị cấm trong quy hoạch

Quy hoạch có được nêu tên cụ thể nhà đầu tư thực hiện dự án không?

Không. Khoản 2 Điều 16 Luật 112/2025/QH15 nghiêm cấm hành vi lập, thẩm định, quyết định hoặc phê duyệt, điều chỉnh quy hoạch có nội dung ấn định nhà đầu tư.

Quy hoạch có được quy định giới hạn số lượng sản phẩm hàng hóa bán ra không?

Không. Căn cứ khoản 2 Điều 16 Luật 112/2025/QH15, việc ấn định khối lượng, số lượng hàng hóa, dịch vụ, sản phẩm được sản xuất hoặc tiêu thụ trong nội dung quy hoạch là hành vi bị pháp luật nghiêm cấm.

Cá nhân, tổ chức có quyền tham gia góp ý kiến cho quy hoạch không?

Có. Theo khoản 3 Điều 16 Luật 112/2025/QH15, pháp luật nghiêm cấm hành vi cố ý cản trở việc tham gia ý kiến về quy hoạch của cơ quan, tổ chức, cộng đồng và cá nhân.

Kiểm tra tính pháp lý và đối chiếu quy hoạch

Điều 16 Luật 112/2025/QH15 thiết lập ranh giới pháp lý nhằm giữ đúng bản chất định hướng không gian của quy hoạch và bảo đảm sân chơi bình đẳng. Các cơ quan lập quy hoạch, doanh nghiệp và nhà đầu tư cần chủ động đối chiếu văn bản gốc khi xây dựng hoặc tiếp cận đồ án, đồng thời tham khảo ý kiến tư vấn pháp lý chuyên sâu để bảo đảm quyền lợi hợp pháp trong quá trình triển khai.