Cấm bán hoặc cho tặng thuốc thừa: Người bệnh cần biết quy định mới

Quy định cấm bán hoặc cho tặng thuốc thừa từ Thông tư 55/2025/TT-BYT

Hoạt động quản lý đơn thuốc và sử dụng thuốc tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh đang áp dụng nghiêm ngặt theo các quy chuẩn chuyên môn. Theo điểm c khoản 5 Điều 15 Thông tư 55/2025/TT-BYT, người bệnh và người đại diện của người bệnh trong trường hợp không sử dụng hoặc sử dụng không hết thuốc hoặc có thay đổi đơn thuốc, bao gồm thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần, thuốc tiền chất phải hủy hoặc trả lại thuốc cho cơ sở đã cấp hoặc bán thuốc để hủy theo quy định; không được bán, cho, tặng hoặc sử dụng vào mục đích khác.

Quy định này đặt dấu chấm hết cho thói quen giữ lại thuốc thừa chia sẻ cho người thân hoặc tìm cách bán lại thuốc chưa dùng hết. Việc tự ý chuyển nhượng hoặc phân phối thuốc điều trị không thông qua chỉ định y khoa tiềm ẩn rủi ro sức khỏe, đặc biệt là các nhóm thuốc kiểm soát đặc biệt và thuốc kê đơn phối hợp.

Phạm vi điều chỉnh và các nhóm thuốc chịu sự kiểm soát

Căn cứ khoản 1 Điều 1 Thông tư 55/2025/TT-BYT, văn bản điều chỉnh việc kê đơn thuốc cổ truyền, thuốc dược liệu và kê đơn kết hợp thuốc cổ truyền, thuốc dược liệu với thuốc hóa dược trong điều trị nội trú, điều trị ban ngày và điều trị ngoại trú tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.

Theo điểm b khoản 3, điểm c khoản 5 và khoản 6 Điều 15 Thông tư 55/2025/TT-BYT, các nhóm thuốc chịu sự điều chỉnh trực tiếp khi người bệnh không sử dụng hết bao gồm:

• Thuốc hóa dược kê đơn kết hợp cùng thuốc cổ truyền, thuốc dược liệu.
• Thuốc cổ truyền dạng bào chế truyền thống, dạng bào chế hiện đại, thuốc thang và thuốc dược liệu theo điểm g khoản 3 Điều 15 Thông tư 55/2025/TT-BYT.
• Thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần, thuốc tiền chất theo điểm b khoản 3, điểm c khoản 5 Điều 15 Thông tư 55/2025/TT-BYT.
• Thuốc chứa dược liệu độc thuộc Danh mục dược liệu độc làm thuốc theo điểm c khoản 6 Điều 15 Thông tư 55/2025/TT-BYT.

Trách nhiệm của người bệnh và thời hạn lĩnh thuốc bắt buộc

Người bệnh và người đại diện người bệnh không chỉ chịu ràng buộc về việc xử lý thuốc chưa dùng hết mà còn phải tuân thủ nghiêm ngặt thời hạn mua và lĩnh thuốc. Quy định tại điểm b khoản 5 Điều 15 Thông tư 55/2025/TT-BYT phân định rõ từng mốc thời gian cụ thể:

Quy trình tiếp nhận và xử lý thuốc chưa sử dụng hết của cơ sở y tế

Để đảm bảo thuốc thừa không bị tuồn ra ngoài thị trường hoặc sử dụng sai mục đích, Thông tư 55/2025/TT-BYT quy định trách nhiệm hai chiều giữa người bệnh và cơ sở y tế, cơ sở bán lẻ thuốc.

Theo điểm b khoản 3 Điều 15 Thông tư 55/2025/TT-BYT, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có trách nhiệm nhận lại thuốc, bao gồm thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần, thuốc tiền chất đã cấp cho người bệnh nhưng không sử dụng hết hoặc tử vong. Quy trình tiếp nhận đối với nhóm thuốc kiểm soát đặc biệt này đòi hỏi phải lập biên bản theo mẫu quy định tại Phụ lục VI ban hành kèm theo Thông tư số 26/2025/TT-BYT. Toàn bộ thuốc nhận lại phải được biệt trữ tại khu vực bảo đảm an ninh chống thất thoát và tiêu hủy theo đúng quy định của pháp luật.

Đối với hệ thống bán lẻ ngoài cơ sở khám chữa bệnh, điểm b khoản 6 Điều 15 Thông tư 55/2025/TT-BYT nêu rõ cơ sở bán lẻ thuốc có trách nhiệm nhận lại thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần, thuốc tiền chất đã bán cho người bệnh nhưng không sử dụng hết hoặc tử vong, lập biên bản và xử lý theo quy định của Bộ Y tế.

Kiểm soát đơn thuốc thông qua hệ thống điện tử

Dữ liệu kê đơn của người bệnh được đồng bộ và theo dõi xuyên suốt trên hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia. Điểm c, điểm d và điểm đ khoản 3 Điều 15 Thông tư 55/2025/TT-BYT quy định cơ sở khám bệnh, chữa bệnh phải bảo đảm hạ tầng công nghệ thông tin đáp ứng tiêu chí kỹ thuật để triển khai hồ sơ bệnh án điện tử, đồng thời gửi đơn thuốc điện tử lên Hệ thống đơn thuốc quốc gia ngay sau khi kết thúc quy trình khám bệnh, chữa bệnh đối với điều trị ngoại trú.

Mã đơn thuốc hoặc đơn thuốc điện tử được gửi trực tiếp cho người bệnh hoặc người đại diện người bệnh thông qua các phương tiện điện tử. Do đó, việc lưu chuyển, mua bán thuốc kê đơn, đặc biệt là thuốc có chứa dược liệu độc (theo điểm c khoản 6 Điều 15 Thông tư 55/2025/TT-BYT) và thuốc gây nghiện có đơn thuốc N (theo điểm d khoản 6 Điều 15 Thông tư 55/2025/TT-BYT) đều được giám sát chặt chẽ dựa trên đơn thuốc đã lưu trữ.

Ai bị ảnh hưởng và hành động cần thực hiện

Quy định tại Điều 15 Thông tư 55/2025/TT-BYT tác động trực tiếp đến nhiều nhóm chủ thể trong chuỗi kê đơn, cấp phát và sử dụng thuốc:

• Người bệnh và người đại diện: Tuyệt đối không chuyển nhượng, rao bán, cho tặng thuốc thừa; mang thuốc chưa dùng hết trả lại nơi đã cấp, bán hoặc tiến hành tiêu hủy theo chỉ dẫn y tế. Đi lĩnh thuốc đúng khung thời gian 02 ngày hoặc 05 ngày tùy trường hợp.
• Bác sĩ, người hành nghề kê đơn: Theo khoản 4 Điều 15 Thông tư 55/2025/TT-BYT, chịu trách nhiệm về đơn thuốc đã kê, hướng dẫn dùng thuốc, khuyến cáo thời hạn tốt nhất để mua thuốc và thông báo khi có thay đổi đơn thuốc.
• Cơ sở khám chữa bệnh: Bố trí khu vực biệt trữ an ninh chống thất thoát thuốc gây nghiện, hướng thần, tiền chất nhận lại; lập biên bản bàn giao theo quy chuẩn.
• Cơ sở bán lẻ thuốc: Tiếp nhận lại thuốc kiểm soát đặc biệt chưa sử dụng hết từ thân nhân người bệnh hoặc người bệnh; kiểm tra đơn thuốc hợp lệ trước khi bán thuốc thuộc danh mục dược liệu độc hoặc thuốc gây nghiện.

Câu hỏi thường gặp về xử lý thuốc thừa

Thuốc thừa từ đợt điều trị trước có được cho người thân dùng không?

Không. Căn cứ điểm c khoản 5 Điều 15 Thông tư 55/2025/TT-BYT, người bệnh không được cho, tặng hoặc sử dụng thuốc thừa vào mục đích khác dưới bất kỳ hình thức nào. Thuốc phải được hủy hoặc trả lại cho cơ sở đã cấp hoặc bán.

Người bệnh có thể bán lại thuốc chưa uống hết cho nhà thuốc không?

Không. Điểm c khoản 5 Điều 15 Thông tư 55/2025/TT-BYT cấm hành vi bán thuốc thừa. Nhà thuốc chỉ có trách nhiệm nhận lại thuốc để lập biên bản và tiêu hủy theo quy định tại điểm b khoản 6 Điều 15 Thông tư 55/2025/TT-BYT đối với các loại thuốc kiểm soát đặc biệt, không mua lại thuốc đã xuất bán.

Khi có dấu hiệu bất thường sau khi dùng thuốc thì phải làm gì?

Theo điểm b khoản 4 Điều 15 Thông tư 55/2025/TT-BYT, người bệnh hoặc người đại diện người bệnh phải thông báo ngay cho người hành nghề kê đơn hoặc đến cơ sở y tế gần nhất khi phát hiện các dấu hiệu bất thường sau khi sử dụng thuốc.

Người bệnh cần chủ động tuân thủ để tránh vi phạm

Hành vi bán, cho, tặng hoặc sử dụng thuốc thừa vào mục đích khác là vi phạm quy định tại Thông tư 55/2025/TT-BYT. Người bệnh cần chủ động rà soát tủ thuốc gia đình, kiểm tra đơn thuốc điện tử được cấp và đem trả lại thuốc không dùng hết về đúng cơ sở y tế hoặc nơi đã mua thuốc để xử lý, bảo đảm an toàn sức khỏe và tuân thủ đúng pháp luật.