Đến nội dung chính
Góc LuậtThông tin có nguồn · Biên tập có trách nhiệm
Tra cứu văn bản Văn bản đã lưu (0) Thông báoĐăng nhậpĐăng ký

Cấm sao chép, truyền tải dữ liệu giám sát và bí mật an toàn hạt nhân

Thông tư 65/2026/TT-BKHCN quy định cấm sao chép truyền tải dữ liệu an toàn bức xạ hạt nhân ra ngoài hệ thống nội bộ, đồng thời ngăn chặn giám sát viên can thiệp vận hành cơ sở.

Mục lục nội dungThu gọn

Hoạt động thanh tra, kiểm tra và theo dõi an toàn tại các cơ sở hạt nhân đòi hỏi tính chuẩn xác kỹ thuật và sự cẩn mật ở mức cao nhất. Nhằm ngăn chặn các nguy cơ rò rỉ thông tin công nghệ cũng như nguy cơ can thiệp trái phép vào hệ thống điều khiển vận hành, các tiêu chuẩn pháp lý đã đặt ra giới hạn pháp lý rất nghiêm ngặt. Việc nắm rõ phạm vi các hành vi bị cấm sao chép truyền tải dữ liệu an toàn bức xạ hạt nhân giúp các tổ chức, cán bộ kỹ thuật và đoàn thanh tra thực hiện đúng phận sự, tránh phát sinh các sự cố kỹ thuật và sai phạm pháp lý nghiêm trọng.

Quy định bảo mật và hành vi cấm sao chép truyền tải dữ liệu an toàn bức xạ hạt nhân

Công tác bảo đảm an toàn thông tin tại cơ sở bức xạ, hạt nhân được đặt dưới sự điều chỉnh đồng bộ của nhiều ngành luật. Cụ thể, theo khoản 1 Điều 4 Thông tư 65/2026/TT-BKHCN, việc bảo mật thông tin trong hoạt động thanh tra, kiểm tra, giám sát về an toàn bức xạ và hạt nhân thực hiện theo quy định của pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước, pháp luật về thanh tra, pháp luật về năng lượng nguyên tử và các quy định pháp luật khác có liên quan. Đây là nền tảng nguyên tắc bắt buộc mọi cơ quan, đơn vị, cá nhân tham gia vào quy trình nghiệp vụ phải tuân thủ.

Đối với phương thức giám sát ứng dụng công nghệ trực tuyến, yêu cầu bảo mật thông tin được nâng lên cấp độ kỹ thuật chuyên biệt. Theo điểm a khoản 2 Điều 4 Thông tư 65/2026/TT-BKHCN, quy định cấm rõ ràng: "Không ghi chép, sao chép, lưu trữ, truyền tải thông tin về thông số vận hành, kết quả giám sát, cấu hình hệ thống kỹ thuật an toàn và các thông tin liên quan tới bí mật nhà nước, bí mật công nghệ ra ngoài hệ thống thông tin nội bộ của cơ quan an toàn bức xạ và hạt nhân quốc gia khi chưa được cho phép theo quy định". Điều này đồng nghĩa với việc toàn bộ dòng dữ liệu chỉ được lưu chuyển trong phạm vi mạng nội bộ được phê chuẩn hợp thức.

Hành vi bị cấm này bao trùm từ các thao tác thủ công như ghi sổ tay cá nhân, sao chụp màn hình, đến các thao tác tự động hóa như trích xuất dữ liệu sang thiết bị lưu trữ di động cá nhân, gửi qua hòm thư điện tử ngoài hoặc đồng bộ hóa lên dịch vụ điện toán đám mây trung gian. Mọi dữ liệu về cấu hình kỹ thuật, tham số vận hành lò và kết quả đo đạc an toàn nếu bị đưa ra ngoài vùng an ninh nội bộ khi chưa được cấp có thẩm quyền phê duyệt đều trực tiếp cấu thành hành vi vi phạm kỷ luật thông tin.

Yêu cầu kỹ thuật bắt buộc đối với kết nối dữ liệu giám sát trực tuyến

Nhằm loại bỏ hoàn toàn các lỗ hổng kỹ thuật có thể bị khai thác để đánh cắp dữ liệu hoặc phá hoại cơ sở, hạ tầng kết nối giám sát trực tuyến phải đáp ứng các tiêu chuẩn công nghệ khắt khe. Theo điểm b khoản 2 Điều 4 Thông tư 65/2026/TT-BKHCN, hệ thống kết nối dữ liệu phục vụ giám sát trực tuyến phải được mã hóa, xác thực và đáp ứng các yêu cầu theo quy định của pháp luật về an ninh mạng, an ninh máy tính. Yêu cầu mã hóa và xác thực bảo đảm tính toàn vẹn, ngăn chặn việc can thiệp chèn mã độc, nghe lén hay sửa đổi thông số đo lường trên đường truyền.

Bên cạnh bảo mật đường truyền, an toàn vận hành của chính nhà máy được bảo vệ bằng cơ chế cô lập vật lý hoặc logic một chiều. Cụ thể, theo điểm c khoản 2 Điều 4 Thông tư 65/2026/TT-BKHCN, hệ thống kết nối dữ liệu phục vụ giám sát trực tuyến phải áp dụng giải pháp truyền dữ liệu một chiều hoặc giải pháp kỹ thuật tương đương. Giải pháp này bảo đảm không tạo đường điều khiển ngược vào hệ thống đo lường, điều khiển và bảo vệ của cơ sở hạt nhân; đồng thời không cho phép gửi lệnh điều khiển, thay đổi tham số hoặc cấu hình của các hệ thống này từ hệ thống giám sát.

Quy chuẩn một chiều là ranh giới kỹ thuật tối quan trọng. Hệ thống giám sát của cơ quan quản lý chỉ đóng vai trò thụ nhận dữ liệu để theo dõi hiện trạng. Tuyệt đối không một lệnh kỹ thuật, gói tin điều khiển hay bản cập nhật cấu hình nào được phép truyền ngược từ mạng giám sát trở lại hệ thống lõi của cơ sở hạt nhân. Thiết lập này triệt tiêu nguy cơ sự cố mạng bên ngoài xâm nhập làm sai lệch chu trình phản ứng hoặc vô hiệu hóa các cơ chế bảo vệ tự động của lò.

Giới hạn quyền hạn của người thực hiện giám sát tại cơ sở hạt nhân

Bên cạnh rào cản kỹ thuật truyền dữ liệu, tính độc lập khách quan và an toàn điều hành cơ sở đòi hỏi sự phân định trách nhiệm dứt khoát giữa cơ quan giám sát và đơn vị vận hành. Theo điểm b khoản 4 Điều 53 Thông tư 65/2026/TT-BKHCN, người thực hiện giám sát có nhiệm vụ: "Đánh giá việc tuân thủ điều kiện giấy phép, điều kiện và giới hạn vận hành thông qua quan sát trực tiếp, xem xét hồ sơ và trao đổi kỹ thuật; không can thiệp vào quyết định vận hành, không tư vấn kỹ thuật cho tổ chức vận hành;".

Quy định cấm can thiệp vào quyết định vận hành nhằm giữ trọn vẹn trách nhiệm pháp lý của tổ chức vận hành cơ sở hạt nhân. Kỹ sư vận hành của cơ sở là người duy nhất chịu trách nhiệm điều khiển lò phản ứng theo đúng giấy phép và quy trình được duyệt. Người thực hiện giám sát dù phát hiện bất thường cũng không được phép trực tiếp thao tác thay đổi trạng thái thiết bị hay áp đặt lệnh điều khiển cơ học, bởi điều này sẽ làm nhòe trách nhiệm chuyên môn khi xảy ra sự cố.

Đồng thời, lệnh cấm tư vấn kỹ thuật cho tổ chức vận hành loại trừ hoàn toàn xung đột lợi ích. Nếu cán bộ giám sát đưa ra lời khuyên kỹ thuật hoặc tư vấn phương án khắc phục, họ sẽ không còn giữ được vị thế trung lập, khách quan để đánh giá độc lập về các sai lỗi sau đó. Hoạt động của giám sát viên phải tập trung tuyệt đối vào việc kiểm tra, đối chiếu hồ sơ, quan sát hiện trường và phân loại nguy cơ theo đúng nhiệm vụ công vụ được giao.

Trách nhiệm và quyền hạn xử lý sự cố cấp bách tại địa điểm giám sát

Mặc dù bị giới hạn nghiêm ngặt về việc can thiệp trực tiếp vào điều hành thường nhật, người thực hiện giám sát lại được trao quyền hạn đặc biệt để ngăn chặn nguy cơ thảm họa. Theo điểm g khoản 4 Điều 53 Thông tư 65/2026/TT-BKHCN, trường hợp phát hiện vi phạm nghiêm trọng hoặc điều kiện có khả năng gây mất an toàn, an ninh nghiêm trọng và cấp bách, người thực hiện giám sát có quyền báo cáo trực tiếp tới người đứng đầu cơ quan an toàn bức xạ và hạt nhân quốc gia và kiến nghị áp dụng ngay các biện pháp ngăn chặn, tạm dừng hoạt động cần thiết để bảo đảm an toàn, an ninh trong thời gian chờ quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Cơ chế báo cáo vượt cấp trực tiếp này rút ngắn thời gian xử lý khi phát sinh dấu hiệu đe dọa an toàn cốt lõi. Giám sát viên không tự ý ngắt điện hay bấm nút dừng khẩn cấp lò của cơ sở mà thực hiện quyền kiến nghị khẩn cấp lên người đứng đầu cơ quan quản lý để ban hành quyết định hành chính đình chỉ hoạt động kịp thời. Đây là sự cân bằng giữa yêu cầu bảo đảm an toàn tối cao và nguyên tắc quản lý vận hành theo thẩm quyền.

Ngoài ra, theo các điểm a, c, d, đ, e khoản 4 Điều 53 Thông tư 65/2026/TT-BKHCN, người thực hiện giám sát có trách nhiệm và quyền hạn: thực hiện giám sát theo phân công, lập nhật ký giám sát; nhận diện, ghi nhận và phân loại các vấn đề tiềm ẩn có thể ảnh hưởng tới an toàn, an ninh cơ sở hạt nhân; theo dõi và xác minh tiến độ, chất lượng thực hiện toàn bộ hành động khắc phục theo yêu cầu của cơ quan an toàn bức xạ và hạt nhân quốc gia và các cơ quan nhà nước có thẩm quyền; lập biên bản làm việc ghi nhận kết quả giám sát, các phát hiện và vấn đề tồn tại; yêu cầu tổ chức vận hành, nhà thầu và người lao động tại địa điểm cung cấp thông tin, tài liệu, hồ sơ liên quan đến nội dung giám sát trong phạm vi nhiệm vụ và chương trình giám sát được giao.

Thiết lập văn phòng giám sát tại nhà máy điện hạt nhân và lò phản ứng nghiên cứu

Mô hình giám sát trực tiếp tại địa điểm được tổ chức phụ thuộc vào tính chất và mức độ rủi ro của từng công trình hạt nhân. Đối với nhà máy điện hạt nhân, theo khoản 1 Điều 53 Thông tư 65/2026/TT-BKHCN, trong các giai đoạn xây dựng, vận hành thử, vận hành và chấm dứt hoạt động, việc giám sát trực tiếp tại địa điểm nhà máy điện hạt nhân được thực hiện thông qua văn phòng giám sát do cơ quan an toàn bức xạ và hạt nhân quốc gia thiết lập. Văn phòng này thực hiện trách nhiệm quy định tại khoản 5 Điều 7 Nghị định số 316/2025/NĐ-CP.

Đối với lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu, việc giám sát có tính linh hoạt hơn theo mức độ rủi ro. Theo khoản 3 Điều 53 Thông tư 65/2026/TT-BKHCN, căn cứ phương pháp tiếp cận theo cấp độ và phù hợp với mức độ rủi ro, quy mô, công suất, đặc điểm thiết kế, hoạt động khai thác của từng lò phản ứng, cơ quan an toàn bức xạ và hạt nhân quốc gia quyết định thiết lập văn phòng giám sát tại địa điểm hoặc cử người thực hiện giám sát trực tiếp theo chương trình giám sát và khi cần thiết.

Vai trò chỉ huy của người phụ trách văn phòng giám sát được quy định cụ thể tại khoản 2 Điều 53 Thông tư 65/2026/TT-BKHCN. Người phụ trách phải chịu trách nhiệm toàn diện về hoạt động của văn phòng giám sát; tổ chức triển khai chương trình giám sát đã được ban hành và báo cáo về cơ quan an toàn bức xạ và hạt nhân quốc gia; phân công nhiệm vụ, điều phối hoạt động giám sát bảo đảm bao quát đầy đủ các lĩnh vực kỹ thuật an toàn chính; báo cáo kịp thời và đề xuất biện pháp xử lý tới cơ quan an toàn bức xạ và hạt nhân quốc gia để áp dụng biện pháp xử lý theo thẩm quyền hoặc kiến nghị cơ quan, người có thẩm quyền xem xét, quyết định theo quy định của pháp luật về năng lượng nguyên tử, pháp luật về xử lý vi phạm hành chính và quy định khác của pháp luật có liên quan.

Bảng tổng hợp các quy định cấm và giới hạn kỹ thuật

Để theo dõi tổng quan các giới hạn pháp lý và giải pháp kỹ thuật được áp dụng trong hoạt động giám sát, các bên liên quan có thể tham chiếu bảng tổng hợp dưới đây:

Nhóm quy địnhNội dung yêu cầu / Hành vi bị cấmCăn cứ pháp lý
Bảo mật dữ liệu trực tuyếnCấm ghi chép, sao chép, lưu trữ, truyền tải thông số vận hành, kết quả giám sát, cấu hình an toàn, bí mật nhà nước, bí mật công nghệ ra ngoài hệ thống nội bộ khi chưa được phép.Điểm a Khoản 2 Điều 4 Thông tư 65/2026/TT-BKHCN
An toàn đường truyền mạngHệ thống kết nối dữ liệu phục vụ giám sát trực tuyến phải được mã hóa, xác thực, đáp ứng pháp luật về an ninh mạng và an ninh máy tính.Điểm b Khoản 2 Điều 4 Thông tư 65/2026/TT-BKHCN
Kỹ thuật ngăn chặn can thiệpÁp dụng giải pháp truyền dữ liệu một chiều hoặc tương đương; không tạo đường điều khiển ngược; không cho phép gửi lệnh, đổi tham số, cấu hình từ hệ thống giám sát.Điểm c Khoản 2 Điều 4 Thông tư 65/2026/TT-BKHCN
Giới hạn quyền hạn giám sát viênKhông can thiệp vào quyết định vận hành cơ sở; không thực hiện tư vấn kỹ thuật cho tổ chức vận hành.Điểm b Khoản 4 Điều 53 Thông tư 65/2026/TT-BKHCN
Xử lý tình huống cấp báchKhi có vi phạm nghiêm trọng hoặc nguy cơ mất an toàn cấp bách: báo cáo trực tiếp người đứng đầu cơ quan an toàn bức xạ và hạt nhân quốc gia, kiến nghị tạm dừng hoạt động.Điểm g Khoản 4 Điều 53 Thông tư 65/2026/TT-BKHCN

Tình huống minh họa về tuân thủ giới hạn giám sát

Trong quá trình theo dõi trực tiếp tại phòng điều khiển trung tâm của một cơ sở hạt nhân, giám sát viên thuộc văn phòng giám sát nhận thấy một thông số áp suất kỹ thuật có dấu hiệu biến thiên bất thường tiệm cận ngưỡng giới hạn kỹ thuật. Kỹ thuật viên của đơn vị vận hành tỏ ra lúng túng trong việc lựa chọn giữa hai phương án xả van an toàn hoặc điều chỉnh thanh điều khiển.

Theo đúng quy định tại điểm b khoản 4 Điều 53 Thông tư 65/2026/TT-BKHCN, giám sát viên không được phép đưa ra lời khuyên kỹ thuật như hướng dẫn kỹ thuật viên nên chọn phương án xả van nào, cũng như không được trực tiếp bấm nút can thiệp vào bảng điều khiển. Giám sát viên chỉ được quan sát, ghi nhận sai lệch vào nhật ký giám sát, trao đổi kỹ thuật về tình trạng tuân thủ giới hạn vận hành và lập biên bản làm việc theo điểm đ khoản 4 Điều 53 Thông tư 65/2026/TT-BKHCN. Nếu nhận thấy biến động áp suất này cấu thành nguy cơ mất an toàn nghiêm trọng và cấp bách, giám sát viên thực hiện ngay quyền báo cáo trực tiếp tới người đứng đầu cơ quan an toàn bức xạ và hạt nhân quốc gia theo điểm g khoản 4 Điều 53 Thông tư 65/2026/TT-BKHCN để kiến nghị tạm dừng hoạt động.

Đồng thời, khi truyền dữ liệu cảnh báo này về trung tâm điều hành quốc gia, giám sát viên chỉ được sử dụng hạ tầng mạng nội bộ đã được mã hóa theo điểm a và điểm b khoản 2 Điều 4 Thông tư 65/2026/TT-BKHCN. Việc chụp ảnh màn hình điều khiển gửi qua ứng dụng nhắn tin cá nhân hoặc sao chép tập tin nhật ký ra thiết bị nhớ cá nhân đều là hành vi cấm sao chép truyền tải dữ liệu an toàn bức xạ hạt nhân ra ngoài hệ thống nội bộ.

Các đối tượng chịu tác động và nghĩa vụ cần thực hiện

Các quy chuẩn kỹ thuật và điều cấm nêu trên tác động trực tiếp đến nhiều nhóm chủ thể tham gia quản lý và khai thác năng lượng nguyên tử. Cụ thể từng đối tượng cần nhận thức rõ trách nhiệm của mình:

  • Cán bộ giám sát, thanh tra viên chuyên ngành: Phải tuyệt đối tuân thủ kỷ luật thông tin nội bộ; không sao lưu dữ liệu thanh tra, thông số kỹ thuật ra thiết bị cá nhân; ghi nhận trung thực vào nhật ký giám sát; duy trì tính độc lập công vụ bằng việc từ chối mọi hình thức tư vấn kỹ thuật cho cơ sở và không can thiệp vào quyết định vận hành.
  • Tổ chức vận hành nhà máy điện hạt nhân và lò phản ứng nghiên cứu: Bố trí điều kiện làm việc cho văn phòng giám sát tại địa điểm theo quy định; thiết lập hệ thống kết nối dữ liệu giám sát trực tuyến đáp ứng đầy đủ yêu cầu truyền một chiều, mã hóa và bảo mật an ninh mạng; chịu trách nhiệm độc lập hoàn toàn đối với mọi thao tác vận hành thiết bị hạt nhân.
  • Kỹ thuật viên hệ thống mạng và đo lường điều khiển: Thường xuyên kiểm tra cấu hình mạng giám sát trực tuyến để bảo đảm không tồn tại cổng kết nối ngược vào hệ thống bảo vệ của lò; giám sát các kênh xuất dữ liệu để ngăn chặn nguy cơ trích xuất thông tin cấu hình và thông số vận hành trái phép ra ngoài mạng nội bộ.
  • Người phụ trách văn phòng giám sát tại cơ sở: Quản lý toàn diện hoạt động của đội ngũ giám sát tại địa bàn; phân công theo dõi đầy đủ các lĩnh vực kỹ thuật an toàn; báo cáo kịp thời các đề xuất xử lý vi phạm hoặc kiến nghị áp dụng biện pháp ngăn chặn hành chính lên cơ quan quản lý cấp trên.

Câu hỏi thường gặp về quy định an toàn và bảo mật hạt nhân

Dữ liệu giám sát trực tuyến có được phép lưu trữ trên máy tính cá nhân của thanh tra viên không?

Căn cứ điểm a khoản 2 Điều 4 Thông tư 65/2026/TT-BKHCN, nghiêm cấm hành vi ghi chép, sao chép, lưu trữ hoặc truyền tải thông số vận hành, kết quả giám sát, cấu hình an toàn ra ngoài hệ thống thông tin nội bộ của cơ quan an toàn bức xạ và hạt nhân quốc gia khi chưa được cấp phép. Việc lưu trữ trên máy tính cá nhân ngoài hệ thống nội bộ là hành vi bị cấm.

Người thực hiện giám sát có được quyền hướng dẫn cơ sở cách khắc phục sự cố kỹ thuật không?

Không. Căn cứ điểm b khoản 4 Điều 53 Thông tư 65/2026/TT-BKHCN, người thực hiện giám sát không được tư vấn kỹ thuật cho tổ chức vận hành và không được can thiệp vào quyết định vận hành của cơ sở. Việc hướng dẫn kỹ thuật thuộc trách nhiệm nội bộ của cơ sở hoặc đơn vị tư vấn độc lập.

Hệ thống giám sát trực tuyến có thể gửi tín hiệu điều chỉnh van hoặc thanh điều khiển của lò phản ứng không?

Không thể và không được phép. Theo điểm c khoản 2 Điều 4 Thông tư 65/2026/TT-BKHCN, hệ thống giám sát bắt buộc phải dùng giải pháp truyền dữ liệu một chiều hoặc tương đương, không tạo đường điều khiển ngược và không cho phép gửi lệnh điều khiển hay thay đổi tham số vào hệ thống đo lường, bảo vệ của cơ sở.

Khi nào người thực hiện giám sát được báo cáo thẳng lên người đứng đầu cơ quan an toàn bức xạ và hạt nhân quốc gia?

Theo điểm g khoản 4 Điều 53 Thông tư 65/2026/TT-BKHCN, quyền báo cáo trực tiếp được áp dụng khi phát hiện vi phạm nghiêm trọng hoặc điều kiện có khả năng gây mất an toàn, an ninh nghiêm trọng và cấp bách nhằm kiến nghị áp dụng ngay các biện pháp ngăn chặn, tạm dừng hoạt động.

Khuyến nghị rà soát và bảo đảm tuân thủ quy chuẩn an toàn

Quy chuẩn bảo mật thông tin và giới hạn hoạt động giám sát tại Thông tư 65/2026/TT-BKHCN là hành lang pháp lý bắt buộc nhằm giữ vững an toàn hạt nhân quốc gia. Các tổ chức vận hành cơ sở hạt nhân cùng đội ngũ thanh tra viên cần chủ động rà soát lại toàn bộ thiết kế hệ thống truyền dữ liệu giám sát trực tuyến, bảo đảm việc truyền dẫn tuân thủ triệt để nguyên lý một chiều và giải pháp mã hóa an ninh mạng.

Đồng thời, các đơn vị cần phổ biến sâu rộng quy định cấm sao chép truyền tải dữ liệu an toàn bức xạ hạt nhân và phân định rõ ranh giới chuyên môn giữa giám sát viên với kỹ sư vận hành. Cần liên tục đối chiếu quy trình nội bộ với văn bản gốc để kịp thời điều chỉnh những điểm chưa tương thích, tham khảo ý kiến tư vấn pháp lý chuyên ngành khi triển khai các thỏa thuận kết nối dữ liệu nhằm phòng ngừa rủi ro pháp lý và bảo đảm an toàn vận hành tuyệt đối.

Nguồn để đối chiếu

Kiểm tra văn bản gốc, thời điểm và phạm vi áp dụng trước khi sử dụng thông tin.

Mở nguồn chính thức

Bài viết liên quan

Xem thêm