Dự thảo: Áp dụng cơ chế xóa nợ thuế đặc thù trong 19 tháng

Căn cứ thông tin tại Dự thảo 8475/CT-QLNT do Cục Thuế thuộc Bộ Tài chính công bố, cơ quan soạn thảo đang đề xuất triển khai chính sách xử lý tiền thuế nợ tồn đọng với nhiều nội dung đáng chú ý. Đề xuất này tập trung giải quyết dứt điểm các khoản tiền chậm nộp tồn đọng lịch sử, hỗ trợ tháo gỡ khó khăn cho cộng đồng doanh nghiệp và hộ kinh doanh khi đáp ứng các điều kiện pháp lý chặt chẽ. Đáng chú ý, đây là nội dung theo dự thảo Nghị quyết của Quốc hội, chưa phải văn bản ban hành chính thức và có thể tiếp tục được điều chỉnh, hoàn thiện trong quá trình các cơ quan có thẩm quyền thảo luận, xem xét trước khi thông qua.

Nhóm bài Con số biết nói: Ý nghĩa những con số then chốt

Dự thảo 8475/CT-QLNT đưa ra các mốc số liệu, thời hạn cụ thể phản ánh rõ quy mô tác động cũng như lộ trình áp dụng dự kiến của cơ chế đặc thù:

19 tháng: Thời lượng áp dụng chính sách xử lý nợ đặc thù theo khoản 1 Điều 6 dự thảo. Khoảng thời gian này vừa đủ để người nộp thuế thực hiện rà soát, cân đối nguồn lực tài chính nộp dứt điểm nợ gốc, đồng thời kiểm soát tính chất xử lý một lần các tồn đọng lịch sử, không để chính sách bị kéo dài tràn lan.

21/11/2026: Thời điểm dự kiến bắt đầu áp dụng cơ chế xóa tiền chậm nộp theo quy định tại khoản 1 Điều 6 dự thảo Nghị quyết. Mốc thời gian này sắp diễn ra, mở ra giai đoạn tiếp nhận và xử lý hồ sơ xử lý nợ trên phạm vi toàn quốc.

30/6/2028: Hạn chót để người nộp thuế hoàn tất việc nộp đủ nợ gốc và cơ quan quản lý thuế tiếp nhận hồ sơ hợp lệ theo khoản 1 Điều 5 và khoản 1 Điều 6 dự thảo. Đây là cột mốc quyết định việc quyền lợi có được tiếp tục bảo lưu hay bị từ chối xem xét.

Hơn 529 nghìn trường hợp: Quy mô các đối tượng người nộp thuế ở trạng thái 03 và 06 đã ngừng hoạt động trên 10 năm được ghi nhận trong nội dung góp ý tại Dự thảo 8475/CT-QLNT. Con số này phản ánh áp lực tồn đọng quản lý nợ thuế kéo dài qua nhiều năm cần giải pháp phân loại xử lý thỏa đáng.

100% nợ gốc: Tỷ lệ người nộp thuế bắt buộc phải hoàn thành thanh toán nghĩa vụ nợ gốc (trừ lệ phí môn bài) theo quy định tại Điều 5 dự thảo để đủ điều kiện được xem xét xóa toàn bộ tiền chậm nộp phát sinh.

Thời gian áp dụng cơ chế xóa nợ thuế đặc thù theo khoản 1 Điều 6

Tại khoản 1 Điều 6 dự thảo Nghị quyết quy định áp dụng chính sách từ ngày 21/11/2026 đến hết ngày 30/6/2028, kéo dài trong khoảng 19 tháng. Theo lý giải của cơ quan chủ trì soạn thảo, khung thời hạn 19 tháng được tính toán nhằm bảo đảm sự cân bằng giữa hai mục tiêu lớn: tạo điều kiện thời gian thực tế để các tổ chức, cá nhân tiếp cận và thực hiện đầy đủ các khâu thủ tục, đồng thời giữ vững nguyên tắc xử lý dứt điểm một lần các tồn đọng lịch sử, tránh tình trạng ỷ lại chính sách.

Đối tượng chịu tác động trực tiếp gồm cơ quan quản lý thuế các cấp, doanh nghiệp, tổ chức kinh tế và hộ kinh doanh có nợ thuế tồn đọng. Trong thời hạn 19 tháng này, cơ quan quản lý thuế được yêu cầu không chỉ thông báo qua phương thức điện tử mà phải tăng cường thông tin trực tiếp, triển khai các hoạt động hỗ trợ tại cơ sở và đưa ra hướng dẫn dễ tiếp cận, đặc biệt là đối với người nộp thuế tại khu vực nông thôn.

Việc ấn định mốc thời gian áp dụng 19 tháng mang tính chất đóng khung thời kỳ xử lý. Cơ quan quản lý thuế không kéo dài thời gian áp dụng cơ chế đặc thù này ra ngoài mốc 30/6/2028, ngoại trừ các trường hợp chuyển tiếp cụ thể được luật hóa tại dự thảo.

Điều kiện xác định nộp đủ nợ gốc và nộp hồ sơ hợp lệ theo khoản 1 Điều 5

Điều kiện tiên quyết để được áp dụng cơ chế xóa nợ thuế đặc thù là người nộp thuế phải thanh toán toàn bộ phần nợ gốc còn thiếu vào ngân sách nhà nước. Nội dung giải trình tại Dự thảo 8475/CT-QLNT làm rõ: "nộp đủ nợ gốc" được hiểu là hoàn thành toàn bộ số tiền thuế, tiền thu từ xử phạt vi phạm hành chính và các khoản thu khác phải nộp thuộc phạm vi xác định tại khoản 2 Điều 1 dự thảo, trừ lệ phí môn bài.

Về quy trình xác nhận, cơ quan quản lý thuế căn cứ trực tiếp vào cơ sở dữ liệu quản lý, chứng từ nộp ngân sách nhà nước và kết quả điều chỉnh nghĩa vụ hợp pháp để xác định người nộp thuế đã nộp đủ nợ gốc hay chưa. Cơ quan thuế không yêu cầu người nộp thuế phải thực hiện các thủ tục đối chiếu hay xin văn bản xác nhận riêng, giúp giảm thiểu đáng kể thời gian và thủ tục hành chính.

Về thủ tục hồ sơ, theo khoản 1 Điều 5 dự thảo, hồ sơ đề nghị khôi phục hoặc chấm dứt hiệu lực mã số thuế phải đầy đủ, hợp lệ và được cơ quan thuế tiếp nhận chậm nhất vào ngày 30/6/2028. Cơ quan soạn thảo nhấn mạnh: mốc thời gian này được xác định căn cứ theo việc cơ quan thuế tiếp nhận hồ sơ hợp lệ, không tính theo ngày cơ quan thuế hoàn tất giải quyết thủ tục. Việc người nộp thuế nộp hồ sơ còn thiếu thành phần hoặc chưa hợp lệ trước thời hạn sẽ không đương nhiên được công nhận là đáp ứng điều kiện thụ hưởng chính sách.

Cơ chế chuyển tiếp sau ngày 30/6/2028 theo khoản 2 Điều 6

Một điểm mới mang tính bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người nộp thuế là quy định chuyển tiếp tại khoản 2 Điều 6 dự thảo Nghị quyết. Cụ thể, khoản 2 Điều 6 đã quy định cơ quan thuế tiếp tục giải quyết sau ngày 30/6/2028 đối với trường hợp đáp ứng đầy đủ điều kiện về hồ sơ và nộp đủ nợ gốc chậm nhất ngày này, kể cả trường hợp phải chờ kết luận của cơ quan có thẩm quyền để xác định khoản nợ có thuộc diện loại trừ hay không.

Quy định chuyển tiếp này giải quyết triệt để rủi ro chậm trễ do thủ tục hành chính hoặc tiến độ phối hợp liên ngành. Người nộp thuế đã chấp hành nghiêm chỉnh việc nộp toàn bộ nợ gốc và gửi hồ sơ hợp lệ đúng hạn sẽ không bị mất quyền lợi xử lý tiền chậm nộp chỉ vì lý do thời gian thẩm định, xác minh của các cơ quan quản lý kéo dài vượt qua mốc ngày 30/6/2028.

Đối với các vụ việc đang trong quá trình thanh tra, điều tra, truy tố hoặc xét xử, cơ quan thuế tạm thời chưa xử lý xóa đối với khoản nợ thuộc đúng nội dung đang được xem xét. Tuy nhiên, các khoản nợ khác độc lập đáp ứng đầy đủ tiêu chí vẫn được tách bạch để giải quyết theo Nghị quyết. Khi có đủ căn cứ kết luận khoản nợ không thuộc trường hợp loại trừ, cơ quan thuế sẽ tiếp tục xem xét giải quyết mà không đòi hỏi văn bản kết luận phải xác nhận người nộp thuế hoàn toàn không có vi phạm khác.

Phân loại người nộp thuế mất khả năng thanh toán và đối tượng loại trừ

Trong quá trình góp ý dự thảo, đại diện cơ quan dân cử nêu thực tế có hơn 529 nghìn trường hợp người nộp thuế ở trạng thái 03 và 06 đã ngừng hoạt động trên 10 năm, tài sản đã thanh lý hoặc không còn, hồ sơ sổ sách thất lạc. Việc bắt buộc nộp đủ 100% nợ gốc bị băn khoăn là tạo rào cản cho nhóm hoàn toàn mất khả năng tài chính.

Giải trình về nội dung này, Cục Thuế nêu rõ: điều kiện nộp đủ nợ gốc tại Điều 5 áp dụng riêng cho chính sách đặc thù về xóa tiền chậm nộp theo dự thảo Nghị quyết, không thay thế cơ chế khoanh nợ, xóa nợ theo quy định chung của pháp luật về quản lý thuế. Đối với các trường hợp người nộp thuế thực sự không còn khả năng thanh toán, cơ quan thuế có trách nhiệm rà soát, phân loại hồ sơ để xem xét xử lý theo các điều kiện tương ứng của pháp luật quản lý thuế hiện hành. Cơ quan thuế không tự ý xóa nợ gốc chỉ dựa trên việc người nộp thuế ở trạng thái 03, 06 hay tự kê khai không còn khả năng tài chính.

Về đối tượng loại trừ, điểm b khoản 2 Điều 2 dự thảo Nghị quyết xác định tiêu chí theo thực tế hoạt động. Những người nộp thuế thực tế vẫn duy trì hoạt động kinh doanh trong thời gian đăng ký ở trạng thái 03 hoặc 06 không thuộc nhóm thực tế đã ngừng hoạt động mà chính sách tập trung tháo gỡ (ngoại trừ hoạt động thanh lý tài sản, hàng hóa tồn kho). Quy định này nhằm đảm bảo tính công bằng đối với các chủ thể kinh doanh đang hoạt động và tuân thủ đăng ký trạng thái theo đúng quy định.

Quy định trách nhiệm đối với đơn vị sắp xếp bộ máy theo Điều 2

Dự thảo 8475/CT-QLNT làm rõ quy định áp dụng tại Điều 2 đối với các cơ quan, đơn vị chấm dứt hoạt động do sắp xếp lại bộ máy. Dự thảo xác định đối tượng căn cứ vào tình trạng đăng ký, thực tế hoạt động và điều kiện cụ thể, không phụ thuộc vào loại hình tổ chức (không cần liệt kê chi tiết đơn vị sự nghiệp công lập, tổ chức khoa học công nghệ hay cơ sở giáo dục đại học).

Khi các đơn vị này giải thể hoặc sáp nhập, cơ quan thuế căn cứ vào quyết định sắp xếp tổ chức, hồ sơ bàn giao và các văn bản liên quan để xác định chính xác chủ thể kế thừa nghĩa vụ. Việc đơn vị cũ chấm dứt hoạt động không đương nhiên làm chấm dứt nghĩa vụ thuế hoặc tạo căn cứ để xóa nợ khi nghĩa vụ tài chính đã được chuyển giao cho pháp nhân, chủ thể kế thừa theo quy định.

So sánh các nhóm trường hợp xử lý nợ theo Dự thảo 8475/CT-QLNT

Bảng tổng hợp dưới đây phản ánh rõ các tiêu chí xử lý theo từng nhóm đối tượng cụ thể tại dự thảo:

Tình huống minh họa xử lý nợ theo quy định dự thảo

Để hiểu rõ cách thức vận hành của quy định, có thể xem xét một tình huống giả định xây dựng hoàn toàn từ các tiêu chí tại Dự thảo 8475/CT-QLNT:

Một doanh nghiệp đăng ký mã số thuế tại địa phương phát sinh khoản nợ tiền thuế, tiền phạt vi phạm hành chính và tiền chậm nộp từ giai đoạn trước. Doanh nghiệp này ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục giải thể.

Vào tháng 12/2026, doanh nghiệp rà soát nghĩa vụ và thực hiện nộp đủ 100% số tiền thuế và tiền xử phạt vi phạm hành chính phát sinh (khoản nợ gốc theo khoản 2 Điều 1 dự thảo, ngoại trừ tiền lệ phí môn bài). Đến ngày 15/5/2028, doanh nghiệp nộp đầy đủ bộ hồ sơ hợp lệ đề nghị chấm dứt hiệu lực mã số thuế tới cơ quan thuế quản lý.

Tuy nhiên, một phần nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp đang nằm trong nội dung xác minh của cơ quan thanh tra chuyên ngành. Căn cứ khoản 2 Điều 6 dự thảo, do doanh nghiệp đã nộp đủ nợ gốc và cơ quan thuế đã tiếp nhận hồ sơ hợp lệ trước ngày 30/6/2028, quyền lợi của doanh nghiệp được bảo lưu. Các khoản nợ khác độc lập đủ điều kiện được xem xét xử lý theo quy định. Sau ngày 30/6/2028, ngay khi cơ quan thanh tra ban hành kết luận xác định khoản nợ đang xác minh không thuộc trường hợp loại trừ, cơ quan thuế sẽ tiếp tục quy trình giải quyết xóa tiền chậm nộp cho doanh nghiệp mà không bị giới hạn bởi thời hạn kết thúc ngày 30/6/2028.

Ai bị ảnh hưởng và các bước cần thực hiện

Nhóm đối tượng chịu tác động từ chính sách dự thảo cần chủ động nắm bắt quy trình và triển khai các bước xử lý phù hợp:

• Cơ quan quản lý thuế các cấp: Chủ động rà soát hệ thống dữ liệu, chứng từ ngân sách nhà nước để xác định chính xác số nợ gốc của người nộp thuế; tổ chức tiếp nhận hồ sơ hợp lệ chậm nhất vào ngày 30/6/2028; phân loại hồ sơ để tiếp tục giải quyết sau thời hạn này cho các đối tượng chờ xác minh theo khoản 2 Điều 6; tăng cường tuyên truyền trực tiếp tại cơ sở và vùng nông thôn.
• Doanh nghiệp và tổ chức kinh tế có nợ thuế: Kiểm tra, phân loại chi tiết các khoản nợ tiền thuế, tiền phạt vi phạm hành chính theo khoản 2 Điều 1 dự thảo; chủ động thu xếp tài chính nộp dứt điểm nợ gốc trước ngày 30/6/2028; hoàn thiện hồ sơ hợp lệ về khôi phục hoặc chấm dứt hiệu lực mã số thuế theo khoản 1 Điều 5 dự thảo.
• Hộ kinh doanh và cá nhân nợ thuế: Nắm bắt các kênh hướng dẫn trực tiếp từ cơ quan thuế cơ sở; tránh việc chỉ gửi hồ sơ chưa hoàn chỉnh vì việc nộp hồ sơ thiếu không đáp ứng điều kiện tiếp nhận hợp lệ trước hạn chót.
• Các đơn vị thuộc diện sắp xếp bộ máy: Rà soát biên bản bàn giao, quyết định sắp xếp lại cơ quan để xác định đơn vị kế thừa nghĩa vụ thuế theo Điều 2 dự thảo, không để tình trạng nợ thuế kéo dài không người thực hiện.

Câu hỏi thường gặp về dự thảo cơ chế xóa nợ thuế đặc thù

Thời gian cơ quan thuế giải quyết hồ sơ có bị tính vào hạn chót ngày 30/6/2028 không?

Không. Theo nội dung giải trình đối với khoản 1 Điều 5, mốc ngày 30/6/2028 được xác định căn cứ theo việc cơ quan thuế tiếp nhận hồ sơ hợp lệ của người nộp thuế, không tính theo ngày cơ quan thuế hoàn tất việc giải quyết hồ sơ.

Người nộp thuế ở trạng thái 03 hoặc 06 có đương nhiên được xóa tiền chậm nộp không?

Không. Căn cứ giải trình tại Điều 5, cơ quan thuế không mặc nhiên xóa tiền chậm nộp chỉ dựa trên việc người nộp thuế đăng ký trạng thái 03, 06 hoặc tự xác định không còn khả năng tài chính. Người nộp thuế phải hoàn thành việc nộp đủ nợ gốc theo quy định.

Hồ sơ nộp trước ngày 30/6/2028 nhưng còn thiếu giấy tờ có được hưởng chính sách không?

Không. Căn cứ khoản 1 Điều 5 dự thảo, việc nộp hồ sơ còn thiếu thành phần trước thời hạn không đương nhiên đáp ứng điều kiện. Hồ sơ đề nghị phải đầy đủ và hợp lệ tại thời điểm cơ quan thuế tiếp nhận chậm nhất ngày 30/6/2028.

Nợ tiền lệ phí môn bài có phải nộp đủ để được xóa tiền chậm nộp không?

Theo giải trình tại khoản 2 Điều 1 dự thảo, nghĩa vụ "nộp đủ nợ gốc" bao gồm số tiền thuế, tiền xử phạt vi phạm hành chính và các khoản thu khác, ngoại trừ khoản lệ phí môn bài.

Tổng kết và khuyến nghị đối với người nộp thuế

Cơ chế xóa nợ thuế đặc thù dự kiến áp dụng trong thời hạn 19 tháng (từ ngày 21/11/2026 đến hết ngày 30/6/2028) theo Dự thảo 8475/CT-QLNT là cơ hội lớn để tháo gỡ khó khăn về tiền chậm nộp tồn đọng, đồng thời tạo điều kiện cho các doanh nghiệp, hộ kinh doanh tái cấu trúc hoặc hoàn tất thủ tục pháp lý. Điểm mấu chốt của chính sách là người nộp thuế phải nộp đủ 100% nợ gốc thuộc phạm vi áp dụng và gửi hồ sơ hợp lệ trước ngày 30/6/2028, với cơ chế bảo lưu giải quyết sau ngày này đối với hồ sơ đang chờ kết luận xác minh theo khoản 2 Điều 6 dự thảo.

Người nộp thuế cần chủ động kiểm tra hiệu lực văn bản khi chính sách được ban hành chính thức, trực tiếp đối chiếu dữ liệu nợ thuế với cơ quan thuế quản lý và tham khảo ý kiến tư vấn pháp lý chuyên sâu để chuẩn bị đầy đủ hồ sơ hợp lệ đúng quy định.