Bị thu hồi chứng chỉ sẽ bị cấm thi chứng chỉ đại lý bảo hiểm trong 12 tháng

Quy định siết chặt kỷ luật phòng thi và trách nhiệm tổ chức sát hạch theo Văn bản hợp nhất 06/2026/VBHN-TT-BTC của Bộ Tài chính đang đặt ra những chế tài mang tính răn đe cao đối với cả người dự thi và doanh nghiệp kinh doanh bảo hiểm. Đáng chú ý nhất, chế tài cấm thi chứng chỉ đại lý bảo hiểm trong thời hạn 12 tháng được áp dụng trực tiếp đối với các cá nhân có hành vi gian lận hồ sơ hoặc gian lận trong phòng thi. Song song đó, các đơn vị tổ chức thi cũng đối diện nguy cơ bị đình chỉ quyền tổ chức sát hạch lên đến 02 quý nếu vi phạm thủ tục hành chính liên quan đến thông báo thay đổi kỳ thi.

Bốn nhóm hành vi dẫn đến việc thu hồi chứng chỉ đại lý bảo hiểm

Theo khoản 1 Điều 27, đơn vị tổ chức thi sẽ tiến hành thu hồi chứng chỉ đại lý bảo hiểm đã cấp khi phát hiện cá nhân hoặc tổ chức thuộc một trong bốn trường hợp vi phạm cụ thể. Đây là những vi phạm nghiêm trọng xâm hại trực tiếp đến tính minh bạch và công bằng của hệ thống cấp chứng chỉ đại lý bảo hiểm trên toàn thị trường.

Trường hợp đầu tiên được quy định tại điểm a khoản 1 Điều 27 là thí sinh có hành vi sửa chữa, gian dối hoặc giả mạo giấy tờ về nhân thân khi tham dự kỳ thi. Các giấy tờ về nhân thân được quy định chặt chẽ bao gồm Thẻ Căn cước, Thẻ căn cước công dân hoặc Hộ chiếu. Mọi hành vi tẩy xóa thông tin cá nhân, tráo đổi hình ảnh, sử dụng giấy tờ nhân thân không chính chủ hoặc làm giả toàn bộ tài liệu định danh để đủ điều kiện bước vào phòng thi đều cấu thành vi phạm này.

Trường hợp thứ hai tại điểm b khoản 1 Điều 27 nhắm vào hành vi nhờ người khác thi hộ kỳ thi chứng chỉ đại lý bảo hiểm. Đây là một trong những vi phạm phổ biến nhưng để lại hậu quả pháp lý nặng nề nhất. Pháp luật không chỉ xử lý người thực hiện hành vi thi hộ mà trực tiếp chế tài cá nhân có tên trên hồ sơ đăng ký dự thi thông qua biện pháp tước bỏ kết quả và thu hồi chứng chỉ đã được cấp.

Trường hợp thứ ba tại điểm c khoản 1 Điều 27 mở rộng phạm vi chủ thể sang doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài, tổ chức tương hỗ cung cấp bảo hiểm vi mô và chính cá nhân đại lý khi có hành vi gian dối trong việc chuyển đổi chứng chỉ đại lý bảo hiểm. Mọi hành vi kê khai khống thời gian hành nghề, hợp thức hóa hồ sơ chuyển đổi hoặc nộp chứng chỉ cũ không hợp lệ đều dẫn đến việc hủy bỏ giá trị pháp lý của chứng chỉ mới.

Trường hợp cuối cùng tại điểm d khoản 1 Điều 27 là chứng chỉ bị thu hồi theo yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định pháp luật. Quy định này bảo đảm cơ chế phối hợp liên ngành giữa cơ quan quản lý chuyên ngành bảo hiểm với các cơ quan thanh tra, điều tra và cơ quan tiến hành tố tụng trong trường hợp phát hiện sai phạm ngoài thẩm quyền trực tiếp của hội đồng thi.

Chế tài cấm thi chứng chỉ đại lý bảo hiểm 12 tháng áp dụng như thế nào?

Hậu quả pháp lý trực tiếp và nặng nề nhất đối với các cá nhân vi phạm được quy định rõ tại khoản 5 Điều 27. Theo đó, cá nhân bị thu hồi chứng chỉ trong các trường hợp quy định tại khoản 1 Điều 27 sẽ hoàn toàn không được dự thi các kỳ thi chứng chỉ đại lý bảo hiểm trong thời gian 12 tháng kế tiếp, tính từ ngày có quyết định thu hồi chứng chỉ.

Thời hạn 12 tháng này là khoảng thời gian phong tỏa hoàn toàn tư cách thí sinh trên Hệ thống Quản lý thi chứng chỉ của cơ quan quản lý. Trong suốt 01 năm này, cá nhân vi phạm không thể nộp hồ sơ qua bất kỳ doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài hay tổ chức tương hỗ cung cấp bảo hiểm vi mô nào khác để dự thi lại. Điều này đồng nghĩa với việc người vi phạm bị loại bỏ hoàn toàn khỏi hoạt động hành nghề đại lý bảo hiểm hợp pháp trong ít nhất một năm.

Bên cạnh việc tước quyền dự thi trong 12 tháng, uy tín nghề nghiệp của cá nhân còn bị ảnh hưởng nghiêm trọng khi thông tin xử lý được lưu trữ và đồng bộ trên cơ sở dữ liệu số chuyên ngành, ngăn chặn triệt để tình trạng đổi đơn vị bảo trợ để lách luật hoặc nộp hồ sơ thi tại các địa phương khác nhau.

Quy trình gỡ bỏ chứng chỉ điện tử và công bố dữ liệu vi phạm

Quy trình xử lý thu hồi và cấp đổi chứng chỉ đại lý bảo hiểm được chuẩn hóa thành các bước kỹ thuật số theo thời hạn chặt chẽ quy định tại khoản 3 và khoản 4 Điều 27. Thủ tục này diễn ra trên môi trường mạng thông qua Hệ thống Quản lý thi chứng chỉ, bảo đảm tính tức thì và minh bạch.

Theo khoản 3 Điều 27, trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày đơn vị tổ chức thi có bằng chứng chứng minh chứng chỉ đại lý bảo hiểm đã cấp thuộc một trong các trường hợp bị thu hồi theo quy định tại khoản 1 Điều 27, đơn vị tổ chức thi phải thực hiện ngay việc thu hồi bằng cách gỡ bỏ thông tin trên chứng chỉ điện tử trên Hệ thống Quản lý thi chứng chỉ. Tương tự, nếu thuộc trường hợp cấp đổi chứng chỉ theo quy định tại khoản 2 Điều 18, đơn vị tổ chức thi cũng phải tiến hành đính chính thông tin trên chứng chỉ điện tử trong cùng thời hạn 03 ngày làm việc này.

Sau khi việc gỡ bỏ thông tin kỹ thuật số hoàn tất, bước công khai thông tin bắt buộc phải được triển khai. Khoản 4 Điều 27 xác định: trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày thu hồi chứng chỉ, đơn vị tổ chức thi có trách nhiệm thông báo công khai danh sách và thông tin chi tiết của các chứng chỉ bị thu hồi quy định tại khoản 1 Điều 27 ngay trên Hệ thống Quản lý thi chứng chỉ.

Việc công khai danh tính và thông tin chứng chỉ bị vô hiệu hóa giúp các doanh nghiệp bảo hiểm khác trên thị trường dễ dàng kiểm tra, rà soát nhân sự, ngăn chặn tình trạng tuyển dụng hoặc ký hợp đồng đại lý với người đang trong diện chấp hành lệnh cấm thi 12 tháng.

Chế tài đối với doanh nghiệp tự ý thay đổi thông tin kỳ thi tại trụ sở

Bên cạnh các chế tài xử phạt thí sinh, cơ quan quản lý cũng áp dụng kỷ luật nghiêm ngặt đối với các doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài và tổ chức tương hỗ cung cấp bảo hiểm vi mô khi đứng ra phối hợp hoặc tổ chức kỳ thi tại các địa điểm của mình theo điểm b khoản 1 Điều 21.

Theo khoản 2 Điều 22, đối với các kỳ thi tổ chức tại địa điểm quy định tại điểm b khoản 1 Điều 21, trường hợp doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài, tổ chức tương hỗ cung cấp bảo hiểm vi mô dự kiến thay đổi thông tin thi sau khi đã được đơn vị tổ chức thi thông báo (bao gồm thay đổi về địa điểm thi, thời gian thi hoặc yêu cầu hủy bỏ kỳ thi), doanh nghiệp phải gửi văn bản thông báo cho đơn vị tổ chức thi thông qua Hệ thống Quản lý thi chứng chỉ trước ngày thi tối thiểu 05 ngày làm việc.

Nếu doanh nghiệp không thực hiện đúng thời hạn và quy trình thông báo nêu trên, chế tài đình chỉ tổ chức thi sẽ lập tức được áp dụng theo quy định tại khoản 2 Điều 22:

• Đối với vi phạm lần đầu: Đơn vị tổ chức thi sẽ dừng tổ chức các kỳ thi tại các địa điểm quy định tại điểm b khoản 1 Điều 21 của đơn vị vi phạm trong thời gian 01 quý.
• Trong trường hợp tái phạm: Đơn vị tổ chức thi sẽ áp dụng mức phạt bổ sung là dừng tổ chức các kỳ thi tại các địa điểm nêu trên trong thời gian kéo dài lên đến 02 quý liên tiếp.

Việc bị đình chỉ tổ chức kỳ thi tại chỗ trong 01 hoặc 02 quý gây tổn thất rất lớn cho doanh nghiệp bảo hiểm, làm gián đoạn toàn bộ kế hoạch phát triển mạng lưới đại lý, gia tăng chi phí đưa đón thí sinh và làm chậm tiến độ kinh doanh của các chi nhánh trực thuộc.

Quy trình đăng ký thi và rủi ro bị đình chỉ do nộp thiếu chi phí dự thi

Để bảo đảm các kỳ thi diễn ra đúng trật tự, các mốc thời gian đăng ký và nộp hồ sơ được ấn định cụ thể tại khoản 1 Điều 22. Tùy thuộc vào địa điểm tổ chức thi, doanh nghiệp phải tuân thủ hai quy trình tách biệt:

Thứ nhất, đối với kỳ thi tổ chức tại địa điểm quy định tại điểm a khoản 1 Điều 21: trước ngày 25 hàng tháng, doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài, tổ chức tương hỗ cung cấp bảo hiểm vi mô phải hoàn tất đăng ký thi chứng chỉ đại lý bảo hiểm của tháng sau liền kề qua Hệ thống Quản lý thi chứng chỉ. Đơn vị tổ chức thi có trách nhiệm thông báo danh sách kỳ thi chậm nhất 02 ngày làm việc tính đến ngày kết thúc tháng.

Thứ hai, đối với kỳ thi tổ chức tại địa điểm quy định tại điểm b khoản 1 Điều 21: doanh nghiệp phải đăng ký thi cho quý sau liền kề qua Hệ thống Quản lý thi chứng chỉ tối thiểu trước 15 ngày tính đến ngày kết thúc quý. Đơn vị tổ chức thi sẽ thông báo danh sách kỳ thi chính thức chậm nhất 10 ngày tính đến ngày kết thúc quý.

Hồ sơ đăng ký hợp lệ theo điểm c khoản 1 Điều 22 phải bao gồm Đơn đăng ký theo mẫu quy định tại Phụ lục số 6a, Phụ lục số 6b hoặc Phụ lục số 6c ban hành kèm theo Thông tư. Tiếp đó, theo khoản 3 Điều 22, trước ngày thi tối thiểu 01 ngày làm việc, doanh nghiệp phải cập nhật danh sách thí sinh chính thức tham dự kỳ thi lên Hệ thống theo mẫu quy định tại Phụ lục số 7.

Đặc biệt, nghĩa vụ tài chính gắn liền với quyền đăng ký thi được quy định chặt chẽ tại khoản 4 Điều 22. Doanh nghiệp bắt buộc phải nộp đầy đủ chi phí dự thi cho thí sinh theo danh sách đã đăng ký trên Hệ thống. Trong trường hợp doanh nghiệp không nộp đủ chi phí dự thi, chế tài đình chỉ quyền đăng ký thi sẽ được kích hoạt ngay:

• Không được đăng ký thi chứng chỉ đại lý bảo hiểm cho tháng tiếp theo đối với kỳ thi tổ chức tại địa điểm quy định tại điểm a khoản 1 Điều 21.
• Không được đăng ký thi chứng chỉ đại lý bảo hiểm cho quý tiếp theo đối với kỳ thi tổ chức tại địa điểm quy định tại điểm b khoản 1 Điều 21.

Bảng tổng hợp mức phạt và biện pháp xử lý vi phạm

Nhằm giúp các cá nhân dự thi và tổ chức liên quan tiện đối chiếu mức độ vi phạm cùng chế tài tương ứng, dưới đây là bảng so sánh cụ thể các hành vi vi phạm và hệ quả pháp lý quy định tại Điều 22 và Điều 27:

Tình huống minh họa: Rủi ro pháp lý khi thay đổi kế hoạch sát hạch

Để hình dung rõ nét tác động thực tiễn của các chế tài nói trên, chúng ta xem xét trường hợp cụ thể của một doanh nghiệp bảo hiểm tổ chức thi tại cơ sở theo quy định tại điểm b khoản 1 Điều 21.

Theo kế hoạch đã được đơn vị tổ chức thi thông báo chính thức chậm nhất 10 ngày trước khi kết thúc quý theo điểm b khoản 1 Điều 22, doanh nghiệp được phê duyệt tổ chức kỳ thi sát hạch vào ngày 15 của tháng kế tiếp. Tuy nhiên, do hội trường tại chi nhánh gặp sự cố kỹ thuật đột xuất, vào ngày 12 (tức chỉ trước ngày thi 03 ngày làm việc), doanh nghiệp mới gửi văn bản lên Hệ thống Quản lý thi chứng chỉ xin điều chỉnh thời gian và địa điểm thi.

Đối chiếu với quy định tại khoản 2 Điều 22, thời hạn thông báo tối thiểu bắt buộc phải là 05 ngày làm việc trước ngày thi. Việc chỉ thông báo trước 03 ngày làm việc được coi là không thực hiện đúng quy định. Hệ quả là đơn vị tổ chức thi lập tức ra quyết định dừng tổ chức các kỳ thi tại tất cả các địa điểm thuộc điểm b khoản 1 Điều 21 của doanh nghiệp này trong thời gian trọn vẹn 01 quý nếu đây là vi phạm lần đầu. Toàn bộ thí sinh dự kiến thi tại cơ sở trong quý tiếp theo buộc phải dời kế hoạch hoặc chuyển sang thi tại các địa điểm tập trung thuộc điểm a khoản 1 Điều 21, làm phát sinh đáng kể chi phí tổ chức và vận hành.

Trong trường hợp sau khi hết thời hạn đình chỉ 01 quý, doanh nghiệp lại tiếp tục mắc lại sai sót không thông báo trước 05 ngày làm việc khi thay đổi ngày thi, hành vi này được xác định là tái phạm. Mức phạt tăng nặng lúc này là dừng tổ chức thi tại các địa điểm nêu trên trong thời gian 02 quý liên tiếp theo đúng quy định tại khoản 2 Điều 22.

Nhóm đối tượng chịu ảnh hưởng và danh mục hành động bắt buộc

Quy định tại Văn bản hợp nhất đặt ra trách nhiệm tuân thủ nghiêm ngặt cho từng nhóm đối tượng cụ thể:

1. Đối với cá nhân chuẩn bị dự thi hoặc đã được cấp chứng chỉ

• Tuyệt đối xuất trình giấy tờ nhân thân thật, còn nguyên vẹn, chính chủ gồm Thẻ Căn cước, Thẻ căn cước công dân hoặc Hộ chiếu khi làm thủ tục vào phòng thi theo điểm a khoản 1 Điều 27.
• Nghiêm cấm hành vi nhờ người thi thay hoặc nhận đi thi hộ cho cá nhân khác dưới bất kỳ hình thức nào theo điểm b khoản 1 Điều 27.
• Khi làm thủ tục chuyển đổi chứng chỉ đại lý bảo hiểm, phải cung cấp văn bằng, chứng chỉ và giấy tờ chứng minh trung thực, không được gian dối thông tin theo điểm c khoản 1 Điều 27.
• Hiểu rõ hệ quả: nếu bị thu hồi chứng chỉ theo khoản 1 Điều 27, cá nhân sẽ bị cấm tham dự tất cả các kỳ thi chứng chỉ đại lý bảo hiểm trên toàn quốc trong suốt 12 tháng kế tiếp kể từ ngày thu hồi theo khoản 5 Điều 27.

2. Đối với doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài và tổ chức tương hỗ

• Tuân thủ thời hạn đăng ký thi: trước ngày 25 hàng tháng (đối với địa điểm quy định tại điểm a khoản 1 Điều 21) hoặc trước tối thiểu 15 ngày trước khi kết thúc quý (đối với địa điểm quy định tại điểm b khoản 1 Điều 21) theo khoản 1 Điều 22.
• Sử dụng đúng biểu mẫu đăng ký quy định tại Phụ lục số 6a, Phụ lục số 6b, Phụ lục số 6c kèm theo Thông tư.
• Thông báo thay đổi thông tin thi (thời gian, địa điểm, hủy thi) trước ngày thi tối thiểu 05 ngày làm việc qua Hệ thống Quản lý thi chứng chỉ theo khoản 2 Điều 22 để tránh bị dừng tổ chức thi 01 quý hoặc 02 quý.
• Cập nhật danh sách thí sinh theo Phụ lục số 7 lên Hệ thống trước ngày thi tối thiểu 01 ngày làm việc theo khoản 3 Điều 22.
• Nộp đầy đủ, đúng hạn chi phí dự thi cho thí sinh theo danh sách đã đăng ký để không bị dừng quyền đăng ký thi cho tháng hoặc quý tiếp theo theo khoản 4 Điều 22.

Câu hỏi thường gặp về xử lý vi phạm thi chứng chỉ đại lý bảo hiểm

Cá nhân bị thu hồi chứng chỉ do thi hộ có thể đăng ký thi tại doanh nghiệp bảo hiểm khác không?

Theo khoản 5 Điều 27, cá nhân bị thu hồi chứng chỉ do hành vi nhờ người khác thi hộ quy định tại điểm b khoản 1 Điều 27 sẽ hoàn toàn không được dự thi các kỳ thi chứng chỉ đại lý bảo hiểm trong thời gian 12 tháng kế tiếp kể từ ngày thu hồi. Vì danh sách và thông tin chứng chỉ bị thu hồi được công khai trên Hệ thống Quản lý thi chứng chỉ theo khoản 4 Điều 27, cá nhân này không thể đăng ký thi qua bất kỳ doanh nghiệp nào khác trong thời gian 12 tháng cấm thi.

Thời hạn gỡ bỏ thông tin chứng chỉ đại lý bảo hiểm bị thu hồi trên hệ thống là bao lâu?

Theo khoản 3 Điều 27, trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày đơn vị tổ chức thi có bằng chứng chứng minh chứng chỉ đại lý bảo hiểm đã cấp thuộc một trong các trường hợp quy định tại khoản 1 Điều 27, đơn vị tổ chức thi có trách nhiệm thực hiện việc thu hồi bằng cách gỡ bỏ thông tin trên chứng chỉ điện tử trên Hệ thống Quản lý thi chứng chỉ.

Doanh nghiệp muốn đổi ngày thi tại địa điểm của mình thì phải báo trước bao nhiêu ngày?

Căn cứ khoản 2 Điều 22, trường hợp doanh nghiệp dự kiến thay đổi thông tin thi sau khi đã được thông báo (gồm địa điểm, thời gian thi hoặc hủy kỳ thi) đối với các kỳ thi tổ chức tại địa điểm quy định tại điểm b khoản 1 Điều 21, doanh nghiệp phải thông báo với đơn vị tổ chức thi qua Hệ thống Quản lý thi chứng chỉ trước ngày thi tối thiểu 05 ngày làm việc.

Nếu doanh nghiệp nộp thiếu chi phí dự thi thì bị xử lý như thế nào?

Theo khoản 4 Điều 22, trường hợp doanh nghiệp không nộp đủ chi phí dự thi cho thí sinh theo danh sách đã đăng ký, doanh nghiệp sẽ không được đăng ký thi chứng chỉ đại lý bảo hiểm cho tháng tiếp theo (đối với kỳ thi tổ chức tại địa điểm quy định tại điểm a khoản 1 Điều 21) hoặc cho quý tiếp theo (đối với kỳ thi tổ chức tại địa điểm quy định tại điểm b khoản 1 Điều 21).

Kiểm soát rủi ro tuân thủ quy chế thi để bảo đảm hoạt động liên tục

Các quy định chặt chẽ tại Điều 22 và Điều 27 cho thấy quyết tâm của cơ quan quản lý trong việc chuẩn hóa chất lượng đội ngũ đại lý bảo hiểm ngay từ khâu sát hạch đầu vào. Các chế tài cấm thi 12 tháng đối với cá nhân vi phạm và dừng quyền tổ chức thi từ 01 đến 02 quý đối với doanh nghiệp sai phạm thủ tục không chỉ mang tính xử lý đơn lẻ mà tác động trực tiếp đến tính liên tục trong hoạt động kinh doanh.

Để ngăn ngừa rủi ro pháp lý, người tham gia dự thi cần chủ động kiểm tra kỹ giấy tờ tùy thân hợp lệ, nghiêm túc tuân thủ quy chế phòng thi và tuyệt đối tránh xa các hành vi gian lận hồ sơ. Về phía các doanh nghiệp bảo hiểm, việc thiết lập quy trình kiểm soát nội bộ nghiêm ngặt từ khâu tiếp nhận giấy tờ định danh của ứng viên, tuân thủ hạn chót cập nhật biểu mẫu Phụ lục số 6a, 6b, 6c và Phụ lục số 7, đến việc đối soát chi phí dự thi đầy đủ là điều kiện tiên quyết để duy trì hoạt động sát hạch thông suốt, bảo vệ uy tín thương hiệu trên thị trường bảo hiểm.