Dự thảo: Làm thủ tục công qua bưu chính có bị phát sinh thêm phí, lệ phí?
Theo dự thảo Nghị quyết của Chính phủ, quy định thí điểm dịch vụ công qua mạng bưu chính công cộng phải bảo đảm không làm phát sinh phí, lệ phí và không bắt buộc người dân sử dụng; nội dung này hiện đang trong giai đoạn lấy ý kiến đóng góp và có thể thay đổi khi ban hành chính thức.
Mục lục nội dungThu gọn
Nhiều người dân và đại diện doanh nghiệp bày tỏ băn khoăn về việc khi lựa chọn phương thức nộp hồ sơ, tiếp nhận kết quả giải quyết thủ tục hành chính tại mạng bưu chính công cộng thì người nộp có phải chi trả thêm các khoản tiền dịch vụ ngoài biểu phí do Nhà nước quy định hay không. Vấn đề minh bạch chi phí luôn là mối quan tâm hàng đầu của xã hội khi tiếp cận các mô hình hỗ trợ hành chính mới. Theo dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về thí điểm triển khai dịch vụ công qua mạng bưu chính công cộng tại thành phố Hà Nội, thành phố Huế và tỉnh Gia Lai, việc làm thủ tục công qua bưu chính được thiết kế trên nguyên tắc nhất quán là bảo đảm không làm phát sinh thêm bất kỳ gánh nặng tài chính hay thủ tục nào cho người dân.
Không phát sinh chi phí: Nguyên tắc cốt lõi khi làm thủ tục công qua bưu chính
Một trong những nỗi lo lớn nhất của người thực hiện thủ tục là nguy cơ xuất hiện các loại "phụ phí", "phí dịch vụ trung gian" ngoài quy định khi chuyển giao một số khâu thủ tục sang mạng bưu chính công cộng. Để ngăn ngừa nguy cơ này, dự thảo xác lập một hàng rào pháp lý nghiêm ngặt nhằm bảo vệ tối đa lợi ích tài chính của người dân và doanh nghiệp.
Cụ thể, «theo Mục II.2», các cơ chế thí điểm bắt buộc phải tuân thủ khuôn khổ chỉ đạo: "Các quy định cần được thiết kế theo nguyên tắc không chuyển giao thẩm quyền giải quyết TTHC, không làm phát sinh TTHC, thành phần hồ sơ, điều kiện, trình tự, thời hạn, phí, lệ phí". Điều này đồng nghĩa với việc mức phí, lệ phí áp dụng cho từng thủ tục hành chính cụ thể hoàn toàn giữ nguyên theo đúng quy định hiện hành do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành. Doanh nghiệp bưu chính không được quyền tự ý đặt ra biểu phí riêng, không được phụ thu thêm tiền hồ sơ hoặc thu bất kỳ khoản chênh lệch nào so với mức thu pháp luật đã quy định.
Hệ quả thực tế là người dân khi đến điểm bưu chính công cộng để nộp hồ sơ chỉ nộp đúng các khoản phí, lệ phí theo biểu mức chung do Nhà nước công khai. Mọi hoạt động tiếp nhận, hướng dẫn kê khai, kiểm tra thành phần giấy tờ và hỗ trợ kỹ thuật ban đầu tại điểm bưu chính không được trở thành căn cứ để phát sinh thêm chi phí đối với người sử dụng dịch vụ.
Quyền tự nguyện lựa chọn của người dân: Không áp đặt kênh bưu chính
Bên cạnh yếu tố tài chính, dự thảo giải quyết triệt để mối quan tâm về quyền tự do lựa chọn phương thức giao dịch hành chính của cá nhân, tổ chức. Dịch vụ qua mạng bưu chính công cộng được định vị là giải pháp bổ trợ, mang tính phục vụ và gia tăng tiện ích, tuyệt đối không mang tính chất ép buộc.
Nguyên tắc chỉ đạo «theo Mục II.2» khẳng định rõ yêu cầu: "không bắt buộc người dân sử dụng dịch vụ bưu chính; bảo đảm cơ quan nhà nước chịu trách nhiệm về quyết định và kết quả giải quyết." Như vậy, người dân trên địa bàn thí điểm vẫn giữ toàn quyền chủ động lựa chọn phương thức thực hiện thủ tục phù hợp nhất với điều kiện thực tế của mình.
Người nộp hồ sơ có thể tiếp tục lựa chọn nộp trực tiếp tại Bộ phận Một cửa, Trung tâm Phục vụ hành chính công, nộp trực tuyến qua Cổng Dịch vụ công quốc gia, hoặc đến các điểm phục vụ bưu chính công cộng nếu thấy thuận tiện về khoảng cách di chuyển. Doanh nghiệp bưu chính và các đơn vị liên quan không được phép ban hành bất kỳ quy định cục bộ nào nhằm hạn chế quyền tiếp cận trực tiếp của công dân đối với cơ quan nhà nước.
Bưu điện không thay thế cơ quan nhà nước giải quyết thủ tục
Để bảo đảm tính nghiêm minh và chuẩn mực pháp lý của nền hành chính công, dự thảo Nghị quyết phân định ranh giới rõ ràng giữa nhiệm vụ hỗ trợ dịch vụ với thẩm quyền quản lý nhà nước. Nhân viên bưu chính hoàn toàn không phải là công chức giải quyết hồ sơ.
Dự thảo nhấn mạnh nguyên tắc không chuyển giao thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính sang đơn vị cung ứng bưu chính «theo Mục II.2». Điểm bưu chính công cộng chỉ đóng vai trò là nơi hỗ trợ tiếp nhận, thực hiện số hóa giấy tờ và trả kết quả cho người dân theo quy trình kỹ thuật. Quyền xem xét, thẩm định tính hợp lệ chuyên môn, phê duyệt chấp thuận hoặc từ chối cấp phép vẫn thuộc thẩm quyền duy nhất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định của pháp luật chuyên ngành.
Mô hình này giúp phân tách rõ giữa công đoạn hỗ trợ kỹ thuật với công đoạn thực thi quyền lực công, bảo đảm cơ quan nhà nước luôn chịu trách nhiệm cuối cùng và toàn diện về tính chính xác, đúng pháp luật của quyết định hành chính cũng như kết quả giải quyết được ban hành.
Ưu tiên hỗ trợ nhóm đối tượng yếu thế và người hạn chế kỹ năng số
Dự thảo định hướng việc tổ chức mạng lưới điểm phục vụ bưu chính công cộng nhằm mục tiêu đưa dịch vụ hành chính đến gần người dân nhất có thể, đặc biệt là nhóm đối tượng gặp rào cản khi tiếp cận công nghệ thông tin. Đây là nội dung thể hiện tính nhân văn sâu sắc và sự tương thích với chuẩn mực quốc tế.
Văn bản định hướng ưu tiên tập trung hỗ trợ cho nhóm người khuyết tật, người cao tuổi và người hạn chế kỹ năng số. Khi người dân thuộc nhóm đối tượng này gặp khó khăn trong thao tác máy tính, điện thoại hoặc chưa có tài khoản số để tự nộp trực tuyến, nhân viên tại điểm bưu chính sẽ trực tiếp hướng dẫn, hỗ trợ thao tác số hóa tài liệu và thực hiện nộp hồ sơ đúng trình tự kỹ thuật. Định hướng này được xây dựng trên cơ sở bảo đảm sự phù hợp với Công ước của Liên hợp quốc về quyền của người khuyết tật (CRPD).
Dưới đây là bảng tổng hợp so sánh các đặc điểm cốt lõi giữa các phương thức thực hiện thủ tục hành chính được đối chiếu trên cơ sở nguyên tắc định hướng của dự thảo:
| Tiêu chí so sánh | Nộp tại Cơ quan nhà nước / Bộ phận Một cửa | Nộp trực tuyến qua Cổng Dịch vụ công quốc gia | Nộp tại Điểm bưu chính công cộng (dự thảo thí điểm) |
|---|---|---|---|
| Chi phí, phí và lệ phí | Thu đúng mức phí, lệ phí do Nhà nước quy định | Thanh toán trực tuyến đúng mức phí, lệ phí theo luật định | Không làm phát sinh phí, lệ phí; giữ nguyên biểu mức nhà nước |
| Tính chất lựa chọn | Quyền lựa chọn truyền thống của người dân | Tự nguyện lựa chọn theo nhu cầu cá nhân | Hoàn toàn tự nguyện, không bắt buộc sử dụng |
| Thẩm quyền giải quyết | Cơ quan nhà nước trực tiếp tiếp nhận và giải quyết | Cơ quan nhà nước thụ lý, xử lý trên hệ thống | Không chuyển giao thẩm quyền; cơ quan nhà nước chịu trách nhiệm quyết định |
| Hỗ trợ kỹ thuật tại chỗ | Cán bộ Một cửa hướng dẫn trực tiếp | Người dân tự thao tác hoặc nhận hỗ trợ từ xa | Nhân viên bưu chính hỗ trợ thao tác số hóa, ưu tiên nhóm yếu thế |
Tình huống minh họa: Quyền lựa chọn và nghĩa vụ chi phí thực tế
Để hiểu rõ hơn tác động của các nguyên tắc tại dự thảo, hãy xem xét một trường hợp cụ thể của công dân sinh sống tại khu vực áp dụng cơ chế thí điểm:
Một công dân cao tuổi cần nộp hồ sơ giải quyết thủ tục hành chính thuộc danh mục áp dụng thí điểm nhưng gặp khó khăn về thiết bị điện tử và hạn chế khả năng thao tác trên Cổng Dịch vụ công quốc gia. Theo định hướng tại dự thảo «theo Mục II.2», công dân này có các quyền và nghĩa vụ rõ ràng:
- Về quyền chọn kênh: Công dân không bị ép buộc phải đến bưu điện, cũng không bị bắt buộc phải tự nộp trực tuyến nếu không đủ điều kiện. Công dân có thể tự do chọn đến điểm phục vụ bưu chính công cộng gần nơi cư trú nhất để được hỗ trợ.
- Về nghĩa vụ tài chính: Khi làm việc với nhân viên bưu chính, công dân chỉ phải nộp đúng mức phí, lệ phí quy định cho thủ tục hành chính đó (nếu thủ tục có thu phí). Điểm bưu chính không được thu thêm bất kỳ khoản phí ngoài nào cho khâu tiếp nhận hay số hóa hồ sơ.
- Về kết quả giải quyết: Toàn bộ hồ sơ số hóa được chuyển về đúng cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền. Quyết định chấp thuận và văn bản kết quả sau cùng vẫn do cơ quan nhà nước ký ban hành và chịu trách nhiệm pháp lý.
Ai chịu ảnh hưởng và cần làm gì?
Dự thảo Nghị quyết tác động trực tiếp đến nhiều nhóm chủ thể tham gia vào chu trình thực hiện thủ tục hành chính, bao gồm:
- Người dân và tổ chức, doanh nghiệp:
- Nắm vững quyền tự do lựa chọn phương thức nộp hồ sơ, chủ động chọn kênh thuận tiện nhất mà không chịu sự ràng buộc hay ép buộc hành chính.
- Giám sát chặt chẽ biểu phí, từ chối chi trả các khoản tiền không có căn cứ pháp lý nếu phát hiện hành vi gợi ý thu phụ phí ngoài danh mục quy định.
- Chủ động tham gia đóng góp ý kiến hoàn thiện dự thảo chính sách trước hạn chót ngày 23/11/2026.
- Chấp hành nghiêm ngặt nguyên tắc không thu thêm phí, lệ phí và không làm phát sinh thêm giấy tờ, thành phần hồ sơ ngoài quy định của cơ quan nhà nước.
- Nâng cao tinh thần hỗ trợ, đặc biệt ưu tiên phục vụ người khuyết tật, người cao tuổi và người thiếu kỹ năng sử dụng công nghệ số.
- Thực hiện đúng trách nhiệm kỹ thuật về tiếp nhận, số hóa, không can thiệp vào chuyên môn hay thẩm quyền giải quyết của cơ quan hành chính.
- Duy trì trách nhiệm pháp lý cao nhất đối với toàn bộ quá trình thẩm định, xử lý và ban hành quyết định giải quyết thủ tục hành chính.
- Công khai minh bạch các thủ tục, biểu mẫu và mức thu phí, lệ phí để người dân và doanh nghiệp bưu chính cùng đối chiếu, giám sát.
Câu hỏi thường gặp về dự thảo thí điểm dịch vụ công qua bưu chính
Làm thủ tục tại bưu điện có bị phát sinh thêm phí, lệ phí không?
Không. «Theo Mục II.2», nguyên tắc cốt lõi của việc thiết kế chính sách thí điểm là không làm phát sinh thủ tục hành chính, thành phần hồ sơ, điều kiện, trình tự, thời hạn, phí, lệ phí. Người thực hiện thủ tục chỉ phải nộp các khoản phí, lệ phí theo đúng biểu mức quy định chung của Nhà nước.
Người dân có bắt buộc phải nộp hồ sơ qua bưu điện không?
Hoàn toàn không. Dự thảo quy định rõ nguyên tắc không bắt buộc người dân sử dụng dịch vụ bưu chính «theo Mục II.2». Đây chỉ là kênh cung cấp thêm tiện ích hỗ trợ, người dân vẫn có toàn quyền nộp trực tiếp tại cơ quan hành chính hoặc nộp trực tuyến qua Cổng Dịch vụ công quốc gia.
Nhân viên bưu chính có quyền từ chối hoặc phê duyệt kết quả hồ sơ không?
Không. Dự thảo giữ nguyên tắc không chuyển giao thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính «theo Mục II.2». Doanh nghiệp bưu chính chỉ thực hiện tiếp nhận, số hóa và trả kết quả; cơ quan nhà nước có thẩm quyền mới là đơn vị duy nhất chịu trách nhiệm thẩm định và quyết định kết quả giải quyết thủ tục.
Nhóm người khuyết tật, người cao tuổi được hưởng ưu tiên gì?
Dự thảo định hướng ưu tiên đặc biệt cho người khuyết tật, người cao tuổi và người hạn chế kỹ năng số thông qua việc tổ chức các điểm phục vụ bưu chính công cộng gần dân, hỗ trợ trực tiếp tại chỗ về thao tác kỹ thuật và số hóa hồ sơ nhằm bảo đảm quyền tiếp cận dịch vụ công bình đẳng theo chuẩn mực CRPD.
Theo dõi quá trình ban hành và khuyến nghị đối chiếu văn bản
Nội dung về cơ chế thí điểm cung cấp dịch vụ công qua mạng bưu chính công cộng hiện vẫn là dự thảo đang được Bộ Tư pháp chủ trì rà soát, xin ý kiến rộng rãi của các tổ chức, cá nhân trước khi trình Chính phủ ban hành chính thức. Do văn bản chưa chính thức có hiệu lực, các quy định chi tiết có thể được rà soát và điều chỉnh theo kết quả tiếp thu góp ý đến ngày 23/11/2026.
Người dân và doanh nghiệp cần chủ động cập nhật tiến trình ban hành văn bản chính thức từ các cổng thông tin pháp luật của Chính phủ, đối chiếu kỹ lưỡng nội dung ban hành với quy định dự thảo để bảo vệ đầy đủ quyền và lợi ích hợp pháp của mình khi thực hiện các thủ tục hành chính trong tương lai.
Nguồn để đối chiếu
Kiểm tra văn bản gốc, thời điểm và phạm vi áp dụng trước khi sử dụng thông tin.
Mở nguồn chính thức