Đến nội dung chính
Góc LuậtThông tin có nguồn · Biên tập có trách nhiệm
Tra cứu văn bản Văn bản đã lưu (0) Thông báoĐăng nhậpĐăng ký

Được đòi bồi thường thiệt hại nếu bên cung cấp dữ liệu sai lệch

Nghị định 372/2026/NĐ-CP quy định bên sử dụng thông tin có quyền yêu cầu bồi thường theo quy định pháp luật khi bên cung cấp dữ liệu đưa thông tin không chính xác gây thiệt hại tài chính, mở ra cơ sở pháp lý trực tiếp bảo vệ tổ chức, cá nhân khai thác dữ liệu và người tiêu dùng.

Mục lục nội dungThu gọn

Khi doanh nghiệp hoặc người tiêu dùng đưa ra quyết định kinh doanh, mua bán dựa trên các thông số kỹ thuật, nguồn gốc hàng hóa do đối tác hoặc đơn vị lưu trữ cung cấp nhưng thông tin đó bị sai lệch, thiệt hại kinh tế phát sinh là điều khó tránh khỏi. Trước đây, việc quy kết trách nhiệm và yêu cầu chi trả tổn thất trong môi trường số thường gặp nhiều rào cản do thiếu quy định trực tiếp về dữ liệu truy xuất.

Cơ chế xác lập giá trị pháp lý của dữ liệu và nền tảng số

Để xác định dữ liệu bị sai lệch và làm căn cứ giải quyết quyền lợi tài chính, người sử dụng cần nắm rõ giá trị pháp lý của các loại dữ liệu trên hệ thống. Theo khoản 1 Điều 12 Nghị định 372/2026/NĐ-CP, Nền tảng chuỗi khối quốc gia là nền tảng hạ tầng số dùng chung, vận hành theo cơ chế sổ cái phân tán. Nền tảng này nhằm mục đích xác thực, lưu trữ, đồng bộ, chứng thực dữ liệu và giao dịch điện tử một cách bất biến, minh bạch và có thể kiểm chứng. Hạ tầng này do Chính phủ giao Bộ Công an xây dựng, quản lý phục vụ hoạt động của các cơ quan Đảng, Nhà nước, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, tổ chức chính trị xã hội và phát triển kinh tế - xã hội.

Về giá trị chứng minh khi có tranh chấp, theo khoản 2 Điều 12 Nghị định 372/2026/NĐ-CP, Nền tảng chuỗi khối quốc gia phục vụ việc hình thành và vận hành các hệ thống, nền tảng, ứng dụng khác có yêu cầu xác nhận, xác thực dữ liệu thông qua cơ chế ghi nhận, lưu vết và đối chiếu trên nền tảng chuỗi khối quốc gia bằng việc sử dụng mã định danh phi tập trung và khóa công khai, khóa bí mật hoặc các phương thức phù hợp với quy định pháp luật về dữ liệu. Đặc biệt, trong thời gian và phạm vi do chủ sở hữu dữ liệu quyết định, dữ liệu sau khi được xác thực thông qua Nền tảng chuỗi khối quốc gia có giá trị pháp lý tương đương dữ liệu gốc tại cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành hoặc cơ sở dữ liệu khác theo quy định tại khoản 2 Điều 20 Luật Dữ liệu.

Theo khoản 3 Điều 12 Nghị định 372/2026/NĐ-CP, Nền tảng quốc gia về định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa là lớp ứng dụng nghiệp vụ được xây dựng, vận hành trên Nền tảng chuỗi khối quốc gia để phục vụ việc khởi tạo, chia sẻ các chứng chỉ số, bằng chứng số để định danh, xác thực, truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa theo mô hình quy định tại khoản 3 Điều 8 của nghị định này.

Điều kiện kích hoạt quyền đòi bồi thường thiệt hại theo quy định

Để áp dụng điều khoản này trong thực tế, bên sử dụng dữ liệu cần nhận diện các yếu tố cấu thành:

  • Hành vi vi phạm: Bên cung cấp thông tin, dữ liệu thực hiện hành vi cung cấp thông tin, dữ liệu không chính xác so với dữ liệu chuẩn, dữ liệu gốc hoặc chứng chỉ số, bằng chứng số đã được xác lập hợp lệ.
  • Có thiệt hại thực tế: Bên sử dụng dữ liệu phải chứng minh được các thiệt hại thực tế phát sinh, ví dụ như chi phí mua nhầm lô hàng sai nguồn gốc, chi phí thu hồi sản phẩm do thông tin định danh sai lệch, hoặc các tổn thất tài chính khác do việc tin tưởng dữ liệu sai gây ra.
  • Mối quan hệ nhân quả: Thiệt hại phải là kết quả trực tiếp bắt nguồn từ chính việc cung cấp và sử dụng nguồn thông tin không chính xác đó.

Mô hình vận hành của các ứng dụng cũng xác định rõ chủ thể chịu trách nhiệm. Theo khoản 4 Điều 12 Nghị định 372/2026/NĐ-CP, các lớp ứng dụng, dịch vụ số và hệ thống thông tin được phát triển trên Nền tảng chuỗi khối quốc gia được thực hiện theo mô hình hợp tác công tư theo quy định của pháp luật về hợp tác công tư trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số hoặc các hình thức khác theo quy định của pháp luật. Trong mô hình này, Nhà nước quản lý, giám sát và kiểm soát tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn, an ninh dữ liệu; tổ chức, doanh nghiệp tham gia hợp tác chịu trách nhiệm phát triển, cung cấp và vận hành các ứng dụng theo phạm vi được phê duyệt. Vì vậy, trách nhiệm bồi hoàn khi ứng dụng vận hành sai lệch thông tin thuộc về đơn vị cung cấp theo phạm vi phê duyệt tương ứng.

So sánh quyền hạn và trách nhiệm của bên khai thác dữ liệu

Quyền yêu cầu bồi hoàn không tồn tại độc lập mà gắn liền với hệ thống các nghĩa vụ pháp lý. Nếu bên sử dụng vi phạm các nghĩa vụ theo quy định, việc yêu cầu quyền lợi có thể gặp trở ngại. Dưới đây là bảng tổng hợp các quyền và nghĩa vụ của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc khai thác, sử dụng và chia sẻ thông tin, dữ liệu theo Điều 30 Nghị định 372/2026/NĐ-CP:

Nội dungPhân loại theo Điều 30Quy định cụ thể
Nguyên tắc tuân thủNghĩa vụ (Khoản 1)Tuân thủ các nguyên tắc quy định tại Điều 4 của Nghị định này và các quy định của cấp có thẩm quyền về quản lý, khai thác, sử dụng dữ liệu phục vụ hoạt động định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hoá.
Chia sẻ cho bên thứ baNghĩa vụ (Khoản 2)Không được cung cấp cho bên thứ ba thông tin, dữ liệu do cơ quan có thẩm quyền cung cấp cho mình để khai thác, sử dụng trừ trường hợp được cơ quan có thẩm quyền cho phép.
Xử lý sai sót dữ liệuNghĩa vụ (Khoản 3)Thông báo kịp thời cho cơ quan quản lý về những sai sót của thông tin, dữ liệu đã thu thập.
Bảo vệ quyền khai thácQuyền hạn (Khoản 4)Được quyền khiếu nại, tố cáo theo quy định của pháp luật khiếu nại, tố cáo khi bị vi phạm quyền khai thác, sử dụng dữ liệu của mình.
Xử lý thiệt hại tài chínhQuyền hạn (Khoản 5)Được bồi thường theo quy định của pháp luật khi bên cung cấp thông tin, dữ liệu cung cấp thông tin, dữ liệu không chính xác gây thiệt hại cho mình.

Quy trình kỹ thuật hỗ trợ đối chiếu chứng chỉ và bằng chứng số

Để yêu cầu bồi thường thành công, bên bị thiệt hại cần dựa vào các công cụ đối chiếu kỹ thuật đã được luật hóa. Theo khoản 5 Điều 12 Nghị định 372/2026/NĐ-CP, việc ghi nhận thông tin trên Nền tảng chuỗi khối quốc gia bao gồm tối thiểu các thông tin về mã DID, khóa công khai và các phương thức xác thực tương ứng của các chủ thể tham gia phát hành, tạo lập, cung cấp và xác thực chứng chỉ số, bằng chứng số. Hệ thống này đồng thời bảo đảm khả năng đối chiếu, kiểm tra tính hợp lệ của chứng chỉ số, bằng chứng số gắn với mã UID trong suốt vòng đời sản phẩm, hàng hóa.

Nhờ cơ chế lưu vết bất biến này, bên khai thác dữ liệu có thể thực hiện kiểm tra chéo: đối chiếu mã UID của sản phẩm thực tế với thông tin được bảo lưu bởi mã DID và khóa công khai của chủ thể cung cấp.

Tình huống minh họa về truy xuất và bồi thường thiệt hại

Một doanh nghiệp thương mại khai thác thông tin trên lớp ứng dụng nghiệp vụ thuộc Nền tảng quốc gia về định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa được vận hành theo khoản 3 Điều 12 Nghị định 372/2026/NĐ-CP. Doanh nghiệp thực hiện mua hàng và sử dụng dữ liệu về chứng chỉ số, bằng chứng số gắn với mã UID của lô sản phẩm do một đơn vị vận hành ứng dụng cung cấp.

Tuy nhiên, bên cung cấp ứng dụng đã cung cấp dữ liệu định danh sai lệch so với dữ liệu gốc được xác thực qua Nền tảng chuỗi khối quốc gia quy định tại khoản 2 Điều 12 Nghị định 372/2026/NĐ-CP. Do dữ liệu sai, lô hàng không thể lưu thông và doanh nghiệp phải gánh chịu chi phí xử lý phát sinh. Căn cứ theo khoản 5 Điều 30 Nghị định 372/2026/NĐ-CP, doanh nghiệp có đầy đủ cơ sở yêu cầu đơn vị cung cấp dữ liệu phải thực hiện bồi thường toàn bộ thiệt hại đã gây ra cho mình.

Ai bị ảnh hưởng và các bước cần thực hiện ngay

Quy định tại Nghị định 372/2026/NĐ-CP tác động sâu rộng đến nhiều nhóm đối tượng tham gia chuỗi cung ứng và khai thác dữ liệu số. Dưới đây là các nhóm đối tượng chính và các biện pháp thực tế cần tiến hành:

  • Tổ chức, cá nhân khai thác dữ liệu sản phẩm, hàng hóa: Cần lập tức rà soát lại các hợp đồng kết nối dữ liệu số; thiết lập quy trình đối chiếu mã UID và kiểm tra chứng chỉ số, bằng chứng số trên nền tảng theo khoản 5 Điều 12 trước khi đưa ra quyết định thương mại.
  • Bên cung cấp, phát hành chứng chỉ số, bằng chứng số: Phải kiểm soát chặt chẽ quy trình khởi tạo dữ liệu, bảo đảm tính thống nhất với cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành theo khoản 2 Điều 12; chịu trách nhiệm trực tiếp bồi hoàn nếu đưa ra dữ liệu sai theo khoản 5 Điều 30.
  • Người tiêu dùng: Khi sử dụng các ứng dụng tra cứu nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa, nếu phát hiện thông tin không chính xác gây tổn thất khi mua sắm, cần bảo lưu bằng chứng đối chiếu và thông báo ngay theo quy định.
  • Thực hiện nghĩa vụ báo cáo: Căn cứ khoản 3 Điều 30 Nghị định 372/2026/NĐ-CP, khi phát hiện bất kỳ sai sót nào của thông tin, dữ liệu đã thu thập, bên sử dụng phải thông báo kịp thời cho cơ quan quản lý để có biện pháp can thiệp.

Câu hỏi thường gặp

Dữ liệu xác thực qua Nền tảng chuỗi khối quốc gia có giá trị như thế nào so với dữ liệu gốc?

Theo khoản 2 Điều 12 Nghị định 372/2026/NĐ-CP, trong thời gian và phạm vi do chủ sở hữu dữ liệu quyết định, dữ liệu sau khi được xác thực thông qua Nền tảng chuỗi khối quốc gia có giá trị pháp lý tương đương dữ liệu gốc tại cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành hoặc cơ sở dữ liệu khác theo quy định tại khoản 2 Điều 20 Luật Dữ liệu.

Bên sử dụng dữ liệu có được tự ý chia sẻ dữ liệu cho đơn vị khác không?

Không được tự ý chia sẻ. Theo khoản 2 Điều 30 Nghị định 372/2026/NĐ-CP, cơ quan, tổ chức, cá nhân không được cung cấp cho bên thứ ba thông tin, dữ liệu do cơ quan có thẩm quyền cung cấp cho mình để khai thác, sử dụng, trừ trường hợp được cơ quan có thẩm quyền cho phép.

Khi phát hiện dữ liệu thu thập có sai sót, bên sử dụng phải làm gì?

Theo khoản 3 Điều 30 Nghị định 372/2026/NĐ-CP, bên khai thác, sử dụng có trách nhiệm thông báo kịp thời cho cơ quan quản lý về những sai sót của thông tin, dữ liệu đã thu thập.

Nếu bị vi phạm quyền khai thác dữ liệu, người sử dụng có thể khiếu nại không?

Có. Căn cứ theo khoản 4 Điều 30 Nghị định 372/2026/NĐ-CP, tổ chức, cá nhân được quyền khiếu nại, tố cáo theo quy định của pháp luật khiếu nại, tố cáo khi bị vi phạm quyền khai thác, sử dụng dữ liệu của mình.

Khuyến nghị rà soát và đối chiếu pháp lý

Quy định cho phép bên sử dụng dữ liệu được yêu cầu bồi hoàn là bước tiến quan trọng nhằm minh bạch hóa thị trường dữ liệu số và nâng cao trách nhiệm giải trình của các bên cung ứng. Để bảo vệ tài chính của mình một cách tối ưu, tổ chức và cá nhân khi tham gia vào hệ sinh thái dữ liệu cần chủ động kiểm tra hiệu lực áp dụng, đối chiếu trực tiếp các điều khoản trong văn bản gốc Nghị định 372/2026/NĐ-CP, đồng thời tham khảo tư vấn từ các chuyên gia pháp lý khi cần khởi kiện đòi bồi hoàn thiệt hại.

Ảnh minh họa AI: năng lực hành vi dân sự, góc thao tác thực tế
Góc Luật · Ảnh minh họa AI

Nguồn để đối chiếu

Kiểm tra văn bản gốc, thời điểm và phạm vi áp dụng trước khi sử dụng thông tin.

Mở nguồn chính thức

Bài viết liên quan

Xem thêm
Đòi bồi thường thiệt hại khi dữ liệu sai lệch | Góc Luật