Bị thu hồi giấy phép, đầu mối xăng dầu phải nộp lại Quỹ vào Kho bạc

Thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu khi bị thu hồi hoặc không được cấp lại Giấy xác nhận sẽ không được giữ lại nguồn Quỹ bình ổn giá xăng dầu tạm ứng từ ngân sách nhà nước, mà bắt buộc phải thực hiện kiểm toán chuyên đề, báo cáo cơ quan quản lý và nộp lại Quỹ vào Kho bạc. Quy định này nằm trong khung pháp lý tại Văn bản hợp nhất 135/VBHN-BCT ngày 21/10/2026 của Bộ Công Thương, hợp nhất Thông tư số 19/2026/TT-BCT (đã có hiệu lực từ ngày 03/4/2026) và Thông tư số 67/2026/TT-BCT (đang áp dụng từ ngày 20/10/2026).

Đối với ban lãnh đạo doanh nghiệp xăng dầu, kiểm toán viên độc lập và cơ quan điều hành, cơ chế mới đòi hỏi sự tách bạch tuyệt đối giữa dòng tiền tạm ứng từ ngân sách với tài khoản Quỹ thông thường, đồng thời đặt kết quả kiểm toán chuyên đề làm căn cứ quyết định trong cả quá trình hoàn trả định kỳ lẫn khi doanh nghiệp chấm dứt tư cách hoạt động.

Nghĩa vụ kiểm toán và nộp lại Quỹ vào Kho bạc khi mất Giấy xác nhận

Khác với nguồn Quỹ bình ổn giá hình thành thuần túy từ cơ chế trích lập qua giá bán thông thường, khoản Quỹ bình ổn giá xăng dầu được đề cập tại Văn bản hợp nhất 135/VBHN-BCT có nguồn gốc trực tiếp từ ngân sách nhà nước tạm ứng, được triển khai từ nguồn tăng thu ngân sách trung ương năm 2025 bổ sung dự toán chi năm 2026 cho Bộ Công Thương. Vì bản chất là tiền ngân sách tạm ứng để bình ổn thị trường, quyền nắm giữ và vận hành tài khoản của doanh nghiệp gắn chặt với tư cách pháp lý đang còn hiệu lực.

Theo quy định tại Trang 11 Văn bản hợp nhất 135/VBHN-BCT, trường hợp thương nhân không tiếp tục hoạt động do bị thu hồi hoặc không được cấp lại Giấy xác nhận, doanh nghiệp phải thực hiện đồng thời ba nghĩa vụ tuân thủ cốt lõi:

• Thực hiện kiểm toán chuyên đề: Tiến hành kiểm toán chuyên đề đối với toàn bộ Quỹ bình ổn giá xăng dầu tạm ứng từ nguồn ngân sách nhà nước để chốt số liệu sử dụng, trích lập, tiền lãi và số dư thực tế.
• Báo cáo liên bộ: Gửi báo cáo kết quả kiểm toán chuyên đề về cả Bộ Công Thương và Bộ Tài chính để cơ quan quản lý đối chiếu, theo dõi việc thu hồi nguồn ngân sách.
• Chuyển nộp toàn bộ số dư: Thực hiện nộp lại Quỹ vào Kho bạc đối với toàn bộ số dư Quỹ bình ổn giá xăng dầu tạm ứng từ ngân sách nhà nước còn lại trên tài khoản của thương nhân.

Ở góc độ quản trị rủi ro, việc mất hoặc không được cấp lại Giấy xác nhận không chỉ là sự kiện gián đoạn kinh doanh thương mại, mà ngay lập tức kích hoạt quy trình tất toán nghĩa vụ tài chính công. Doanh nghiệp không thể xử lý khoản dư này như dòng tiền nội bộ hay chờ bù trừ sang các kỳ kinh doanh tiếp theo, bởi tư cách chủ thể tiếp nhận tạm ứng đã chấm dứt.

Cơ chế tài khoản phong tỏa độc lập và hạch toán lãi phát sinh

Để bảo đảm khả năng truy xuất và thu hồi đầy đủ khi hoàn trả tạm ứng hoặc khi doanh nghiệp rút khỏi thị trường, khoản 5 Điều 3 Văn bản hợp nhất 135/VBHN-BCT thiết lập cơ chế quản lý tài khoản chặt chẽ tại ngân hàng thương mại. Theo đó, thương nhân phải mở một tài khoản chuyên biệt mang tên tài khoản Quỹ bình ổn giá xăng dầu tạm ứng từ nguồn ngân sách nhà nước tại ngân hàng thương mại để thực hiện trọn vẹn bốn nghiệp vụ: tiếp nhận nguồn tạm ứng từ ngân sách nhà nước, chi sử dụng, trích lập và hoàn trả tạm ứng cho ngân sách nhà nước.

Điểm kiểm soát trọng yếu nằm ở hai yêu cầu kỹ thuật đi kèm tại khoản 5 Điều 3 Văn bản hợp nhất 135/VBHN-BCT. Thứ nhất, ngân hàng thương mại thực hiện phong tỏa tài khoản này, qua đó ngăn chặn nguy cơ doanh nghiệp sử dụng sai mục đích hoặc rút tiền ngoài phạm vi chi bình ổn giá và hoàn trả ngân sách. Thứ hai, tài khoản này phải độc lập hoàn toàn với các tài khoản Quỹ bình ổn giá xăng dầu mà thương nhân đã mở trước đó tại ngân hàng thương mại.

Bên cạnh việc tách bạch tài khoản gốc, khoản 6 Điều 3 Văn bản hợp nhất 135/VBHN-BCT quy định rõ phần lãi phát sinh trên số dư tài khoản Quỹ bình ổn giá xăng dầu tạm ứng từ ngân sách nhà nước phải được ghi tăng trực tiếp vào chính tài khoản này. Quy định này loại bỏ khả năng doanh nghiệp hạch toán phần tiền lãi phát sinh từ nguồn vốn tạm ứng ngân sách vào doanh thu tài chính của doanh nghiệp. Khi xảy ra sự kiện bị thu hồi hoặc không được cấp lại Giấy xác nhận, toàn bộ số dư phải chuyển nộp vào Kho bạc Nhà nước sẽ phản ánh đúng cả phần gốc còn lại lẫn phần lãi đã được ghi tăng lũy kế trên tài khoản phong tỏa.

Nguyên tắc trích lập, chi sử dụng một lần và vai trò kiểm toán chuyên đề

Trong suốt thời gian thương nhân còn hoạt động bình thường trước khi phát sinh nghĩa vụ hoàn trả hoặc tất toán, toàn bộ hoạt động vận hành Quỹ tạm ứng chịu sự chi phối của các nguyên tắc tại Điều 3 Văn bản hợp nhất 135/VBHN-BCT. Theo khoản 1 Điều 3, mọi hoạt động chi sử dụng và trích lập phải đúng quy định của pháp luật, bảo đảm tính công khai, minh bạch nhằm mục tiêu hạn chế biến động giá xăng dầu bất thường trên thị trường.

Về thẩm quyền điều hành, doanh nghiệp không được tự ấn định mức chi hay thời điểm trích lập. Khoản 2 Điều 3 Văn bản hợp nhất 135/VBHN-BCT yêu cầu việc trích lập, chi sử dụng Quỹ tạm ứng từ ngân sách nhà nước phải thực hiện theo phương án do Bộ Công Thương ban hành. Cụ thể hóa trong từng kỳ điều hành, khoản 3 Điều 3 quy định thương nhân thực hiện trích lập, chi sử dụng căn cứ theo Văn bản thông báo điều hành giá bán xăng dầu của Bộ Công Thương.

Một điểm dễ phát sinh sai sót nghiệp vụ đối với bộ phận kế toán và thương mại là nguyên tắc ghi nhận sản lượng tại khoản 4 Điều 3 Văn bản hợp nhất 135/VBHN-BCT. Theo điều khoản này, việc trích lập, chi sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu tạm ứng từ nguồn ngân sách nhà nước chỉ được thực hiện một lần đối với một thương nhân bán ra đầu tiên, tính trên một lít hoặc một ki-lô-gam (kg) xăng, dầu ở nhiệt độ thực tế tiêu thụ tại thị trường nội địa trong thời gian trích lập, chi sử dụng theo quy định.

Khi chuyển sang giai đoạn hoàn trả ngân sách, khoản 7 Điều 3 Văn bản hợp nhất 135/VBHN-BCT xác lập nguyên tắc cốt lõi: việc hoàn trả tạm ứng ngân sách nhà nước được thực hiện tập trung trên cơ sở kết quả kiểm toán độc lập chuyên đề về Quỹ bình ổn giá xăng dầu tạm ứng từ ngân sách nhà nước của thương nhân. Như vậy, dù hoàn trả trong trạng thái hoạt động bình thường theo khoản 7 Điều 3 hay tất toán toàn bộ số dư khi bị thu hồi, không được cấp lại Giấy xác nhận tại Trang 11, báo cáo kiểm toán chuyên đề đều là mắt xích pháp lý không thể thiếu.

Tình huống minh họa xử lý số dư Quỹ tạm ứng khi ngừng hoạt động

Giả sử một thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu đang thực hiện quyền tiếp nhận nguồn tạm ứng ngân sách nhà nước vào một tài khoản riêng tại ngân hàng thương mại theo khoản 5 Điều 3 Văn bản hợp nhất 135/VBHN-BCT. Tài khoản này được ngân hàng phong tỏa và tách bạch hoàn toàn với tài khoản Quỹ bình ổn giá xăng dầu thông thường mà doanh nghiệp đã mở từ trước.

Trong quá trình vận hành theo phương án của Bộ Công Thương tại khoản 2 Điều 3, khi có Văn bản thông báo điều hành giá bán xăng dầu của Bộ Công Thương theo khoản 3 Điều 3, doanh nghiệp thực hiện chi sử dụng hoặc trích lập vào tài khoản phong tỏa dựa trên sản lượng xăng dầu bán ra đầu tiên tại thị trường nội địa, được đo đếm theo lít hoặc kg ở nhiệt độ thực tế theo khoản 4 Điều 3. Đồng thời, định kỳ ngân hàng thương mại ghi tăng phần lãi phát sinh trên số dư vào đúng tài khoản này theo khoản 6 Điều 3.

Đến một thời điểm, thương nhân rơi vào trường hợp bị thu hồi Giấy xác nhận hoặc hết hạn nhưng không được cấp lại Giấy xác nhận. Lúc này, theo quy định tại Trang 11 Văn bản hợp nhất 135/VBHN-BCT, doanh nghiệp không thể để nguyên số dư trên tài khoản phong tỏa tại ngân hàng thương mại. Thay vào đó, ban lãnh đạo phải phối hợp với đơn vị kiểm toán thực hiện kiểm toán chuyên đề đối với toàn bộ quá trình tiếp nhận, chi sử dụng, trích lập và ghi tăng tiền lãi trên tài khoản Quỹ tạm ứng từ nguồn ngân sách nhà nước.

Sau khi có kết quả kiểm toán chuyên đề, thương nhân gửi báo cáo kết quả về Bộ Công Thương và Bộ Tài chính, đồng thời làm thủ tục chuyển nộp toàn bộ số dư còn lại trên tài khoản Quỹ bình ổn giá xăng dầu tạm ứng từ ngân sách nhà nước vào Kho bạc Nhà nước. Nhờ tài khoản đã được phong tỏa độc lập từ đầu theo khoản 5 Điều 3 và tiền lãi được hạch toán riêng theo khoản 6 Điều 3, việc đối chiếu giữa chứng từ bán ra đầu tiên, sao kê ngân hàng và báo cáo kiểm toán diễn ra mạch lạc, hạn chế tranh chấp về phần tiền còn phải nộp.

Ai bị ảnh hưởng và các bên cần chuẩn bị gì ngay lúc này?

Do Văn bản hợp nhất 135/VBHN-BCT đã đồng thời hợp nhất cả hai thông tư đều đang có hiệu lực tính đến hiện nay, các chủ thể liên quan trong chuỗi quản trị và giám sát Quỹ bình ổn giá xăng dầu cần rà soát ngay các đầu việc thuộc phạm vi trách nhiệm của mình:

• Lãnh đạo và bộ phận tài chính của doanh nghiệp xăng dầu:
  • Kiểm tra lại hợp đồng mở tài khoản tại ngân hàng thương mại để bảo đảm tài khoản Quỹ bình ổn giá tạm ứng từ ngân sách nhà nước đang được quản lý độc lập và áp dụng đúng cơ chế phong tỏa theo khoản 5 Điều 3 Văn bản hợp nhất 135/VBHN-BCT.
  • Đối chiếu sổ kế toán để xác nhận toàn bộ tiền lãi phát sinh trên số dư tài khoản này đã được ghi tăng trực tiếp vào tài khoản theo khoản 6 Điều 3, không hạch toán nhầm sang tài khoản thu nhập khác.
  • Chuẩn hóa quy trình lưu trữ chứng từ chứng minh sản lượng bán ra đầu tiên theo lít hoặc kg ở nhiệt độ thực tế tiêu thụ nội địa gắn với từng Văn bản thông báo điều hành giá bán xăng dầu của Bộ Công Thương theo khoản 3 và khoản 4 Điều 3.
  • Xây dựng phương án dự phòng hồ sơ kiểm toán chuyên đề trong trường hợp doanh nghiệp có nguy cơ bị thu hồi hoặc gặp vướng mắc khi xin cấp lại Giấy xác nhận theo Trang 11.
  • Thiết kế chương trình kiểm toán chuyên đề bám sát hai trụ cột là nguyên tắc kiểm soát tại Điều 3 và nghĩa vụ tất toán khi ngừng hoạt động tại Trang 11 Văn bản hợp nhất 135/VBHN-BCT.
  • Tập trung kiểm tra tính đúng đắn của phạm vi một lần đối với thương nhân bán ra đầu tiên ở nhiệt độ thực tế tại khoản 4 Điều 3, đối chiếu khớp đúng từng kỳ thông báo điều hành giá của Bộ Công Thương tại khoản 3 Điều 3.
  • Xác nhận độc lập số dư tài khoản phong tỏa tại ngân hàng thương mại bao gồm cả phần lãi phát sinh theo khoản 6 Điều 3 để làm căn cứ tin cậy cho việc hoàn trả tập trung theo khoản 7 Điều 3 hoặc chuyển nộp vào Kho bạc Nhà nước.
  • Ngân hàng thương mại duy trì nghiêm cơ chế phong tỏa tài khoản theo khoản 5 Điều 3 và hạch toán đúng phần lãi phát sinh vào tài khoản theo khoản 6 Điều 3, bảo đảm không giải tỏa trái quy định trước khi có xác nhận hoàn trả hoặc chuyển nộp về Kho bạc Nhà nước.
  • Bộ Công Thương và Bộ Tài chính phối hợp tiếp nhận, đối chiếu báo cáo kết quả kiểm toán chuyên đề do thương nhân gửi lên theo Trang 11 để giám sát việc nộp đủ toàn bộ số dư Quỹ tạm ứng vào Kho bạc Nhà nước.

  Câu hỏi thường gặp về hoàn trả Quỹ bình ổn giá tạm ứng

  Thương nhân có được dùng tài khoản Quỹ bình ổn giá đang có để nhận tiền tạm ứng từ ngân sách không?

  Không. Theo khoản 5 Điều 3 Văn bản hợp nhất 135/VBHN-BCT, thương nhân phải mở tài khoản Quỹ bình ổn giá xăng dầu tạm ứng từ nguồn ngân sách nhà nước tại ngân hàng thương mại. Tài khoản này bị ngân hàng thương mại phong tỏa và phải độc lập với các tài khoản Quỹ bình ổn giá xăng dầu mà thương nhân đã mở trước đó.

  Tiền lãi phát sinh trên số dư tài khoản Quỹ tạm ứng được xử lý như thế nào?

  Theo khoản 6 Điều 3 Văn bản hợp nhất 135/VBHN-BCT, phần lãi phát sinh trên số dư tài khoản Quỹ bình ổn giá xăng dầu tạm ứng từ ngân sách nhà nước được ghi tăng trực tiếp vào chính tài khoản này, không tách ra làm lợi nhuận hay nguồn thu tự do của doanh nghiệp.

  Việc trích lập, chi sử dụng Quỹ tạm ứng được tính ở khâu nào và theo đơn vị đo nào?

  Theo khoản 4 Điều 3 Văn bản hợp nhất 135/VBHN-BCT, việc trích lập và chi sử dụng chỉ thực hiện một lần đối với một thương nhân bán ra đầu tiên, tính trên một lít hoặc kg xăng, dầu ở nhiệt độ thực tế tiêu thụ tại thị trường nội địa trong thời gian trích lập, chi sử dụng theo phương án và Văn bản thông báo điều hành giá bán xăng dầu của Bộ Công Thương tại khoản 2 và khoản 3 Điều 3.

  Khi bị thu hồi hoặc không được cấp lại Giấy xác nhận, doanh nghiệp phải gửi báo cáo kiểm toán cho cơ quan nào?

  Theo Trang 11 Văn bản hợp nhất 135/VBHN-BCT, thương nhân có trách nhiệm thực hiện kiểm toán chuyên đề đối với Quỹ bình ổn giá xăng dầu tạm ứng từ nguồn ngân sách nhà nước, gửi báo cáo kết quả về Bộ Công Thương và Bộ Tài chính, đồng thời chuyển nộp toàn bộ số dư vào Kho bạc Nhà nước.

  Tổng kết và bước kiểm tra tuân thủ tiếp theo

  Khung quy định hợp nhất tại Văn bản hợp nhất 135/VBHN-BCT đặt ra cơ chế kiểm soát khép kín đối với nguồn tiền tạm ứng cho Quỹ bình ổn giá xăng dầu: tách biệt bằng tài khoản phong tỏa tại ngân hàng thương mại, ghi tăng tiền lãi vào chính tài khoản, tính sản lượng một lần theo nhiệt độ thực tế và lấy kiểm toán độc lập chuyên đề làm điểm tựa cho việc hoàn trả tập trung. Đặc biệt, khi thương nhân bị thu hồi hoặc không được cấp lại Giấy xác nhận, nghĩa vụ kiểm toán chuyên đề, báo cáo hai bộ và chuyển nộp toàn bộ số dư vào Kho bạc Nhà nước là yêu cầu bắt buộc nhằm bảo toàn nguồn ngân sách.

  Doanh nghiệp xăng dầu và kiểm toán viên cần rà soát hiệu lực hiện hành của văn bản liên quan, đối chiếu đầy đủ toàn văn Văn bản hợp nhất 135/VBHN-BCT để nắm trọn các quy định chi tiết về thủ tục và hồ sơ đi kèm, đồng thời tham vấn ý kiến chuyên gia pháp lý hoặc đơn vị kiểm toán độc lập khi xử lý các tình huống hoàn trả hoặc tất toán Quỹ.