Đơn vị vận hành 13 hồ, đập sông Ba phải sửa quy trình cũ nếu không phù hợp

Quy trình vận hành liên hồ chứa mới trên lưu vực sông Ba đã chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 06/11/2026. Văn bản pháp lý này trực tiếp điều chỉnh trách nhiệm vận hành công trình và phối hợp liên ngành. Lãnh đạo các đơn vị quản lý, khai thác công trình thủy lợi, thủy điện và chính quyền các địa phương liên quan buộc phải thực hiện ngay các nghĩa vụ pháp lý nhằm chuẩn hóa quy trình, bảo đảm an toàn công trình và vùng hạ du.

Trọng tâm yêu cầu đặt ra là việc rà soát và điều chỉnh các quy định vận hành nội bộ từng công trình. Quy định nêu rõ các đơn vị quản lý, vận hành hồ, đập sông Ba phải khẩn trương đối chiếu toàn bộ quy trình trước đây với các nguyên tắc điều phối mới, chấm dứt việc áp dụng những nội dung không còn tương thích.

Hiệu lực thi hành và việc thay thế quy định cũ về vận hành hồ, đập sông Ba

Quy trình vận hành liên hồ chứa mới được ban hành và bắt đầu có hiệu lực thi hành từ ngày 06/11/2026 theo khoản 1 Điều 2. Kể từ thời điểm này, quy định mới thay thế hoàn toàn Quyết định số 878/QĐ-TTg ngày 18 tháng 7 năm 2018 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Ba theo khoản 1 Điều 2.

Việc thay thế này xác lập cơ sở pháp lý cao nhất cho công tác điều tiết nước tại lưu vực. Mọi phương án điều phối giữa các công trình trên sông Ba từ ngày 06/11/2026 phải tuân thủ khung pháp lý mới ban hành, không áp dụng các chỉ tiêu vận hành cũ đã bị bãi bỏ.

Nghĩa vụ sửa đổi, bổ sung quy trình vận hành đơn hồ

Trách nhiệm cốt lõi của đơn vị vận hành là xử lý sự xung đột giữa quy trình nội bộ cũ và quy chuẩn liên hồ chứa mới. Theo khoản 2 Điều 2, các quy trình vận hành hồ, đập đã ban hành trước ngày quy định mới có hiệu lực mà không phù hợp thì phải được sửa đổi, bổ sung để phù hợp.

Quy định mang tính mệnh lệnh hành chính bắt buộc. Đơn vị không được phép viện dẫn quy trình riêng đã phê duyệt trước ngày 06/11/2026 để trì hoãn việc phối hợp hoặc xả nước trái với lệnh điều hành chung. Bất kỳ thông số nào về mực nước đón lũ, lưu lượng xả duy trì dòng chảy tối thiểu hay trình tự mở cửa van chưa khớp đều phải lập hồ sơ trình cấp có thẩm quyền phê duyệt điều chỉnh.

Hệ quả thực tế của việc chậm sửa đổi quy trình là nguy cơ đứt gãy tính đồng bộ trong vận hành hệ thống. Khi xảy ra thiên tai hoặc hạn hán, việc áp dụng sai quy trình đơn hồ sẽ dẫn đến sai lệch trong việc cắt lũ hạ du hoặc thiếu nước sản xuất, kéo theo trách nhiệm pháp lý trực tiếp của người quản lý.

Danh sách 13 hồ, đập và các đơn vị chịu chế tài thực hiện

Trách nhiệm thi hành theo Điều 3 được áp dụng trực tiếp cho Giám đốc, Tổng giám đốc hoặc Thủ trưởng hoặc người đại diện theo pháp luật của các đơn vị quản lý, vận hành các hồ, đập cụ thể trên toàn lưu vực. Dưới đây là bảng phân định nhóm công trình và chức danh chịu trách nhiệm cá nhân:

Bản chất quy trình: Giải pháp phi công trình điều tiết lũ và cạn

Bản chất kỹ thuật và pháp lý của quy trình được xác định rõ tại khoản 3 Điều 2. Quy trình vận hành liên hồ chứa là giải pháp phi công trình để phối hợp vận hành giữa các hồ, đập.

Mục tiêu điều phối vận hành bao gồm hai nhiệm vụ trọng tâm theo khoản 3 Điều 2:

• Trong mùa lũ: Góp phần nâng cao hiệu quả cắt, giảm lũ cho hạ du.
• Trong mùa cạn: Sử dụng hiệu quả nguồn nước, giảm thiểu nguy cơ hạn hán, thiếu nước trên lưu vực sông Ba.

Quy định không chỉ can thiệp vào giai đoạn khẩn cấp mà bao trùm cả chu kỳ khí tượng thủy văn hàng năm. Việc phối hợp không đơn thuần là mở cửa xả trong bão lũ mà còn kiểm soát lưu lượng giữ lại trong mùa khô, đảm bảo dòng chảy phục vụ sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp và các nhu cầu sử dụng nước khác ở hạ du.

Trách nhiệm đồng bộ giải pháp công trình và phi công trình của địa phương

Để đạt được mục tiêu điều tiết nước, quy định tại khoản 4 Điều 2 yêu cầu các bộ, ngành, địa phương theo chức năng, nhiệm vụ được giao tổ chức thực hiện việc bảo đảm an toàn cho hạ du trong mùa lũ và đáp ứng nhu cầu sử dụng nước trong mùa cạn.

Phương thức thực hiện đòi hỏi tính toàn diện, dựa trên cơ sở thực hiện đồng bộ, tổng thể các giải pháp công trình, phi công trình theo khoản 4 Điều 2. Các nhóm nhiệm vụ bao gồm:

• Xây dựng, nâng cấp hệ thống hạ tầng phòng, chống thiên tai.
• Đầu tư hoàn thiện công trình thủy lợi, thủy điện và hạ tầng cấp nước.
• Rà soát, quản lý chặt chẽ quy hoạch đô thị.
• Thực hiện đúng quy hoạch sử dụng đất và các quy hoạch ngành, chi tiết ngành có liên quan.

Chính quyền hai tỉnh Gia Lai và Đắk Lắk có trách nhiệm gắn việc thực hiện quy trình xả nước với quy hoạch không gian bờ sông, không để xảy ra tình trạng lấn chiếm hành lang thoát lũ khiến việc xả nước dù đúng quy trình vẫn gây ngập úng dân sinh.

Tình huống thực tế minh họa vận hành

Xét tình huống giả định dựa trên cấu trúc các công trình được liệt kê tại Điều 3: Trong thời kỳ mùa cạn trên lưu vực sông Ba, việc cấp nước sinh hoạt và sản xuất cho khu vực hạ lưu bị đe dọa do hạn hán kéo dài. Đơn vị quản lý hồ Ayun Hạ hoặc đập Đồng Cam căn cứ vào quy trình cũ ban hành từ giai đoạn trước để duy trì mức tích trữ nội bộ mà không phối hợp xả bổ sung nguồn nước.

Theo khoản 2 Điều 2 và khoản 3 Điều 2, cách xử lý này vi phạm nghĩa vụ pháp lý. Đơn vị bắt buộc phải điều chỉnh kế hoạch vận hành đơn hồ để phù hợp với giải pháp phi công trình chung nhằm giảm thiểu nguy cơ hạn hán, thiếu nước. Trưởng ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh Gia Lai, Đắk Lắk cùng các Bộ chuyên ngành theo Điều 3 có thẩm quyền chỉ đạo đơn vị vận hành phối hợp điều tiết nước, bảo đảm mục tiêu hạ du theo đúng khoản 4 Điều 2.

Checklist 4 bước làm ngay cho người đứng đầu đơn vị

Các Giám đốc, Tổng giám đốc và Thủ trưởng đơn vị quản lý, vận hành 13 hồ, đập cần thực hiện quy trình 4 bước chuẩn hóa sau:

1. Bước 1: Đình chỉ áp dụng các điều khoản viện dẫn quy định cũ.
   Căn cứ: Khoản 1 Điều 2.
   Người đứng đầu ban hành văn bản nội bộ xác nhận Quyết định 878/QĐ-TTg ngày 18 tháng 7 năm 2018 đã hết hiệu lực từ ngày 06/11/2026. Mọi văn bản điều hành tác nghiệp phải viện dẫn căn cứ mới.
2. Bước 2: Rà soát toàn diện quy trình vận hành đơn hồ hiện hành.
   Căn cứ: Khoản 2 Điều 2.
   Thành lập tổ công tác đối chiếu các thông số vận hành (mực nước dâng bình thường, mực nước đón lũ, quy trình đóng mở cửa van) với quy định liên hồ mới ban hành.
3. Bước 3: Lập hồ sơ sửa đổi, bổ sung quy trình không phù hợp.
   Căn cứ: Khoản 2 Điều 2.
   Đối với các nội dung sai lệch, đơn vị xây dựng phương án sửa đổi, trình cấp có thẩm quyền phê duyệt theo quy định pháp luật chuyên ngành.
4. Bước 4: Phối hợp đồng bộ với chính quyền địa phương và đơn vị khí tượng.
   Căn cứ: Khoản 4 Điều 2 và Điều 3.
   Thiết lập kênh trao đổi thông tin cảnh báo định kỳ với Cục Khí tượng Thủy văn, Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh Gia Lai, Đắk Lắk để bảo đảm an toàn hạ du mùa lũ và chia sẻ nguồn nước mùa cạn.

Ai bị ảnh hưởng và cần làm gì?

Các nhóm chủ thể chịu sự điều chỉnh pháp lý cần xác định rõ phần việc cụ thể:

• Giám đốc đơn vị quản lý 13 hồ, đập: Thực hiện ngay việc rà soát quy trình vận hành hồ, đập cũ; lập đề án sửa đổi nếu có điểm không phù hợp theo khoản 2 Điều 2; chịu trách nhiệm cá nhân về an toàn công trình theo Điều 3.
• Chủ tịch UBND và Trưởng ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh Gia Lai, Đắk Lắk: Chỉ đạo việc kiểm tra liên ngành đối với các hồ đập trên địa bàn; tích hợp giải pháp phi công trình vào phương án ứng phó thiên tai cấp tỉnh theo Điều 3.
• Các cơ quan quản lý quy hoạch cấp tỉnh: Rà soát quy hoạch đô thị, quy hoạch sử dụng đất và hạ tầng phòng chống thiên tai nhằm bảo đảm đồng bộ giải pháp theo khoản 4 Điều 2.
• Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn: Tổ chức quan trắc, nâng cao chất lượng dự báo lưu lượng dòng chảy về các hồ chứa phục vụ điều phối liên hồ theo Điều 3.

Câu hỏi thường gặp

Quy định vận hành liên hồ chứa sông Ba mới có hiệu lực từ ngày nào?

Quy trình có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký ban hành, tức ngày 06/11/2026, căn cứ theo khoản 1 Điều 2. Quy định này thay thế hoàn toàn Quyết định số 878/QĐ-TTg ngày 18 tháng 7 năm 2018.

Các quy trình vận hành đơn hồ đã duyệt từ trước có tiếp tục được dùng không?

Theo khoản 2 Điều 2, các quy trình vận hành hồ, đập ban hành trước ngày quy định mới có hiệu lực mà không phù hợp thì bắt buộc phải sửa đổi, bổ sung để phù hợp. Đơn vị không được áp dụng các điều khoản mâu thuẫn.

Những hồ, đập nào chịu trách nhiệm trực tiếp thi hành quy định?

Theo Điều 3, quy định áp dụng đối với 13 công trình gồm: Sông Ba Hạ, Sông Hinh, Krông H’Năng, Ayun Hạ, An Khê, Ka Nak, Ia M’lá, Đaksrông, Đăk Srông 2, Đăk Srông 2A, Đăk Srông 3A, Đăk Srông 3B và đập Đồng Cam.

Quy trình liên hồ mới tập trung vào mục tiêu nào?

Căn cứ khoản 3 Điều 2, quy trình là giải pháp phi công trình nhằm nâng cao hiệu quả cắt, giảm lũ cho hạ du trong mùa lũ và sử dụng hiệu quả nguồn nước, giảm thiểu nguy cơ hạn hán, thiếu nước trong mùa cạn.

Khuyến nghị thực hiện và đối chiếu pháp lý

Quy trình vận hành liên hồ chứa mới đã xác lập khuôn khổ kỷ luật vận hành thống nhất trên toàn lưu vực sông Ba. Việc chậm trễ sửa đổi quy trình đơn hồ không chỉ vi phạm nghĩa vụ tại khoản 2 Điều 2 mà còn trực tiếp đe dọa an toàn dân sinh và nguồn nước sản xuất.

Giám đốc các đơn vị quản lý 13 hồ, đập cùng các cơ quan chức năng tỉnh Gia Lai, Đắk Lắk cần khẩn trương kiểm tra hiệu lực, tổ chức đối chiếu văn bản gốc và tham khảo tư vấn pháp lý chuyên ngành khi lập hồ sơ sửa đổi quy trình, đảm bảo tính liên kết đồng bộ trước các đợt mưa lũ hoặc hạn hán tiếp theo.