Sinh viên dùng trí tuệ nhân tạo làm bài hộ, nghiên cứu khoa học bị xử lý thế nào?

Sinh viên, học viên khi dùng trí tuệ nhân tạo để làm bài hộ hoặc gian lận trong nghiên cứu khoa học sẽ bị phát hiện và xử lý theo quy định về liêm chính học thuật do chính cơ sở giáo dục nơi mình theo học ban hành, gắn với hậu quả và trách nhiệm pháp lý tương ứng theo Chỉ thị 37/CT-TTg do Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 20/10/2026 và đang được triển khai áp dụng. Điểm cốt lõi của quy định tại Mục 7 điểm b là văn bản không quy định một khung xử phạt chung từ trung ương cho từng cá nhân người học, mà giao trách nhiệm toàn diện cho người đứng đầu từng cơ sở giáo dục phải cụ thể hóa biện pháp phòng ngừa, phát hiện và xử lý phù hợp với đặc thù đào tạo của đơn vị mình.

Bên cạnh đó, Chỉ thị 37/CT-TTg cũng đặt ra ranh giới quan trọng về mặt tiếp cận công nghệ: văn bản chỉ nhắm vào hành vi sử dụng công cụ công nghệ một cách trái quy định (theo Mục 7 điểm b), đồng thời yêu cầu nhà trường đổi mới phương thức tổ chức kiểm tra, đánh giá để phù hợp với sự phát triển của công nghệ (theo Mục 7 điểm c). Điều này có nghĩa ngoại lệ nằm ở việc ứng dụng công nghệ đúng giới hạn cho phép trong quy chế nội bộ của từng trường, thay vì lạm dụng để thay thế năng lực thật của người học.

1. Dùng trí tuệ nhân tạo trái quy định và làm bài hộ bị kiểm soát ra sao?

Theo Mục 7 điểm b Chỉ thị 37/CT-TTg, người đứng đầu các cơ sở giáo dục đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp và cơ sở giáo dục phổ thông phải rà soát, hoàn thiện quy định về liêm chính học thuật gắn với thực tiễn đơn vị, trong đó quy định rõ ba khâu: phòng ngừa, phát hiện và xử lý vi phạm. Danh mục hành vi trọng tâm được chỉ đích danh gồm đạo văn, sao chép, thuê hoặc nhờ người khác làm bài, học thay, thi hộ, gian lận trong nghiên cứu khoa học và sử dụng trí tuệ nhân tạo trái quy định.

"quy định rõ việc phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi đạo văn, sao chép, thuê hoặc nhờ người khác làm bài, học thay, thi hộ, gian lận trong nghiên cứu khoa học và sử dụng trí tuệ nhân tạo trái quy định."

Hiểu theo cách thông thường, quy định tại Mục 7 điểm b đặt tất cả các hành vi đánh tráo công sức học tập dưới một cơ chế kiểm soát thống nhất. Dù người học tự mình sao chép tài liệu của người khác, bỏ tiền thuê người viết tiểu luận, nhờ bạn đi thi hộ hay để công cụ tự động tạo ra toàn bộ nội dung bài nộp mà không được phép, tất cả đều bị coi là xâm phạm sự liêm chính trong học tập và nghiên cứu khoa học.

Cụm từ "trái quy định" trong Mục 7 điểm b đóng vai trò then chốt khi phân định đúng sai trong thực tế. Vì mỗi ngành học, bậc học và loại hình đào tạo có yêu cầu học thuật riêng, người đứng đầu cơ sở giáo dục có thẩm quyền và trách nhiệm xác định giới hạn nào được phép hỗ trợ và giới hạn nào bị cấm trong quy chế của trường mình. Khi sinh viên vượt qua ranh giới được công bố đó, hành vi được xem là sử dụng công nghệ trái quy định và sẽ kích hoạt quy trình xử lý nội bộ.

2. Bối cảnh và nguyên nhân siết chặt kỷ cương liêm chính học thuật

Để hiểu vì sao Chỉ thị 37/CT-TTg tập trung mạnh vào cả khâu phòng ngừa lẫn trách nhiệm quản lý, cần nhìn vào thực trạng được nêu tại phần mở đầu của văn bản. Thủ tướng Chính phủ đánh giá công tác thi, kiểm tra, đánh giá thời gian qua đã có nhiều bước tiến tích cực, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và cơ bản bảo đảm công bằng. Tuy vậy, ở một số nơi, việc dạy học, kiểm tra, đánh giá và tổ chức thi vẫn chưa phản ánh đúng thực chất chất lượng dạy và học.

Các hành vi gian lận, vi phạm quy chế thi, thậm chí vi phạm nghiêm trọng trong công tác thi và vi phạm sự liêm chính trong học tập, nghiên cứu khoa học vẫn tiếp diễn. Phần mở đầu Chỉ thị 37/CT-TTg chỉ rõ hệ quả trực tiếp của tình trạng này là làm sai lệch kết quả đánh giá, ảnh hưởng xấu đến chất lượng nguồn nhân lực, sự công bằng trong giáo dục, uy tín của toàn ngành và niềm tin của xã hội.

Đáng chú ý, Chỉ thị không chỉ quy trách nhiệm đơn lẻ cho người đi học mà chỉ ra nhóm nguyên nhân từ chính bộ máy quản lý và tổ chức thực hiện. Cụ thể, một số giáo viên, cán bộ quản lý, người đứng đầu cơ sở giáo dục, đào tạo cùng các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan chưa nhận thức đầy đủ vai trò, trách nhiệm và ý thức tuân thủ pháp luật chưa nghiêm. Bên cạnh đó, bệnh thành tích chưa được khắc phục triệt để; cơ chế quản lý đánh giá, thi đua, khen thưởng còn bất cập; cơ chế phòng ngừa, kiểm soát, giám sát chưa đồng bộ, chặt chẽ; và việc phát hiện, xử lý vi phạm ở một số nơi còn chưa kịp thời, chưa nghiêm minh (theo phần mở đầu Chỉ thị 37/CT-TTg).

Chính vì xuất phát từ những lỗ hổng quản lý đó, Chỉ thị 37/CT-TTg đặt trọng tâm vào việc siết chặt trách nhiệm từ cấp người đứng đầu cơ sở giáo dục đến từng nhà giáo và cán bộ quản lý, thay vì chỉ xử lý phần ngọn khi sự cố đã xảy ra trong phòng thi hay hội đồng bảo vệ khóa luận.

3. Cơ chế phòng ngừa và phát hiện gian lận tại các cơ sở giáo dục

Theo Mục 7 Chỉ thị 37/CT-TTg, người đứng đầu các cơ sở giáo dục đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp và cơ sở giáo dục phổ thông phải chịu trách nhiệm toàn diện về liêm chính trong học tập, nghiên cứu khoa học, kiểm tra, đánh giá tại đơn vị mình. Trách nhiệm toàn diện này được chia thành ba nhóm nhiệm vụ bắt buộc, tạo thành một quy trình khép kín từ giáo dục nhận thức đến ban hành quy chế và đổi mới phương pháp tổ chức đánh giá.

Ở bước đầu tiên về phòng ngừa nhận thức theo Mục 7 điểm a, nhà trường phải tăng cường giáo dục, bồi dưỡng đạo đức nghề nghiệp, văn hóa liêm chính và trách nhiệm nêu gương của nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục. Công tác thông tin, truyền thông phải bảo đảm cả người học, nhà giáo và cán bộ quản lý đều được tiếp cận thông tin đầy đủ để thực hiện thống nhất. Đặc biệt, cơ sở giáo dục phải quán triệt đầy đủ quy định, các hành vi bị nghiêm cấm cùng hậu quả, trách nhiệm pháp lý khi vi phạm một cách thường xuyên, nhất là vào đầu năm học và trước các kỳ kiểm tra, thi, bảo vệ luận văn, luận án.

Ở bước thứ hai về quy chế và chế tài theo Mục 7 điểm b, cơ sở giáo dục phải hoàn thiện bộ quy định về liêm chính học thuật sát với thực tiễn của trường, làm căn cứ trực tiếp để phát hiện và xử lý các vụ việc đạo văn, sao chép, thuê hoặc nhờ người khác làm bài, học thay, thi hộ, gian lận nghiên cứu khoa học cũng như hành vi lạm dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo. Khi quy định đã được phổ biến đầy đủ ở bước một, việc xử lý vi phạm ở bước hai có cơ sở minh bạch, tránh tình trạng bỏ lọt hoặc xử lý nương tay.

Ở bước thứ ba về kỹ thuật tổ chức và đổi mới đánh giá theo Mục 7 điểm c, cơ sở giáo dục phải đổi mới phương pháp học tập, kiểm tra, đánh giá theo hướng coi trọng cả quá trình lẫn sản phẩm học tập, nghiên cứu khoa học, bảo đảm thi, kiểm tra, đánh giá đúng năng lực người học. Song song đó, nhà trường phải tăng cường các hình thức tổ chức thực hiện nhằm hạn chế khả năng gian lận và phù hợp với sự phát triển của công nghệ, triển khai đồng bộ giải pháp phòng, chống gian lận từ nghiên cứu khoa học, thi kết thúc học phần, thi cuối khóa đến bảo vệ luận văn, luận án. Chỉ thị cũng đặt ra yêu cầu hỗ trợ triển khai giải pháp bảo đảm an toàn, an ninh thông tin trong kiểm tra, đánh giá và thi trên máy tính, đồng thời nghiên cứu giải pháp phát hiện, nhận diện việc sử dụng thiết bị công nghệ cao cùng các phương thức gian lận mới.

4. Tình huống minh họa khi làm tiểu luận và bảo vệ luận văn

Để hình dung cách quy định vận hành trên thực tế, có thể xét tình huống một sinh viên chuẩn bị làm bài tiểu luận kết thúc học phần và sau đó thực hiện bảo vệ luận văn tốt nghiệp tại trường đại học. Trước thời điểm bắt đầu học kỳ và trước đợt bảo vệ luận văn, nhà trường thực hiện nghĩa vụ theo Mục 7 điểm a là tổ chức phổ biến công khai quy chế liêm chính học thuật, liệt kê rõ những hành vi bị nghiêm cấm như sao chép dữ liệu, nhờ người khác viết hộ hoặc đưa công cụ trí tuệ nhân tạo viết thay toàn bộ nội dung mà không tuân thủ quy định nội bộ, đồng thời thông báo rõ hậu quả và trách nhiệm pháp lý nếu vi phạm.

Trong quá trình thực hiện, giảng viên hướng dẫn và bộ môn áp dụng phương thức đánh giá theo Mục 7 điểm c, nghĩa là không chỉ chấm điểm dựa trên bản thảo nộp ở phút cuối mà theo dõi xuyên suốt quá trình xây dựng đề cương, thu thập dữ liệu nghiên cứu khoa học và bảo vệ trực tiếp năng lực người học. Nếu sinh viên chọn cách thuê người làm bài hộ hoặc tạo lập nội dung tự động trái quy định rồi nộp như sản phẩm của mình, sự chênh lệch giữa quá trình theo dõi và bản nộp cuối cùng sẽ dễ dàng bị phát hiện qua khâu kiểm tra quá trình lẫn các công cụ kỹ thuật nhận diện phương thức gian lận mới.

Khi dấu hiệu vi phạm được xác lập thông qua rà soát, đối chiếu, hội đồng hoặc bộ phận chuyên môn của trường sẽ căn cứ trực tiếp vào quy định liêm chính học thuật đã hoàn thiện theo Mục 7 điểm b để tiến hành xử lý. Vì hậu quả và trách nhiệm pháp lý đã được nhà trường quán triệt từ trước theo Mục 7 điểm a, sinh viên không thể viện dẫn lý do không biết quy định để xin miễn trừ trách nhiệm.

5. Ai bị ảnh hưởng và cần làm gì theo Chỉ thị 37/CT-TTg?

Chỉ thị 37/CT-TTg tác động trực tiếp đến toàn bộ hệ sinh thái giáo dục, từ người học trong lớp đến đội ngũ giảng dạy, ban giám hiệu và các cơ quan quản lý nhà nước. Mỗi nhóm chủ thể cần chủ động thực hiện đúng phần việc của mình để bảo đảm công bằng học thuật:

• Sinh viên, học viên và người học ở các bậc đào tạo: Cần chủ động tìm hiểu và ghi nhớ đầy đủ quy định về liêm chính học thuật của cơ sở giáo dục nơi mình theo học, nhất là vào đầu năm học và trước mỗi kỳ kiểm tra, thi kết thúc học phần, thi cuối khóa hay bảo vệ luận văn, luận án (theo Mục 7 điểm a). Người học tuyệt đối tránh các hành vi đạo văn, sao chép, thuê hoặc nhờ người khác làm bài, học thay, thi hộ, gian lận trong nghiên cứu khoa học và sử dụng trí tuệ nhân tạo trái quy định (theo Mục 7 điểm b).
• Giảng viên, nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục: Phải giữ gìn đạo đức nghề nghiệp, thực hành văn hóa liêm chính và trách nhiệm nêu gương (theo Mục 7 điểm a); trực tiếp đổi mới cách giảng dạy, kiểm tra, đánh giá theo hướng coi trọng quá trình học tập và sản phẩm thực chất để đo lường đúng năng lực người học (theo Mục 7 điểm c), khắc phục bệnh thành tích và xử lý nghiêm minh khi phát hiện sai phạm.
• Người đứng đầu cơ sở giáo dục đại học, nghề nghiệp và phổ thông: Chịu trách nhiệm toàn diện về liêm chính tại cơ sở (theo Mục 7); phải tổ chức rà soát, hoàn thiện ngay quy định nội bộ về phòng ngừa, phát hiện, xử lý gian lận (theo Mục 7 điểm b), bảo đảm truyền thông đầy đủ đến mọi thành viên trong trường (theo Mục 7 điểm a) và triển khai đồng bộ các biện pháp chống gian lận ở mọi khâu thi cử, nghiên cứu (theo Mục 7 điểm c).
• Cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương: Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì phối hợp với các bộ, cơ quan, địa phương để theo dõi, đôn đốc, kiểm tra và thường xuyên cập nhật, hướng dẫn biện pháp phòng ngừa, phát hiện, xử lý phù hợp; định kỳ tổng hợp báo cáo cấp có thẩm quyền và đề xuất giải pháp cho vấn đề vượt thẩm quyền (theo Mục 8 điểm a). Bộ Quốc phòng và Bộ Công an chủ trì theo dõi, kiểm tra tại các cơ sở giáo dục thuộc phạm vi quản lý, bảo đảm phù hợp yêu cầu bảo vệ bí mật nhà nước và quy định liên quan (theo Mục 8 điểm b). Bộ Tài chính tổng hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền bố trí kinh phí thực hiện nhiệm vụ phòng, chống gian lận theo pháp luật về ngân sách nhà nước trên cơ sở đề xuất của Bộ Giáo dục và Đào tạo, các bộ, cơ quan và địa phương (theo Mục 6). Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố chỉ đạo tổ chức thực hiện nghiêm túc, tăng cường kiểm tra, giám sát và truyền thông (theo Mục 8 điểm c).

6. Câu hỏi thường gặp về xử lý gian lận học thuật

Sinh viên dùng công cụ công nghệ hỗ trợ học tập có bị coi là vi phạm không?

Không phải mọi việc ứng dụng công nghệ đều bị cấm. Mục 7 điểm b Chỉ thị 37/CT-TTg chỉ yêu cầu quy định rõ việc phòng ngừa, phát hiện và xử lý đối với hành vi "sử dụng trí tuệ nhân tạo trái quy định". Đồng thời, Mục 7 điểm c yêu cầu nhà trường đổi mới cách tổ chức kiểm tra, đánh giá sao cho phù hợp với sự phát triển của công nghệ. Do đó, mức độ được phép sử dụng công cụ hỗ trợ phụ thuộc vào quy chế liêm chính học thuật cụ thể do từng cơ sở giáo dục ban hành.

Quy định tại Chỉ thị 37/CT-TTg có áp dụng cho học viên sau đại học và học sinh phổ thông không?

Có. Theo Mục 7, phạm vi trách nhiệm toàn diện áp dụng cho người đứng đầu các cơ sở giáo dục đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp và cả các cơ sở giáo dục phổ thông. Nội dung kiểm soát theo Mục 7 điểm a và Mục 7 điểm c bao trùm từ đầu năm học, các kỳ kiểm tra, thi kết thúc học phần, thi cuối khóa cho đến nghiên cứu khoa học và bảo vệ luận văn, luận án.

Các trường thuộc khối quân đội, công an có triển khai quy định này không?

Có. Theo Mục 8 điểm b Chỉ thị 37/CT-TTg, Bộ Quốc phòng và Bộ Công an là cơ quan chủ trì theo dõi, kiểm tra việc thực hiện Chỉ thị tại các cơ sở giáo dục thuộc phạm vi quản lý của mình, đồng thời bảo đảm quá trình triển khai phù hợp với yêu cầu bảo vệ bí mật nhà nước và các quy định có liên quan.

Vì sao Chỉ thị 37/CT-TTg không ấn định một mức kỷ luật chung cho mọi trường hợp vi phạm?

Do mỗi loại hình cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp và phổ thông có đặc thù đào tạo và thực tiễn tổ chức khác nhau, Mục 7 điểm b giao người đứng đầu từng cơ sở trực tiếp rà soát, hoàn thiện quy định liêm chính học thuật phù hợp với đơn vị mình để xử lý cụ thể. Trong quá trình triển khai, Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ thường xuyên cập nhật, hướng dẫn các biện pháp phòng ngừa, phát hiện và xử lý phù hợp theo Mục 8 điểm a, đồng thời kịp thời đề xuất cấp có thẩm quyền giải quyết những vấn đề vượt thẩm quyền.

7. Việc cần làm ngay để bảo đảm liêm chính học thuật

Chỉ thị 37/CT-TTg ban hành ngày 20/10/2026 đang được các bộ, ngành, địa phương và nhà trường triển khai nhằm lập lại kỷ cương, bảo đảm công bằng và thực chất trong thi cử, kiểm tra, đánh giá và nghiên cứu khoa học. Trọng tâm trực tiếp ảnh hưởng đến sinh viên, học viên và giảng viên là người đứng đầu cơ sở giáo dục phải chịu trách nhiệm toàn diện, hoàn thiện quy chế xử lý nghiêm hành vi đạo văn, làm bài hộ, thi hộ, gian lận nghiên cứu và sử dụng trí tuệ nhân tạo trái quy định (theo Mục 7).

Ngay lúc này, người học và đội ngũ giảng dạy cần kiểm tra lại hiệu lực các văn bản hướng dẫn liên quan, đối chiếu trực tiếp quy định liêm chính học thuật hiện hành tại cơ sở giáo dục của mình cùng các hướng dẫn cập nhật từ Bộ Giáo dục và Đào tạo (theo Mục 8 điểm a). Trong trường hợp phát sinh vướng mắc về ranh giới sử dụng công nghệ hoặc quy trình xử lý vi phạm cụ thể, sinh viên và giảng viên nên chủ động trao đổi với bộ phận quản lý đào tạo của nhà trường hoặc tham khảo tư vấn pháp lý khi cần thiết để bảo đảm quyền và nghĩa vụ đúng quy định.