Dạy thêm trong nhà trường không được thu tiền của học sinh

Vấn đề tiền bạc và các khoản đóng góp tại trường học luôn là mối bận tâm hàng đầu của mỗi gia đình. Hoạt động dạy thêm trong nhà trường hiện nay chịu sự điều chỉnh trực tiếp từ hệ thống quy phạm pháp luật nhằm bảo đảm quyền lợi học tập của người học, đồng thời chấm dứt hoàn toàn tình trạng phát sinh gánh nặng tài chính trái quy định đối với phụ huynh.

Theo khoản 1 Điều 5, nguyên tắc xuyên suốt được xác lập rõ ràng: việc tổ chức dạy thêm và học thêm bên trong cơ sở giáo dục tuyệt đối không được thu tiền của học sinh. Khoản chi phí vận hành không được phép lấy từ túi tiền của gia đình người học, mà phải dựa trên cơ chế tài chính công và các nguồn thu hợp pháp do pháp luật quy định.

Quy định bắt buộc về dạy thêm trong nhà trường

Về phân loại pháp lý, theo khoản 2 Điều 2, hoạt động dạy thêm và học thêm trong trường là hoạt động do cơ sở giáo dục phổ thông, cơ sở giáo dục thường xuyên hoặc cơ sở giáo dục khác thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông, Chương trình giáo dục thường xuyên cấp trung học cơ sở và cấp trung học phổ thông đứng ra tổ chức thực hiện. Điểm mấu chốt nằm ở chỗ, dù phát sinh thời gian giảng dạy ngoài giờ chính khóa, nhà trường không được tạo ra bất kỳ khoản thu nào mang tính chất học phí đối với các em học sinh tham gia.

Cùng với lệnh cấm thu tiền, theo khoản 1 Điều 5, việc bổ trợ kiến thức trong trường không mở rộng tràn lan cho toàn bộ học sinh mà chỉ giới hạn cụ thể cho những học sinh có đơn đăng ký tự nguyện theo từng môn học và phải thuộc đúng các nhóm đối tượng luật định. Điều này loại bỏ hoàn toàn việc ép buộc học sinh tham gia để tạo nguồn thu hay biến giờ phụ đạo thành nghĩa vụ bắt buộc.

Ba nhóm đối tượng được tham gia học thêm tại trường

Theo khoản 1 Điều 5, cơ sở giáo dục chỉ được phép bố trí lớp học thêm cho những học sinh đã làm đơn đăng ký theo từng môn học và đáp ứng một trong ba trường hợp cụ thể sau đây:

• Nhóm 1 - Học sinh có kết quả học tập môn học cuối học kì liền kề ở mức chưa đạt: Căn cứ điểm a khoản 1 Điều 5, nhà trường phụ đạo nhằm hỗ trợ các em củng cố lại phần kiến thức bị thiếu hụt để theo kịp tiến độ học tập.
• Nhóm 2 - Học sinh được nhà trường lựa chọn để bồi dưỡng học sinh giỏi: Căn cứ điểm b khoản 1 Điều 5, đây là diện đào tạo nâng cao năng lực cho các em có tố chất, được tuyển chọn thông qua đánh giá chuyên môn của cơ sở giáo dục.
• Nhóm 3 - Học sinh lớp cuối cấp: Căn cứ điểm c khoản 1 Điều 5, các em học sinh cuối cấp tự nguyện đăng kí ôn thi tuyển sinh, ôn thi tốt nghiệp theo kế hoạch giáo dục của nhà trường.

Như vậy, những học sinh có học lực từ mức đạt trở lên không thuộc diện bồi dưỡng học sinh giỏi hoặc không phải là học sinh lớp cuối cấp sẽ không thuộc đối tượng được nhà trường tổ chức dạy thêm theo quy định này.

Quy trình tổ chức và các giới hạn chuyên môn chặt chẽ

Để đảm bảo trật tự giảng dạy và tránh gây quá tải thể lực, trí tuệ cho người học, việc triển khai học thêm nội bộ phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình cùng các giới hạn chuyên môn định lượng.

Về mặt thủ tục, theo khoản 2 Điều 5, nhà trường tổ chức cho học sinh thuộc diện quy định viết đơn đăng ký học thêm theo từng môn học ở từng khối lớp, sử dụng đúng biểu mẫu thống nhất (Mẫu số 01 tại Phụ lục kèm theo). Sau khi tiếp nhận đơn, căn cứ vào số lượng học sinh thực tế đăng ký, nhà trường mới tiến hành xây dựng kế hoạch tổ chức chi tiết cho từng môn ở từng khối lớp theo khoản 3 Điều 5.

Về yêu cầu xếp lớp và định mức thời gian, theo khoản 4 Điều 5, hoạt động giảng dạy phải bảo đảm:

• Lớp học được xếp riêng theo từng môn học đối với từng khối lớp; quy mô mỗi lớp không được vượt quá con số 45 học sinh theo điểm a khoản 4 Điều 5.
• Không xếp giờ dạy thêm xen kẽ với thời khóa biểu chính khóa và không được dạy trước các nội dung so với phân phối chương trình môn học trong kế hoạch giáo dục theo điểm b khoản 4 Điều 5.
• Mỗi môn học chỉ được tổ chức dạy thêm tối đa không quá 02 tiết trong một tuần theo điểm c khoản 4 Điều 5.
• Theo khoản 5 Điều 5, toàn bộ kế hoạch tổ chức phải được công khai trên trang thông tin điện tử của nhà trường hoặc niêm yết trực tiếp tại cơ sở giáo dục để phụ huynh và học sinh giám sát.

Nguồn kinh phí chi trả và sự khác biệt với dạy thêm ngoài nhà trường

Khi nhà trường không được thu tiền của người học, câu hỏi đặt ra là kinh phí để duy trì lớp học và chi trả cho giáo viên được lấy từ đâu? Câu trả lời nằm ở nguyên tắc tài chính công lập.

Theo khoản 1 Điều 7, toàn bộ kinh phí tổ chức hoạt động dạy thêm và học thêm trong nhà trường sử dụng từ nguồn ngân sách nhà nước và các nguồn kinh phí hợp pháp khác theo quy định của pháp luật. Cơ sở giáo dục có trách nhiệm cân đối dự toán, bố trí nguồn lực được cấp để thực hiện nhiệm vụ bồi dưỡng học sinh yếu, bồi dưỡng học sinh giỏi và ôn thi cho học sinh cuối cấp.

Ngược lại, đối với hình thức dạy thêm ngoài cơ sở giáo dục chính quy (theo khoản 3 Điều 2 là hoạt động không do nhà trường tổ chức), cơ chế chi trả tiền học hoàn toàn khác biệt. Theo khoản 2 Điều 7, mức thu tiền học thêm ngoài nhà trường do thỏa thuận giữa cha mẹ học sinh, học sinh với cơ sở dạy thêm. Quy định này tạo sự tách bạch rõ rệt giữa dịch vụ giáo dục tư nhân theo thỏa thuận dân sự và trách nhiệm giáo dục công lập miễn phí của nhà trường.

Đồng thời, theo khoản 3 Điều 7, toàn bộ việc thu, quản lý và sử dụng tiền học thêm (đối với các khoản kinh phí hợp pháp hoặc hoạt động ngoài trường) đều phải tuân thủ nghiêm chỉnh hệ thống pháp luật về tài chính, ngân sách, tài sản, kế toán và thuế.

Tình huống minh họa về sắp xếp lớp học đúng chuẩn

Xem xét trường hợp thực tế tại một trường trung học: Kết thúc học kỳ liền kề, khối 9 có 50 học sinh có kết quả học tập môn Toán ở mức chưa đạt và tất cả các em đều tự nguyện viết đơn theo mẫu để xin phụ đạo môn Toán.

Nếu nhà trường dồn toàn bộ 50 học sinh này vào một lớp duy nhất, việc làm này vi phạm quy định tại điểm a khoản 4 Điều 5 (sĩ số tối đa chỉ là 45 học sinh/lớp). Để tổ chức đúng quy định, ban giám hiệu phải chia 50 em này thành ít nhất 02 lớp dạy thêm riêng biệt.

Về thời lượng giảng dạy, mỗi lớp Toán phụ đạo này chỉ được bố trí tối đa 02 tiết trong một tuần theo điểm c khoản 4 Điều 5. Nhà trường phải xếp lịch ngoài khung giờ học chính khóa theo điểm b khoản 4 Điều 5, không được thu bất kỳ khoản học phí nào từ 50 học sinh này theo khoản 1 Điều 5, và chi phí giảng dạy cho giáo viên bộ môn được trích từ nguồn ngân sách hoặc nguồn kinh phí hợp pháp của trường theo khoản 1 Điều 7.

Ai bị ảnh hưởng và cần làm gì?

Các nhóm đối tượng chịu sự tác động trực tiếp từ quy định cần chủ động triển khai các công việc cụ thể:

• Đối với nhà trường và ban giám hiệu: Rà soát danh sách học sinh chưa đạt chuẩn, đội tuyển học sinh giỏi và học sinh cuối cấp; phát hành Mẫu số 01 để học sinh đăng ký; xây dựng kế hoạch phân bổ lớp học không vượt quá 45 người/lớp và tối đa 02 tiết/tuần/môn; niêm yết công khai kế hoạch giảng dạy; lập dự toán chi trả từ ngân sách hoặc nguồn hợp pháp, tuyệt đối không thu tiền của gia đình người học.
• Đối với phụ huynh và học sinh: Nắm vững quyền không phải nộp tiền học thêm tại trường; kiểm tra điều kiện tham gia có thuộc đúng 3 nhóm đối tượng hay không; tự nguyện làm đơn theo mẫu nếu có nhu cầu; kịp thời phản ánh nếu phát hiện nhà trường có biểu hiện thu phí hoặc dạy trước chương trình.
• Đối với cơ sở dạy thêm ngoài trường: Phải thiết lập mức thu tiền học thêm dựa trên sự thỏa thuận minh bạch với phụ huynh và học sinh; thực hiện nghiêm công tác hạch toán, kế toán và nghĩa vụ thuế theo quy định.

Câu hỏi thường gặp

Nhà trường có được thỏa thuận với ban đại diện cha mẹ học sinh để thu tiền học thêm không?

Không. Căn cứ khoản 1 Điều 5, việc tổ chức dạy thêm trong cơ sở giáo dục không được thu tiền của học sinh dưới bất kỳ hình thức nào. Nhà trường không được lấy danh nghĩa thỏa thuận hay vận động đóng góp tự nguyện từ cha mẹ học sinh để bù đắp chi phí dạy thêm.

Học sinh có kết quả học tập ở mức tốt có được đăng ký học thêm môn đó tại trường không?

Học sinh đạt kết quả tốt không thuộc đối tượng quy định tại điểm a khoản 1 Điều 5 (chỉ dành cho học sinh có kết quả chưa đạt). Học sinh này chỉ được học thêm tại trường nếu thuộc diện được tuyển chọn bồi dưỡng học sinh giỏi theo điểm b, hoặc là học sinh lớp cuối cấp tự nguyện ôn thi theo điểm c khoản 1 Điều 5.

Mỗi môn học được tổ chức dạy thêm tối đa bao nhiêu tiết mỗi tuần?

Căn cứ điểm c khoản 4 Điều 5, mỗi môn học chỉ được tổ chức dạy thêm không quá 02 tiết trong một tuần, nhằm bảo đảm thời gian nghỉ ngơi và tự học cho học sinh.

Kết luận và khuyến nghị thực thi

Quy định về việc không thu tiền dạy thêm bên trong cơ sở giáo dục là thước đo quan trọng nhằm lành mạnh hóa môi trường học đường và giảm áp lực tài chính cho phụ huynh. Kinh phí giảng dạy đã được luật định bảo đảm thông qua ngân sách nhà nước và các nguồn hợp pháp.

Các bên liên quan cần chủ động đối chiếu việc triển khai thực tế tại cơ sở với các điều khoản đã được ban hành, giám sát chặt chẽ sĩ số lớp học, thời lượng giảng dạy và tính công khai của kế hoạch giáo dục. Khi phát sinh các vướng mắc phức tạp trong quá trình thực thi tài chính hoặc tổ chức dạy học, nhà trường và phụ huynh nên tham khảo tư vấn từ cơ quan quản lý chuyên môn để bảo đảm quyền lợi hợp pháp cao nhất cho học sinh.