Doanh thu thực tế vượt 10 tỷ: Nộp lại toàn bộ thuế đã được giảm thế nào?

Chính sách giảm 30% số thuế thu nhập cá nhân và thuế thu nhập doanh nghiệp trong kỳ tính thuế năm 2026 và năm 2027 mang lại sự hỗ trợ lớn cho người nộp thuế quy mô nhỏ. Tuy nhiên, ranh giới thụ hưởng ưu đãi phụ thuộc hoàn toàn vào ngưỡng doanh thu 10 tỷ đồng. Khi hoạt động sản xuất kinh doanh tăng trưởng ngoài dự kiến khiến doanh thu thực tế cả năm vượt mức trần luật định, nghĩa vụ tài chính phát sinh trở thành mối bận tâm hàng đầu. Câu hỏi đặt ra là cá nhân kinh doanh và tổ chức phải thực hiện việc nộp lại toàn bộ thuế đã tạm giảm ra sao để tránh rủi ro pháp lý?

Theo quy định hiện hành vừa được ban hành, cơ chế xử lý khi vượt ngưỡng phân hóa rõ rệt giữa cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp. Đối với cá nhân kinh doanh, việc xác định lại điều kiện dẫn đến nghĩa vụ nộp bổ sung nhưng được miễn tiền chậm nộp đến thời hạn nộp hồ sơ của kỳ phát sinh doanh thu vượt ngưỡng. Ngược lại, doanh nghiệp phải nộp đủ số tiền thuế thiếu và đối mặt với quy định tính tiền chậm nộp tương ứng.

Quy định giảm 30% thuế và bài toán doanh thu dự kiến

Chính sách giảm thuế theo quy định tại Điều 2 và Điều 3 Nghị định số 398/2026/NĐ-CP áp dụng cho kỳ tính thuế năm 2026 và năm 2027, hướng đến các chủ thể có quy mô doanh thu không quá 10 tỷ đồng mỗi năm. Mục tiêu là tạo nguồn lực tài chính trực tiếp hỗ trợ khu vực kinh doanh cá thể và doanh nghiệp quy mô nhỏ.

Cụ thể, theo khoản 1 Điều 2, cá nhân cư trú có hoạt động sản xuất, kinh doanh bao gồm cả cá nhân đăng ký thành lập hộ kinh doanh hoặc người được các thành viên hộ gia đình ủy quyền làm người đại diện hộ kinh doanh thuộc phạm vi áp dụng. Mức giảm được xác định là 30% số thuế thu nhập cá nhân phải nộp phát sinh từ toàn bộ thu nhập từ hoạt động sản xuất, kinh doanh, không phân biệt phương pháp tính thuế, căn cứ theo khoản 2 Điều 2.

Về phía doanh nghiệp, theo khoản 1 Điều 3, đối tượng áp dụng là các doanh nghiệp, tổ chức thành lập theo pháp luật Việt Nam, bao gồm hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã thành lập theo Luật Hợp tác xã, đơn vị sự nghiệp và các tổ chức khác có mức doanh thu hằng năm không quá 10 tỷ đồng. Cơ chế thực hiện trong năm dựa trên phương thức tự dự kiến: đầu năm hoặc định kỳ hằng quý, người nộp thuế ước tính doanh thu của mình không vượt quá 10 tỷ đồng để áp dụng giảm tạm nộp.

Cách thức cá nhân kinh doanh kê khai điều chỉnh khi vượt 10 tỷ đồng

Trong quá trình vận hành, doanh thu có thể biến động mạnh. Theo điểm c khoản 4 Điều 2, căn cứ tổng doanh thu thực tế của toàn bộ hoạt động kinh doanh, cá nhân kinh doanh xác định số thuế thu nhập cá nhân phải nộp và số thuế thu nhập cá nhân được giảm. Trường hợp tổng doanh thu thực tế trong năm vượt quá 10 tỷ đồng thì người nộp thuế không được áp dụng mức giảm thuế quy định tại Điều 2.

Hệ quả pháp lý là cá nhân kinh doanh phải nộp bổ sung số thuế thu nhập cá nhân đã được giảm trước đó. Trình tự thực hiện thủ tục kê khai được quy định chặt chẽ như sau:

• Mẫu hồ sơ kê khai: Người nộp thuế phải lập tờ khai điều chỉnh theo Mẫu số 03 tại Phụ lục ban hành kèm theo Nghị định số 398/2026/NĐ-CP.
• Thời điểm nộp hồ sơ: Mẫu số 03 được nộp cùng hồ sơ khai thuế của kỳ phát sinh doanh thu lũy kế tính từ đầu năm trên 10 tỷ đồng.
• Tờ khai đính kèm: Theo danh mục tại Phụ lục, Mẫu số 03 được áp dụng kèm theo tờ khai 01/CNKD hoặc tờ khai 01/BĐS, dùng riêng cho trường hợp đã tạm tính giảm thuế nhưng thực tế vượt ngưỡng.

Điểm đáng lưu ý nhất mang tính bảo vệ người nộp thuế là quy định về chế tài: theo điểm c khoản 4 Điều 2, số thuế thu nhập cá nhân phải nộp bổ sung do xác định lại điều kiện giảm thuế theo quy định này không tính tiền chậm nộp đến thời hạn nộp hồ sơ khai thuế theo quy định của kỳ phát sinh doanh thu lũy kế trên 10 tỷ đồng. Đây là khoảng đệm an toàn giúp cá nhân kinh doanh an tâm tập trung mở rộng hoạt động mà không chịu phạt oan uổng.

Nghĩa vụ của doanh nghiệp khi doanh thu vượt ngưỡng trần

Trái ngược với cơ chế ưu đãi thời hạn tính tiền chậm nộp của cá nhân kinh doanh, doanh nghiệp chịu sự quản lý chặt chẽ hơn khi doanh thu chạm mốc trên 10 tỷ đồng. Theo điểm a khoản 4 Điều 3, doanh nghiệp dự kiến doanh thu không quá 10 tỷ đồng thì tự xác định số thuế được giảm khi tạm nộp thuế thu nhập doanh nghiệp hằng quý.

Tuy nhiên, theo điểm b khoản 4 Điều 3, trường hợp tổng doanh thu thực tế trong kỳ tính thuế vượt quá 10 tỷ đồng thì doanh nghiệp thực hiện kê khai, nộp thuế thu nhập doanh nghiệp theo quy định chung. Doanh nghiệp phải nộp đủ số tiền thuế thiếu so với số phải nộp và việc xử lý tiền chậm nộp thực hiện theo quy định tại khoản 3 Điều 24 Nghị định số 252/2026/NĐ-CP.

Để xác định chính xác con số doanh thu, doanh nghiệp cần lưu ý các quy tắc gộp doanh thu đặc biệt theo khoản 3 Điều 3:

• Kỳ tính thuế chuyển đổi: Trường hợp kỳ tính thuế năm đầu tiên đối với doanh nghiệp mới thành lập hoặc kỳ tính thuế năm cuối cùng đối với doanh nghiệp chuyển đổi loại hình doanh nghiệp, chuyển đổi hình thức sở hữu, hợp nhất, sáp nhập, chia, tách, giải thể, phá sản có thời gian ngắn hơn 03 tháng và được cộng vào kỳ tính thuế năm 2026, năm 2027 để hình thành một kỳ tính thuế, thì việc xác định doanh thu và số thuế được giảm áp dụng đối với 12 tháng của kỳ tính thuế năm 2026, năm 2027 theo điểm a khoản 3 Điều 3.
• Đơn vị phụ thuộc, địa điểm kinh doanh: Doanh thu trong kỳ tính thuế thu nhập doanh nghiệp bao gồm doanh thu của đơn vị phụ thuộc, địa điểm kinh doanh thể hiện trên báo cáo tài chính tổng hợp năm theo điểm b khoản 3 Điều 3. Doanh nghiệp không được tách riêng từng chi nhánh hay địa điểm để hưởng mức dưới 10 tỷ đồng.
• Doanh nghiệp sau chia tách: Việc xác định tổng doanh thu hằng năm của các doanh nghiệp sau chia, tách là tổng cộng doanh thu của tất cả các doanh nghiệp được hình thành từ quá trình chia, tách doanh nghiệp ban đầu trong kỳ tính thuế năm 2026, năm 2027 theo điểm c khoản 3 Điều 3.

Bảng so sánh nghĩa vụ điều chỉnh thuế của các chủ thể

Để người nộp thuế nắm bắt toàn diện sự khác biệt trong việc thực hiện nghĩa vụ, bảng tổng hợp dưới đây đối chiếu cụ thể các quy định giữa ba nhóm chủ thể chính khi doanh thu phát sinh trên thực tế:

Trường hợp điều chỉnh tăng giảm và kiểm tra, thanh tra thuế

Ngoài tình huống vượt trần doanh thu, quá trình tự rà soát hoặc thanh tra cũng dẫn tới việc thay đổi số thuế phải nộp. Văn bản quy định chi tiết hai trường hợp tăng và giảm số thuế đối với cả cá nhân và pháp nhân:

1. Điều chỉnh tăng số thuế phải nộp

Theo điểm đ khoản 4 Điều 2 (đối với cá nhân) và điểm c khoản 4 Điều 3 (đối với doanh nghiệp), trường hợp người nộp thuế khai bổ sung hồ sơ khai thuế của kỳ tính thuế năm 2026, năm 2027 hoặc theo quyết định, kết luận, thông báo kết quả thanh tra, kiểm tra, kiểm toán của cơ quan thuế, cơ quan có thẩm quyền làm tăng số thuế phải nộp thì số thuế tăng thêm vẫn được giảm 30%. Điều kiện tiên quyết là người nộp thuế vẫn phải đáp ứng điều kiện tổng doanh thu không vượt quá 10 tỷ đồng.

2. Điều chỉnh giảm số thuế phải nộp

Theo điểm e khoản 4 Điều 2 và điểm d khoản 4 Điều 3, trường hợp khai bổ sung hoặc theo kết luận thanh tra, kiểm tra, kiểm toán làm giảm số thuế phải nộp thì người nộp thuế phải điều chỉnh giảm số thuế được giảm tương ứng. Phần tiền thuế nộp thừa (nếu có) được xử lý theo quy định của pháp luật về quản lý thuế.

Bên cạnh đó, đối với cá nhân kinh doanh chưa kịp áp dụng chính sách, điểm d khoản 4 Điều 2 ghi nhận quyền lợi: trường hợp đã kê khai thuế thu nhập cá nhân nhưng chưa kê khai số thuế được giảm thì được khai điều chỉnh, bổ sung hồ sơ khai thuế đã khai hoặc xác định giảm thuế khi quyết toán thuế năm. Cá nhân nộp thuế theo thuế suất trên doanh thu nếu nộp thừa sẽ được bù trừ, hoàn trả, hoặc hoàn trả kiêm bù trừ thu ngân sách nhà nước.

Thủ tục nộp lại toàn bộ thuế đã tạm tính cho các bên

Để đảm bảo tuân thủ đúng quy định và tránh các biện pháp cưỡng chế thuế, các đối tượng chịu tác động cần xây dựng quy trình rà soát định kỳ và chủ động các bước giải quyết số thuế đã tạm miễn giảm:

• Bước 1: Theo dõi doanh thu lũy kế theo từng kỳ kê khai. Hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh phải cộng dồn doanh thu thực tế qua từng tháng, từng quý. Doanh nghiệp cần theo dõi sát sao doanh thu trên sổ sách kế toán và báo cáo tài chính nội bộ.
• Bước 2: Xác định thời điểm doanh thu lũy kế vượt 10 tỷ đồng. Ngay tại kỳ tính thuế mà tổng doanh thu tính từ đầu năm vượt qua con số 10 tỷ đồng, quyền hưởng ưu đãi giảm 30% thuế sẽ chấm dứt đối với toàn bộ kỳ tính thuế đó.
• Bước 3: Lập hồ sơ kê khai điều chỉnh bổ sung. Cá nhân kinh doanh hoàn thiện Mẫu số 03 đính kèm tờ khai thuế 01/CNKD hoặc 01/BĐS. Doanh nghiệp thực hiện tính toán lại số thuế thu nhập doanh nghiệp tạm nộp của các quý trước đó và xác định số thuế còn thiếu.
• Bước 4: Nộp tiền thuế bổ sung vào ngân sách nhà nước. Người nộp thuế nộp số tiền thuế đã tạm khấu trừ hoặc tạm tính trước hạn nộp hồ sơ kê khai của kỳ phát sinh doanh thu vượt mức, đồng thời tự xác định nghĩa vụ tiền chậm nộp (đối với doanh nghiệp) theo Nghị định số 252/2026/NĐ-CP.

Câu hỏi thường gặp về xử lý thuế khi vượt doanh thu 10 tỷ

Cá nhân kinh doanh có bị phạt tiền chậm nộp khi doanh thu thực tế vượt 10 tỷ đồng không?

Theo điểm c khoản 4 Điều 2, cá nhân kinh doanh không bị tính tiền chậm nộp đối với số thuế thu nhập cá nhân phải nộp bổ sung do xác định lại điều kiện giảm thuế, tính đến thời hạn nộp hồ sơ khai thuế theo quy định của kỳ phát sinh doanh thu lũy kế trên 10 tỷ đồng.

Mẫu hồ sơ nào được dùng để kê khai điều chỉnh số thuế nộp bổ sung của hộ kinh doanh?

Theo quy định tại điểm c khoản 4 Điều 2 và danh mục Phụ lục, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh sử dụng Mẫu số 03 (Điều chỉnh số thuế phải nộp và số thuế được giảm của hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh) nộp kèm tờ khai 01/CNKD hoặc 01/BĐS cùng hồ sơ khai thuế của kỳ phát sinh doanh thu vượt 10 tỷ đồng.

Doanh nghiệp có đơn vị phụ thuộc thì tính mức doanh thu 10 tỷ đồng riêng hay chung?

Theo điểm b khoản 3 Điều 3, trường hợp doanh nghiệp có đơn vị phụ thuộc, địa điểm kinh doanh thì doanh thu trong kỳ tính thuế thu nhập doanh nghiệp bao gồm doanh thu của đơn vị phụ thuộc, địa điểm kinh doanh thể hiện trên báo cáo tài chính tổng hợp năm. Do đó doanh thu được tính gộp chung chứ không tách riêng.

Doanh nghiệp bị truy thu thuế TNDN khi vượt doanh thu thì tiền chậm nộp tính thế nào?

Theo điểm b khoản 4 Điều 3, doanh nghiệp phải nộp đủ số tiền thuế thiếu so với số phải nộp và việc xử lý tiền chậm nộp thực hiện theo quy định tại khoản 3 Điều 24 Nghị định số 252/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Quản lý thuế.

Khuyến nghị dành cho người nộp thuế

Chính sách giảm thuế tại Nghị định số 398/2026/NĐ-CP đem lại lợi ích kép cho sự phát triển của hộ kinh doanh và doanh nghiệp trong hai năm 2026 và 2027. Tuy nhiên, việc thụ hưởng chính sách đòi hỏi sự cẩn trọng cao độ trong khâu quản trị doanh thu. Khi thực tế kinh doanh vượt 10 tỷ đồng, trách nhiệm nộp lại tiền thuế đã được miễn giảm là bắt buộc.

Người nộp thuế cần chủ động rà soát hệ thống sổ sách kế toán, đối chiếu kỹ lưỡng các số liệu kê khai thực tế với quy định pháp luật. Nếu phát sinh vướng mắc về phương pháp hạch toán hoặc xác định doanh thu tổng hợp, người nộp thuế nên chủ động tham khảo ý kiến hướng dẫn của cơ quan thuế quản lý trực tiếp hoặc các chuyên gia tư vấn pháp lý để bảo đảm tuân thủ đúng quy định, hạn chế phát sinh tiền chậm nộp không đáng có.