Từ 20/12/2026: Chủ hồ đập bắt buộc lập bản đồ ngập lụt hạ du

Nghị định 402/2026/NĐ-CP được Chính phủ ban hành ngày 06/11/2026, chính thức có hiệu lực từ ngày 20/12/2026, đặt ra nhiều điều chỉnh mang tính bắt buộc đối với chủ đầu tư, chủ sở hữu và tổ chức, cá nhân khai thác công trình thủy lợi, thủy điện. Trọng tâm cốt lõi của văn bản là phân định rõ thẩm quyền, siết chặt trách nhiệm tổ chức lập bản đồ ngập lụt vùng hạ du đập và ban hành phương án ứng phó tình huống khẩn cấp, bảo đảm kiểm soát rủi ro thiên tai ngay từ cấp cơ sở.

Phân cấp rõ thẩm quyền lập bản đồ ngập lụt vùng hạ du đập

Theo quy định tại Điều 12 (sửa đổi, bổ sung điểm a khoản 3 Điều 27 Nghị định 114/2018/NĐ-CP), thẩm quyền và trách nhiệm xây dựng, phê duyệt bản đồ ngập lụt vùng hạ du đối với trường hợp chịu ảnh hưởng ngập lụt của một đập được phân định theo trạng thái vận hành của công trình:

• Đối với công trình đã bàn giao đưa vào sử dụng: Chủ sở hữu đập có trách nhiệm trực tiếp tổ chức xây dựng và phê duyệt bản đồ ngập lụt vùng hạ du đập.
• Đối với công trình trong giai đoạn xây dựng: Người quyết định đầu tư có trách nhiệm tổ chức xây dựng và phê duyệt bản đồ ngập lụt vùng hạ du đập.

Quy định này gắn trực tiếp quyền hạn phê duyệt và nghĩa vụ tài chính, kỹ thuật vào đúng chủ thể nắm quyền định đoạt hoặc khai thác tài sản, xóa bỏ điểm nghẽn đùn đẩy trách nhiệm khi xử lý an toàn hạ du.

Nghĩa vụ xây dựng phương án ứng phó với tình huống khẩn cấp

Theo khoản 1 Điều 25 (được sửa đổi tại Điều 10 Nghị định 402/2026/NĐ-CP), chủ đầu tư, tổ chức, cá nhân khai thác đập, hồ chứa thủy lợi có trách nhiệm bắt buộc tổ chức lập, trình cơ quan có thẩm quyền phê duyệt phương án ứng phó với tình huống khẩn cấp đối với đập, hồ chứa thuỷ lợi.

Tại khoản 2 Điều 25, nội dung chính của phương án ứng phó tình huống khẩn cấp phải bao gồm đầy đủ các cấu phần kỹ thuật và giải pháp vận hành:

• Kịch bản vận hành hồ chứa trong tình huống khẩn cấp hoặc vỡ đập (điểm a khoản 2 Điều 25).
• Bản đồ ngập lụt vùng hạ du đập trong tình huống khẩn cấp hoặc vỡ đập theo quy định tại Điều 27. Đối với khu vực chưa được phê duyệt và công bố bản đồ ngập lụt vùng hạ du, chủ đầu tư, tổ chức, cá nhân khai thác phải tổ chức khảo sát, tính toán xác định phạm vi và mức độ ngập lụt khi hồ xả nước theo quy trình, xả lũ khẩn cấp hoặc vỡ đập để lập phương án (điểm b khoản 2 Điều 25).
• Các tình huống khẩn cấp hoặc vỡ đập cùng dự kiến, kế hoạch ứng phó chi tiết tại công trình đầu mối (điểm c khoản 2 Điều 25).
• Số liệu thống kê đối tượng bị ảnh hưởng và mức độ ảnh hưởng cụ thể theo từng kịch bản vỡ đập, ngập lụt (điểm d khoản 2 Điều 25).
• Chế độ, phương thức thông tin, cảnh báo, báo động đến chính quyền địa phương, cơ quan quản lý chuyên ngành về thủy lợi, phòng chống thiên tai và dân cư vùng ảnh hưởng (điểm đ khoản 2 Điều 25).
• Kế hoạch ứng phó với từng tình huống lũ, ngập lụt vùng hạ du; dự trù nguồn lực thực hiện; xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể quản lý, vận hành và chính quyền các cấp (điểm e, g, h khoản 2 Điều 25).
• Hồ sơ lập theo đúng mẫu quy định tại Phụ lục V ban hành kèm theo Nghị định 402/2026/NĐ-CP (điểm i khoản 2 Điều 25).

Theo khoản 3 Điều 25, hàng năm hoặc khi bản đồ ngập lụt được điều chỉnh, bổ sung, đơn vị khai thác phải rà soát phương án ứng phó. Trường hợp sau khi rà soát không có nội dung thay đổi, đơn vị phải gửi báo cáo bằng văn bản đến cơ quan có thẩm quyền.

Quy định về phương án cắm mốc chỉ giới phạm vi bảo vệ đập thủy điện

Vấn đề quản lý mốc chỉ giới hành lang bảo vệ đập, hồ chứa thủy điện được chuẩn hóa chặt chẽ theo phân cấp hành chính. Căn cứ khoản 5 Điều 24 (được sửa đổi tại khoản 4 Điều 10 Nghị định 402/2026/NĐ-CP), thẩm quyền phê duyệt phương án cắm mốc chỉ giới được phân chia như sau:

Điểm c khoản 5 Điều 24 quy định: sau khi phương án được duyệt, chủ đầu tư xây dựng, chủ sở hữu đập, hồ chứa thủy điện chủ trì, phối hợp với UBND cấp xã nơi xây dựng đập tổ chức cắm mốc trên thực địa; thực hiện bàn giao cho UBND cấp xã quản lý và cập nhật vào cơ sở dữ liệu đất đai trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày hoàn thành cắm mốc. Khi mốc chỉ giới bị mất hoặc hư hỏng, UBND cấp xã có trách nhiệm thông báo cho chủ sở hữu biết để thay thế, sửa chữa.

Tình huống minh họa thực tế

Xét tình huống đập thủy điện A nằm trọn trên địa bàn của 01 xã thuộc tỉnh B. Theo quy định tại điểm d khoản 3 và điểm a khoản 5 Điều 24, UBND cấp tỉnh xem xét phân cấp cho Chủ tịch UBND cấp xã phê duyệt phương án cắm mốc chỉ giới phạm vi bảo vệ đập.

Sau khi có quyết định phê duyệt, chủ đầu tư công trình phối hợp cùng UBND cấp xã tổ chức cắm hệ thống mốc ngoài thực địa. Ngày cắm mốc hoàn tất được biên bản xác nhận; trong thời hạn không quá 10 ngày kể từ mốc thời gian này, hồ sơ ranh giới phải được bàn giao cho xã quản lý và cập nhật đầy đủ vào hệ thống cơ sở dữ liệu đất đai địa phương.

Đối tượng chịu tác động và các bước triển khai cấp bách

Quy chuẩn mới trực tiếp ràng buộc nghĩa vụ đối với các nhóm đối tượng quản lý, vận hành và xây dựng công trình:

• Chủ sở hữu đập đã đưa vào vận hành: Khẩn trương tổ chức xây dựng, phê duyệt bản đồ ngập lụt vùng hạ du; phối hợp cùng UBND cấp xã quản lý, thay thế, sửa chữa kịp thời các mốc chỉ giới bị mất hoặc hư hại theo điểm c khoản 5 Điều 24 và Điều 12.
• Chủ đầu tư, người quyết định đầu tư đập đang xây dựng: Tổ chức lập, phê duyệt bản đồ ngập lụt hạ du theo Điều 12; lập phương án cắm mốc chỉ giới trình cấp có thẩm quyền phê duyệt và hoàn thành bàn giao mốc trong hạn 10 ngày theo Điều 24.
• Tổ chức, cá nhân khai thác đập, hồ chứa thủy lợi: Lập, trình duyệt phương án ứng phó khẩn cấp; tiến hành khảo sát, tính toán ngập lụt đối với các vùng chưa có bản đồ ngập lụt; thực hiện rà soát định kỳ hàng năm và báo cáo cơ quan nhà nước theo quy định tại Điều 25.

Câu hỏi thường gặp

Công trình đang trong giai đoạn xây dựng thì ai có quyền phê duyệt bản đồ ngập lụt hạ du?

Căn cứ Điều 12 (sửa đổi điểm a khoản 3 Điều 27), đối với công trình trong giai đoạn xây dựng, người quyết định đầu tư là chủ thể có thẩm quyền tổ chức xây dựng và phê duyệt bản đồ ngập lụt vùng hạ du đập.

Vùng hạ du chưa có bản đồ ngập lụt được duyệt thì lập phương án ứng phó khẩn cấp thế nào?

Theo điểm b khoản 2 Điều 25, tại các khu vực chưa được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt và công bố bản đồ ngập lụt vùng hạ du, chủ đầu tư, tổ chức, cá nhân khai thác đập, hồ chứa thủy lợi có trách nhiệm tự tổ chức khảo sát, tính toán xác định phạm vi và mức độ ngập lụt khi hồ xả nước theo quy trình, xả lũ khẩn cấp hoặc vỡ đập để làm căn cứ xây dựng phương án ứng phó.

Thời hạn bàn giao mốc chỉ giới hành lang bảo vệ đập cho cấp xã là bao lâu?

Theo điểm c khoản 5 Điều 24, thời hạn bàn giao mốc chỉ giới phạm vi bảo vệ đập cho UBND cấp xã quản lý và cập nhật vào cơ sở dữ liệu đất đai là trong vòng 10 ngày kể từ ngày hoàn thành việc cắm mốc trên thực địa.

Khuyến nghị triển khai trước thời điểm 20/12/2026

Nghị định 402/2026/NĐ-CP quy định chi tiết trách nhiệm pháp lý gắn liền với tính mạng, tài sản vùng hạ du. Do văn bản sắp có hiệu lực thi hành từ ngày 20/12/2026, các chủ hồ chứa nước, ban quản lý dự án và đơn vị khai thác cần chủ động đối chiếu hồ sơ kỹ thuật, hoàn thiện quy trình lập bản đồ ngập lụt hạ du và trình duyệt phương án khẩn cấp đúng thẩm quyền phân cấp.