Thông tư 161/2016/TT-BQP
Bộ Quốc phòng
Thông tư 161/2016/TT-BQP Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về mật mã dân sự trong lĩnh vực ngân hàng do Bộ trưởng Bộ Quốc phòng ban hành
Cần đối chiếu hiệu lực: Ngày hiệu lực theo nguồn là 09/12/2016. Góc Luật chưa đối chiếu các văn bản sửa đổi, thay thế; hãy kiểm tra nguồn chính thức trước khi áp dụng.
Tổng quan
- Số hiệu
- 161/2016/TT-BQP
- Loại văn bản
- Thông tư
- Cơ quan ban hành
- Bộ Quốc phòng
- Ngày ban hành
- 21/10/2016
- Ngày hiệu lực theo nguồn
- 09/12/2016
- Tình trạng
- Đã có hiệu lực theo nguồn
- Lĩnh vực
- Thuế – Tài chính
- Người ký
- Ngô Xuân Lịch
Chưa tải được tệp gốc đã kiểm tra; bạn vẫn có thể xem thông tin và mở nguồn phát hành. Nguồn: dulieuphapluat.vn (không phải cổng chính thức).
Phân tích văn bản
Thông tư 161/2016/TT-BQP ban hành ba quy chuẩn kỹ thuật quốc gia gồm QCVN 4:2016/BQP về mã hóa dữ liệu, QCVN 5:2016/BQP về chữ ký số và QCVN 6:2016/BQP về quản lý khóa mật mã dân sự. Văn bản áp dụng đối với các doanh nghiệp kinh doanh sản phẩm, dịch vụ mật mã dân sự và các tổ chức tín dụng trong lĩnh vực ngân hàng. Quy định có hiệu lực thi hành từ ngày 09/12/2016.
Vì sao đáng chú ý: Quy định chuyên ngành bắt buộc các nghĩa vụ kỹ thuật mới về mã hóa, chữ ký số và quản lý khóa mật mã đối với hệ thống ngân hàng.
Vấn đề chính
- Ban hành 3 quy chuẩn mật mã dân sự ngành ngân hàng
Ban hành kèm thông tư 3 quy chuẩn QCVN 4:2016/BQP, QCVN 5:2016/BQP và QCVN 6:2016/BQP. Xác lập tiêu chuẩn bắt buộc về mã hóa, chữ ký số và quản lý khóa cho hệ thống ngân hàng. (Điều 1 Thông tư 161/2016/TT-BQP)
- Phạm vi đối tượng bắt buộc và ngoại lệ loại trừ
Áp dụng cho doanh nghiệp kinh doanh mật mã và tổ chức tín dụng sử dụng mật mã dân sự ngân hàng. Miễn trừ bắt buộc cho quỹ tín dụng nhân dân cơ sở có tài sản dưới 10 tỷ đồng và tổ chức tài chính vi mô. (Mục 1.2 QCVN 4:2016/BQP; Mục 1.2 QCVN 5:2016/BQP; Mục 1.2 QC)
- Tiêu chuẩn thuật toán mã khối và cấm khóa yếu
Chấp thuận thuật toán TDEA khóa ≥ 192 bit, AES ≥ 256 bit và Camellia ≥ 256 bit. Cấm tập khóa yếu/bán yếu trong TDEA, không mã hóa quá 2^32 khối bằng một bộ khóa và cấm dùng 3TDEA sau năm 2030. (Mục 2.2, Mục 2.2.1.4.1, Mục 2.2.1.4.2 QCVN 4:2016/BQP)
- Ràng buộc kỹ thuật chữ ký số RSA, ECDSA, DSA
Khóa ký RSA cấm dùng chung để mã hóa, modulo n tối thiểu 2048 bit. ECDSA yêu cầu tham số đường cong chuẩn và p tối thiểu 224 bit, DSA có q tối thiểu 224 bit. Thiết bị cài đặt phải chống tấn công kênh kề. (Mục 2.1.1.1, Mục 2.1.2.1, Mục 2.1.3, Mục 2.1.4, Mục 3.4 QCVN)
- Lộ trình nâng độ an toàn khóa mật mã đến sau 2030
Khóa an toàn 96 bit dùng đến hết năm 2020; khóa 112 bit dùng đến hết năm 2030. Sau năm 2030 bắt buộc nâng độ an toàn lên ≥ 128 bit (RSA 3072 bit, ECC 256 bit). Định kỳ 3-5 năm rà soát độ dài khóa tối thiểu. (Mục 3.3, Mục 2.7.2.2 QCVN 6:2016/BQP)
- Tiêu chuẩn thiết bị lưu trữ và vòng đời khóa
Thiết bị HSM yêu cầu an toàn tối thiểu mức 3, thẻ thông minh/token tối thiểu mức 2 theo TCVN 11295:2016. Hủy khóa phải xóa sạch toàn bộ bản sao dự phòng không thể phục hồi; khóa tổn thương phải thu hồi ngay. (Mục Quản lý khóa QCVN 6:2016/BQP)
- Nghĩa vụ công bố hợp quy và kiểm tra chất lượng
Doanh nghiệp cung ứng giải pháp phải thực hiện công bố hợp quy tại Cục Quản lý mật mã dân sự và Kiểm định sản phẩm mật mã. Cơ quan quản lý kiểm tra chất lượng định kỳ hàng năm hoặc đột xuất. (Mục 3.2, Mục 4.2, Mục 4.3 QCVN 4:2016/BQP; Khoản 4.2, 4.3 QC)
Ai chịu ảnh hưởng
- Ngân hàng thương mại và tổ chức tín dụnghỗn hợpCao (4/5)
Tăng cường bảo mật giao dịch nhưng tốn chi phí đầu tư thiết bị HSM chuẩn mức 3, rà soát danh mục khóa và nâng cấp thuật toán theo lộ trình.
- Doanh nghiệp cung ứng sản phẩm, dịch vụ mật mãhỗn hợpCao (4/5)
Phải thiết kế chuẩn hóa chống tấn công kênh kề và bắt buộc làm thủ tục công bố hợp quy tại Ban Cơ yếu Chính phủ trước khi bán.
- Cơ quan quản lý mật mã (Ban Cơ yếu Chính phủ)trung tínhTrung bình (3/5)
Thực hiện chức năng tiếp nhận hồ sơ công bố hợp quy và thanh tra, kiểm tra định kỳ hoặc đột xuất chất lượng mật mã ngân hàng.
- Quỹ tín dụng nhân dân dưới 10 tỷ đồng và tài chính vi môtích cựcThấp (2/5)
Được miễn trừ trách nhiệm áp dụng các quy chuẩn kỹ thuật phức tạp, không phát sinh chi phí đầu tư hệ thống.
Mốc thời gian
- Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành Thông tư 28/2012/TT-BKHCN làm căn cứ công bố hợp quy
- Bộ trưởng Bộ Quốc phòng ký ban hành Thông tư 161/2016/TT-BQP
- Thông tư 161/2016/TT-BQP và 3 quy chuẩn kỹ thuật quốc gia có hiệu lực thi hành
- Hết hạn sử dụng khóa mật mã có độ an toàn 96 bit (RSA/DSA 1536 bit, ECDSA p 192-224 bit)
- Hết hạn sử dụng thuật toán 3TDEA và khóa an toàn 112 bit; bắt buộc áp dụng khóa an toàn ≥ 128 bit
Câu hỏi liên quan
Tổ chức tín dụng nào được miễn áp dụng các quy chuẩn mật mã này?
Quỹ tín dụng nhân dân cơ sở có tài sản dưới 10 tỷ đồng và các tổ chức tài chính vi mô được loại trừ áp dụng.
Căn cứ: Mục 1.2 QCVN 4:2016/BQP; Mục 1.2 QCVN 5:2016/BQP; Khoản 4.1
Cặp khóa RSA dùng để ký số có được dùng đồng thời để mã hóa dữ liệu không?
Không được phép. Cặp khóa RSA dùng để ký không được dùng cho mục đích khác như mã hóa thông điệp.
Căn cứ: Điểm 1 Mục 2.1.2.1 QCVN 5:2016/BQP
Hạn chót sử dụng khóa RSA 2048 bit và thuật toán 3TDEA là khi nào?
Được phép sử dụng đến hết ngày 31/12/2030. Sau mốc này bắt buộc nâng cấp lên RSA tối thiểu 3072 bit và dùng thuật toán AES-256 hoặc Camellia-256.
Căn cứ: Mục 2.2 QCVN 4:2016/BQP; Mục 3.3 QCVN 6:2016/BQP
Thiết bị HSM lưu trữ khóa mật mã trong ngân hàng phải đạt cấp độ an toàn nào?
HSM bắt buộc phải đạt độ an toàn tối thiểu mức 3 theo tiêu chuẩn TCVN 11295:2016 (ISO/IEC 19790:2012).
Căn cứ: Mục Quản lý khóa QCVN 6:2016/BQP
Hồ sơ công bố hợp quy sản phẩm mật mã dân sự nộp tại cơ quan nào?
Nộp tại Cục Quản lý mật mã dân sự và Kiểm định sản phẩm mật mã thuộc Ban Cơ yếu Chính phủ.
Căn cứ: Mục 4.3 QCVN 4:2016/BQP; Khoản 4.3 QCVN 6:2016/BQP
Phân tích do AI hỗ trợ từ toàn văn văn bản, cập nhật 19/11/2026. Nội dung chỉ để tham khảo, cần đối chiếu văn bản gốc trước khi áp dụng.
Bản gốc và đối chiếu nguồn
Chưa tải được tệp gốc đã kiểm tra; bạn vẫn có thể xem thông tin và mở nguồn phát hành. Nguồn: dulieuphapluat.vn (không phải cổng chính thức).
Góc Luật cập nhật hồ sơ lúc 16:00 14/11/2026. Đây là thời điểm hệ thống ghi nhận, không phải ngày ban hành hay ngày hiệu lực.
Dữ liệu thu thập tại nguồn
Thông tư 161/2016/TT-BQP Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về mật mã dân sự trong lĩnh vực ngân hàng do Bộ trưởng Bộ Quốc phòng ban hành
Số hiệu: 161/2016/TT-BQP
Cơ quan: Bộ Quốc phòng
| BỘ QUỐC PHÒNG ------- | CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập - Tự do - Hạnh phúc --------------- |
| --- | --- |
| Số: 161/2016/TT-BQP | Hà Nội, ngày 21 tháng 10 năm 2016 |
THÔNG TƯ
BAN HÀNH QUY CHUẨN KỸ THUẬT QUỐC GIA VỀ MẬT MÃ DÂN SỰ SỬ DỤNG TRONG LĨNH VỰC NGÂN HÀNG
Căn cứ Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật ngày 29 tháng 6 năm 2006;
Căn cứ Luật An toàn thông tin mạng ngày 19 tháng 11 năm 2015;
Căn cứ Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa ngày 21 tháng 11 năm 2007;
Căn cứ Nghị định số 127/2007/NĐ-CP ngày 01 tháng 8 năm 2007 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật;
Căn cứ Nghị định số 09/2014/NĐ-CP ngày 27 tháng 01 năm 2014 của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Ban Cơ yếu Chính phủ;
Căn cứ Nghị định số 35/2013/NĐ-CP ngày 22 tháng 4 năm 2013 của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Quốc phòng;
Theo đề nghị của Trưởng ban Ban Cơ yếu Chính phủ;
Bộ trưởng Bộ Quốc phòng ban hành Thông tư ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về mật mã dân sự sử dụng trong lĩnh vực ngân hàng.
Điều 1.Ban hành kèm theo Thông tư này Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về mật mã dân sự sử dụng trong lĩnh vực ngân hàng:
1. QCVN 4 : 2016/BQP, Mã hóa dữ liệu sử dụng trong lĩnh vực ngân hàng;
2. QCVN 5 : 2016/BQP, Chữ ký số sử dụng trong lĩnh vực ngân hàng;
3. QCVN 6 : 2016/BQP, Quản lý khóa sử dụng trong lĩnh vực ngân hàng.
Điều 2.Thông tư này có hiệu lực thi hành kể từ ngày 09 tháng 12 năm 2016.
Điều 3.Trưởng ban Ban Cơ yếu Chính phủ, Thủ trưởng các cơ quan, đơn vị, tổ chức và cá nhân có liên quan chịu trách nhiệm thi hành Thông tư này./.
| Nơi nhận:- Chính phủ (để báo cáo); - Thủ tướng Chính phủ (để báo cáo); - Các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ; - UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; - Thủ trưởng BQP, CN TCCT; - Ban Cơ yếu Chính phủ; - Cục Tiêu chuẩn - Đo lường - Chất lượng/BQP; - Cục Kiểm tra văn bản QPPL Bộ Tư pháp; - Công báo, Cổng TTĐTCP; - Cổng TTĐTBQP; - Vụ Pháp chế/BQP; - Lưu: VT, BCY; HT110. | BỘ TRƯỞNG Đại tướng Ngô Xuân Lịch |
| --- | --- |
QCVN 4 : 2016/BQP
QUY CHUẨN KỸ THUẬT QUỐC GIA VỀ MÃ HÓA DỮ LIỆU SỬ DỤNG TRONG LĨNH VỰC NGÂN HÀNG
National technical regulation on data encryption used in banking
MỤC LỤC
Lời nói đầu
1. QUY ĐỊNH CHUNG
1.1. Phạm vi điều chỉnh
1.2. Đối tượng áp dụng
1.3. Tài liệu viện dẫn
1.4. Thuật ngữ và định nghĩa
1.5. Các ký hiệu
2. QUY ĐỊNH KỸ THUẬT
2.1. Quy định chung
2.2. Mã khối
2.2.1. TDEA - Thuật toán mã dữ liệu bội ba
2.2.2. AES
2.2.3. Camellia
2.3. Chế độ hoạt động của mã khối
2.3.1. Chế độ xích liên kết khối mã CBC (Cipher Block Chaining)
2.3.2. Chế độ phản hồi mã CFB (Cipher FeedBack)
2.3.3. Chế độ phản hồi đầu ra OFB (Output Feedback):
2.3.4. Chế độ đếm CTR (Counter)
2.4. Mã dòng
3. QUY ĐỊNH VỀ QUẢN LÝ
4. TRÁCH NHIỆM CỦA TỔ CHỨC, CÁ NHÂN
5. TỔ CHỨC THỰC HIỆN
Phụ lục A (Quy định): Mô tả DES
Phụ lục B (Quy định): Các phép biến đổi của AES
Lời nói đầu
QCVN 4 : 2016/BQP do Cục Quản lý mật mã dân sự và Kiểm định sản phẩm mật mã - Ban Cơ yếu Chính phủ biên soạn, Ban Cơ yếu Chính phủ trình duyệt, Bộ Khoa học và Công nghệ thẩm định và được ban hành theo Thông tư số 161/2016/TT-BQP ngày 21 tháng 10 năm 2016 của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng.
QUY CHUẨN KỸ THUẬT QUỐC GIA VỀ MÃ HÓA DỮ LIỆU SỬ DỤNG TRONG LĨNH VỰC NGÂN HÀNG
National technical regulation on data encryption used in banking
1. QUY ĐỊNH CHUNG
1.1. Phạm vi điều chỉnh
Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia này quy định mức giới hạn về đặc tính kỹ thuật mật mã của các thuật toán mã hóa dữ liệu dùng trong các sản phẩm mật mã dân sự sử dụng trong lĩnh vực ngân hàng.
1.2. Đối tượng áp dụng
Quy chuẩn này áp dụng đối với các doanh nghiệp kinh doanh sản phẩm, dịch vụ mật mã dân sự trong lĩnh vực ngân hàng; các tổ chức tín dụng (trừ quỹ tín dụng nhân dân cơ sở có tài sản dưới 10 tỷ, tổ chức tài chính vi mô) sử dụng sản phẩm, dịch vụ mật mã dân sự.
1.3. Tài liệu viện dẫn
- Recommendation for Random Number Generation Using Deterministic Random Bit Generators, NIST SP 800-90A Rev. 1, National Institute of Standards and Technology, June 2015. (Khuyến cáo cho bộ sinh số ngẫu nhiên sử dụng bộ sinh bit ngẫu nhiên tất định, NIST SP 800-90A Rev. 1, Viện tiêu chuẩn và công nghệ quốc gia (Mỹ), tháng 6 năm 2015).
- TCVN 7876:2007 Công nghệ thông tin - Kỹ thuật mật mã - Thuật toán mã dữ liệu AES.
- TCVN 11367-3:2016 (ISO/IEC 18033-3:2010) Công nghệ thông tin - Các kỹ thuật an toàn - Thuật toán mật mã - Phần 3: Mã khối.
- ISO/IEC 10116:2006 Information technology - Security techniques - Modes of operation for an n-bit block cipher.
- ISO/IEC 9797-1:2011 Information technology - Security techniques - Message Authentication Codes (MACs) - Part 1: Mechanisms using a block cipher.
1.4. Giải thích từ ngữ
Trong Quy chuẩn này, các từ ngữ dưới đây được hiểu như sau:
1.4.1. Thông tin không thuộc phạm vi bí mật nhà nước
Là thông tin không thuộc nội dung tin “tuyệt mật”, “tối mật” và “mật” được quy định tại Pháp lệnh Bảo vệ bí mật nhà nước ngày 28 tháng 12 năm 2000.
1.4.2. Mật mã
Là những quy tắc, quy ước riêng dùng để thay đổi hình thức biểu hiện thông tin nhằm bảo đảm bí mật, xác thực, toàn vẹn của nội dung thông tin.
1.4.3. Mật mã dân sự
Là kỹ thuật mật mã và sản phẩm mật mã được sử dụng để bảo mật hoặc xác thực đối với thông tin không thuộc phạm vi bí mật nhà nước.
1.4.4. Sản phẩm mật mã dân sự
Là các tài liệu, trang thiết bị kỹ thuật và nghiệp vụ mật mã để bảo vệ thông tin không thuộc phạm vi bí mật nhà nước.
1.4.5. Kỹ thuật mật mã
Là phương pháp, phương tiện có ứng dụng mật mã để bảo vệ thông tin.
1.4.6. Mã hóa
Phép biến đổi (khả nghịch) dữ liệu bởi thuật toán mật mã để tạo ra bản mã, tức là giấu nội dung thông tin của dữ liệu.
1.4.7. Giải mã
Phép toán ngược với phép mã hóa tương ứng.
1.4.8. Mã khối
Hệ mật đối xứng với tính chất là thuật toán mã hóa thao tác trên một khối của bản rõ, nghĩa là trên một xâu bit có độ dài xác định, kết quả cho ra một khối của bản mã.
1.4.9. Mã dòng
Hệ mật đối xứng với tính chất là thuật toán mã hóa bao gồm tổ hợp một dãy các ký tự của bản rõ với dãy các ký tự của khóa dòng, mỗi lần một ký tự, sử dụng một hàm khả nghịch.
1.4.10. Khóa
Dãy các ký tự điều khiển sự vận hành của các thuật toán mật mã (ví dụ, phép mã hóa, giải mã).
1.4.11. Khóa dòng
Dãy các ký tự giả ngẫu nhiên bí mật, được sử dụng bởi các thuật toán mã hóa và giải mã của mã dòng.
1.5. Các ký hiệu
| n | độ dài tính bằng bit của bản rõ/bản mã đối với mã khối |
| --- | --- |
| Ek | hàm mã hóa với khóa K |
| Dk | hàm giải mã với khóa K |
| Nr | số vòng của thuật toán AES, bằng 10,12 hoặc 14 để chọn độ dài khóa tương ứng 128, 192, hoặc 256 bit. |
| Nb | Số các cột (các từ 32 bit) tạo nên Trạng thái. |
| Å | phép toán logic XOR trên xâu bit, nghĩa là nếu A và B là hai xâu cùng độ dài thì A Å B là xâu bit bao gồm các bit là kết quả phép toán logic XOR của A và B |
| Ä | phép nhân hai đa thức (mỗi đa thức có bậc bé hơn 4) theo mod x4 + 1 |
| Ù | phép toán logic AND trên xâu bit, nghĩa là nếu A và B là các xâu bit cùng độ dài, thì AÙB là xâu bit được tạo từ phép toán logic AND các bit tương ứng của A và B. |
| Ú | phép toán logic OR trên xâu bit, tức nếu A và B là hai xâu bit cùng độ dài, thì AÚB là xâu bit gồm các bit là kết quả của phép toán logic OR của A và B. |
| \|\| | phép ghép các xâu bit |
| • | phép nhân trên trường hữu hạn |
| | phép dịch vòng sang trái i bit. |
| | phép dịch vòng sang phải i bit |
| | phép bù bit của x |
| a mod n | với các số nguyên a và n, a mod n ký hiệu số dư (không âm) trong phép chia a cho n. Một cách tương đương, b = a mod n nếu b là số nguyên duy nhất thỏa mãn các điều kiện sau: |
| | (i) 0 ≤ b |
| | (ii) (b - a) là bội số nguyên của n |
| | phép cộng trong số học mô-đun, nghĩa là nếu A và B là hai xâu t-bit thì AB được xác định bằng (A + B)mod 2t |
| | phép trừ trong số học mô-đun, nghĩa là nếu A và B là hai xâu t-bit thì A B được xác định bằng (A - B)mod 2t |
2. QUY ĐỊNH KỸ THUẬT
2.1. Quy định chung
- Quy định chi tiết về nguồn ngẫu nhiên:
Các số ngẫu nhiên được sử dụng cho các mục đích khác nhau như để sinh các tham số mật mã, các khóa mật mã, các giá trị ngẫu nhiên dùng một lần và các giá trị thách đố xác thực.
Một số bộ sinh bit ngẫu nhiên tất định DRBG được chấp thuận để sử dụng theo quy định chung bao gồm: HASH_DRBG, HMAC_DRBG và CTR_DRBG.
Các bộ sinh bit ngẫu nhiên RBG tuân theo SP800-90A phiên bản sửa đổi lại năm 2015 để sinh bit ngẫu nhiên cũng được chấp thuận để sử dụng tiếp.
2.2. Mã khối
Trong Quy chuẩn này quy định 3 loại mã khối áp dụng cho việc mã hóa dữ liệu để bảo vệ thông tin trong lĩnh vực ngân hàng.
| Độ dài khối | Tên thuật toán | Độ dài khóa quy định áp dụng |
| --- | --- | --- |
| 64 bit | TDEA | Không nhỏ hơn 192 bit |
| 128 bit | AES | Không nhỏ hơn 256 bit |
| Camellia | Không nhỏ hơn 256 bit | |
- Quy định về ngưỡng thời gian và độ an toàn khóa cụ thể:
| Độ an toàn theo bít | Thuật toán mã khối | Thời gian sử dụng quy định |
| --- | --- | --- |
| 112 | 3TDEA | Đến cuối năm 2030 |
| 256 | AES-256 | Từ năm 2030 |
| Camellia-256 | | |
2.2.1. TDEA - Thuật toán mã dữ liệu bội ba
Trong Quy chuẩn này thuật toán mã dữ liệu bội ba (TDEA-Triple Data Encryption Algorithm) xử lý các khối dữ liệu 64 bit, sử dụng khóa mật mã có độ dài không nhỏ hơn 192 bit.
Phép mã hóa/giải mã TDEA là phép toán ghép các phép toán mã hóa và giải mã DES. Khóa của TDEA gồm ba khóa K1, K2 và K3 là những khóa DES khác nhau (K1 ≠ K2, K2≠ K3, và K3≠ K1)
2.2.1.1. Phép mã hóa/giải mã TDEA
2.2.1.1.1. Các định nghĩa mã hóa /giải mã
TDEA được xác định theo thuật ngữ của phép toán của DES, ở đấy Ek là phép toán mã hóa của DES với khóa K và Dk là phép giải mã của DES với khóa K.
2.2.1.1.2. Phép mã hóa
Phép biến đổi khối P có độ dài 64 bit thành khối C có độ dài 64 bit được xác định như sau:
Phép mã hóa/giải mã DES được mô tả tại Phụ lục A của Quy chuẩn này.
Hình 1: Sơ đồ phép mã hóa TDEA
2.2.1.1.3. Phép giải mã TDEA
Phép biến đổi khối C có độ dài 64 bit thành khối P có độ dài 64 bit được xác định như sau:
Phép mã hóa/giải mã DES được mô tả tại Phụ lục A của Quy chuẩn này.
Hình 2: Sơ đồ phép giải mã TDEA
2.2.1.2. Chu trình khóa
Phần lược đồ khóa DES được mô tả tại Điều A.5.
2.2.1.3. Chế độ hoạt động của TDEA
Các chế độ hoạt động của TDEA được quy định tại Mục 2.3 của Quy chuẩn này.
2.2.1.4. Khóa
Độ dài khóa sử dụng trong mã khối TDEA được quy định:
| Độ dài khối | Tên thuật toán | Độ dài khóa quy định áp dụng |
| --- | --- | --- |
| 64 bit | TDEA | Không nhỏ hơn 192 bit |
2.2.1.4.1. Các yêu cầu về khóa
Đối với các chế độ hoạt động của mã khối TDEA, 3 khóa mật mã (K1, K2 và K3) xác định khóa cho hệ mật TDEA cần:
a. Phải được giữ bí mật.
b. Được sinh ra sử dụng bộ sinh bit ngẫu nhiên được quy định trong phần 2.1 của Quy chuẩn này.
c. Là các khóa mật mã khác nhau.
d. Đảm bảo toàn vẹn mà mỗi khóa không bị thay đổi trái phép kể từ khi được sinh ra, gửi đi hoặc được lưu trữ bởi một thực thể có thẩm quyền.
e. Được sử dụng theo thứ tự thích hợp theo quy định bởi chế độ hoạt động riêng biệt.
f. Không sử dụng để mã hóa nhiều hơn 232 khối dữ liệu 64-bit.
g. Không sử dụng các khóa yếu và bán yếu (Được quy định tại Điều 2.2.1.4.2).
2.2.1.4.2. Khóa yếu
Đối với thuật toán DES có một số khóa mật mã được coi là yếu khi sử dụng. Việc sử dụng các khóa yếu này ảnh hưởng đến độ an toàn của thuật toán TDEA. Các khóa yếu không được sử dụng trong thuật toán TDEA được liệt kê dưới đây (theo định dạng thập lục phân):
Một số cặp khóa khi mã hóa thì bản rõ và bản mã là giống hệt nhau và cũng không được sử dụng. Các khóa bán-yếu đó là (theo định dạng thập lục phân):
Ngoài ra còn 48 khóa sau chỉ tạo ra 4 khóa con khác nhau (thay vì 16 khóa con khác nhau) và cũng không được sử dụng. Đó là các khóa sau (theo định dạng thập lục phân):
CHÚ THÍCH: Các khóa yếu và khóa bán-yếu được liệt kê ở trên được biểu diễn với tính lẻ và được chỉ ra trong phần ngoài cùng bên phải của mỗi byte.
2.2.2. AES
Đối với thuật toán AES, độ dài của khối đầu vào, khối đầu ra và Trạng thái đều là 128 bit. Như vậy Nb = 4 là số lượng các từ 32 bít (số cột) của Trạng thái.
Trong Quy chuẩn này thuật toán AES, độ dài k hóa mã K quy định áp dụng là 256 bit. Độ dài khóa được biểu diễn bằng một số Nk = 8 thể hiện số lượng các từ 32 bit (số cột) của Khóa mã. Số vòng trong quá trình thực thi thuật toán AES (được ký hiệu là Nr) với khóa độ dài 256 bit là Nr = 14.
Quy chuẩn này quy định cụ thể các giá trị được phép dùng cho độ dài khóa (Nk), kích cỡ khối (Nb) và số lượng vòng lặp (Nr) như Bảng 1.
| | Độ dài khóa (Nk từ) | Độ dài khối(Nb từ) | Số vòng(Nr) |
| --- | --- | --- | --- |
| AES-256 | 8 | 4 | 14 |
Bảng 1: Các tổ hợp Khóa - Khối - Vòng
2.2.2.1. Phép mã hóa/giải mã AES
Đối với cả hai Phép mã hóa và Phép giải mã, thuật toán AES sử dụng hàm vòng bao gồm bốn phép biến đổi khác nhau trên byte:
1) Phép thay thế byte sử dụng bảng thay thế (S-box).
2) Dịch hàng của mảng Trạng thái bằng các offset khác nhau.
3) Trộn dữ liệu trong mỗi cột của mảng Trạng thái.
4) Bổ sung khóa vòng vào Trạng thái.
2.2.2.1.1. Phép mã hóa AES
Thuật toán AES gồm một dãy các phép toán được thực hiện trên mảng hai chiều của các byte, được gọi là Trạng thái. Trạng thái gồm bốn dòng byte, mỗi dòng chứa 4 byte. Trong mảng Trạng thái được ký hiệu bằng s, mỗi byte riêng biệt có hai chỉ số với số dòng r với 0 ≤ r c, với 0 ≤ c S = (sr,c).
Khi bắt đầu quá trình mã hóa, 16 byte của Trạng thái được khởi tạo với pi byte bản rõ, tính từ trên xuống dưới và từ trái sang phải và được minh họa trên Hình 3.
Hình 3: Khởi đầu Trạng thái
Sau khi cộng khóa vòng ban đầu, Trạng thái được biến đổi bằng cách thực thi hàm vòng Nr lần, với vòng cuối khác một ít với Nr - 1 vòng đầu. Nội dung cuối cùng của Trạng thái chính là bản mã đầu ra.
Phép mã hóa đầy đủ có thể được mô tả như sau:
(1) S = AddRoundKey(P,W0)
(2) For i = 1 to Nr - 1
S = SubBytes (S)
S = ShiftRows(S)
S = MixColumns(S)
S = AddRoundKey(S, Wi)
(3) S = SubBytes (S),S = ShiftRows(S)
(4) C = AddRoundKey (S, WNr)
Các phép biến đổi riêng biệt SubBytes(), ShiftRows(), MixColumns(), AddRoundkey() xử lí Trạng thái và được mô tả tại Phụ lục B. Tất cả Nr vòng đều giống nhau, trừ vòng cuối cùng không chứa phép biến đổi MixColumns(). Trong phép toán ở trên, mảng Wi chứa các khóa vòng được mô tả tại Điều 2.2.2.2.
2.2.2.1.2. Phép giải mã AES
Tất cả các phép biến đổi sử dụng trong các phép mã hóa đều khả nghịch. Khi thực thi phép giải mã, dãy các phép biến đổi được sử dụng trong phép mã hóa vẫn được duy trì, nhưng thay bằng các phép biến đổi ngược như sau.
Phép giải mã đầy đủ có thể mô tả như sau:
(1) S = AddRoundKey (C,WNr)
(2) for i = Nr - 1 down to 1
S = ShiftRows-1(S)
S = SubBytes-1(S)
S = AddRoundKey(S,Wi)
S = MixColumns-1(S)
(3) S = ShiftRows-1(S)
S = SubBytes-1(S)
(4) P = AddRoundKey(S, W0)
Các phép biến đổi SubBytes-1(),ShiftRows-1(),MixColumns-1() thực hiện xử lí Trạng thái. Tất cả Nr vòng đều giống nhau, trừ vòng cuối không chứa phép biến đổi MixColumns-1().
Các phép biến đổi SubBytes-1(),ShiftRows-1(),MixColumns-1() thực hiện xử lí Trạng thái và được mô tả tại Phụ lục B. Tất cả Nr vòng đều giống nhau, trừ vòng cuối không chứa phép biến đổi MixColumns-1(). Việc tính các khóa vòng Wi được mô tả tại Điều 2.2.2.2.
2.2.2.1.3. Quy định về S-Box và S-Box nghịch đảo trong AES
a) S-Box
Bảng 2: S-Box: các giá trị thay thế cho byte {xy} (theo dạng thập lục phân)
b) S-Box nghịch đảo
Bảng 3: S-Box nghịch: thay thế các giá trị theo byte {xy} (dạng thập lục phân)
2.2.2.2. Chu trình khóa
Thuật toán AES nhận khóa mật mã K và thực hiện thủ tục mở rộng khóa để tạo ra lược đồ khóa. Việc mở rộng khóa tạo ra tổng cộng 4(Nr + 1) từ: Thuật toán đòi hỏi tập khởi đầu gồm 4 từ, và mỗi vòng Nr vòng đòi hỏi 4 từ dữ liệu khóa. Lược đồ khóa nhận được là một mảng tuyến tính gồm các từ 4-byte, ký hiệu là wj, với j nằm trong khoảng 0 ≤ j Nr + 1).
Phép mở rộng khóa đầy đủ cho AES-256 có thể được mô tả như sau:
Trong phép toán trên K0 và K1 biểu thị hai nửa của khóa mật mã K 256-bit.
2.2.2.3. Chế độ hoạt động của AES
Các chế độ hoạt động của AES được quy định tại Mục 2.3 của Quy chuẩn này.
2.2.2.4. Khóa
Độ dài khóa sử dụng trong mã khối AES được quy định
| Độ dài khối | Tên thuật toán | Độ dài khóa quy định áp dụng |
| --- | --- | --- |
| 128 bit | AES | Không nhỏ hơn 256 bit |
2.2.3. Camellia
Trong Quy chuẩn này thuật toán mã đối xứng Camellia xử lí các khối 128 bit, sử dụng khóa mật mã độ dài không nhỏ hơn 256 bit.
2.2.3.1. Phép mã hóa/giải mã Camellia
2.2.3.1.1. Phép mã hóa Camellia
Quá trình mã hóa với khóa 256-bit làm việc trên 24 vòng, được chỉ ra trên Hình 4. Phép biến đổi khối 128 bit P vào khối 128-bit C được định nghĩa như sau (L và R là các biến độ dài 64 bit, kw, k và kl là các khóa vòng 64 bit):
Hình 4: Thủ tục mã hóa Camellia cho khóa 256 bit
2.2.3.1.2. Phép giải mã Camellia
Quá trình giải mã cho khóa 256 bit được chỉ ra trên Hình 5, và là như nhau trong phép mã hóa, chỉ khác là vị trí và thứ tự các khóa vòng được đảo lại.
Phép giải mã được xác định như sau:
Hình 5: Thủ tục giải mã Camellia cho 256 bit
2.2.3.1.3. F-hàm
F-hàm được chỉ ra trên Hình 8. F-hàm bao gồm phép toán cộng bit XOR, tiếp đó áp dụng tám S-box song song kích thước 8x8 bit, tiếp theo tầng khuếch tán (P-hàm). xj,yj,zj,z’j là các biến, mỗi biến 8 bit; các biến Li, ki, L’i là các biến 64 bit. Đầu vào 64 bit Li trước hết được cộng XOR với khóa vòng 64-bit ki, sau đó được chia thành 8 đoạn 8-bit yj như sau:
y1 || y2 || y3 || y4 || y5 || y6 || y7 || y8 || = LiÅki
ở đây,
Li = x1 || x2 || x3 || x4 || x5 || x6 || x7 || x8
Mỗi yjsau đó được đi qua S-box kích thước 8x8 bit st để đưa ra 8 phân đoạn độ dài 8 bit zj, ở đây
8 phân đoạn 8 bit zjđược tác động bởi P-hàm, là lớp khuếch tán cho ra 8 phân đoạn 8-bit z’j, trong đó
Hình 6: F-hàm
P-hàm có thể được biểu diễn cách khác, dưới dạng véc tơ ma trận như sau:
ở đây:
Sau đó đầu ra 64-bit của F-hàm L'i được thiết lập bằng cách ghép các biến 8-bit z'j:
2.2.3.2. Chu trình khóa
Với quy định khóa có độ dài 256 bit, khóa K là khóa 128-bit KL và khóa 128-bit KR. Như vậy,
K = KL || KR
Lược đồ tạo khóa sử dụng F-hàm của mô-đun mã hóa, và là giống nhau cho cả phép mã hóa và giải mã. Khóa K được mã bằng các phương tiện của F-hàm, sử dụng các hằng của lược đồ tạo khóa, ở đây các hằng Σi, được xác định như những giá trị liên tục biểu diễn trong hệ Hexa của căn bậc hai số nguyên tố thứ i. Tiếp đó các khóa vòng được tạo, một phần từ những giá trị được dịch vòng của khóa K (K =KL II KR) và phần còn lại từ các giá trị được dịch vòng của các khóa “được mã hóa” KA và KB (ở đây KA, KB có độ dài 128 bit).
Hình 7: Phần chính của lược đồ khóa
Đối với khóa 256-bit, đầu ra của phần chính của lược đồ tạo khóa là khóa con 128 bit KA và khóa con 128-bit KB. Lược đồ tạo khóa bao gồm ba phép toán 2-vòng. Mỗi phép toán 2 vòng được “khóa hóa” bằng một cặp hằng Σi.
Đầu vào 128-bit của phép toán 2-vòng thứ nhất nằm bên trái của Hình 9 là KLÅKR và phép toán này được “khóa hóa” bởi hai hằng 64-bit Σ1 và Σ2. Tiếp đó đầu ra 128-bit từ phép toán 2-vòng thứ nhất được cộng bit XOR với KL trước khi là đầu vào của phép toán 2-vòng thứ hai ở bên trái Hình 9. Phép toán 2-vòng thứ hai này được “khóa hóa” bởi các hằng 64 bit là Σ3 và Σ4. Đầu ra 128-bit của phép toán 2-vòng thứ hai là KA, sau đó KA lại được XOR với khóa con 128-bit KR trước khi kết quả thu được làm đầu vào của phép toán 2-vòng thứ ba được chỉ ra ở phía phải của Hình 9. Phép toán 2-vòng thứ ba này được “khóa hóa” bởi hai hằng 64 bit là Σ5 và Σ6. Đầu ra 128 bit của phép toán 2-vòng thứ ba này là KB.
Phép toán lập lược đồ tạo khóa đầy đủ được mô tả như sau (Ka, KA và KB có độ dài 128 bit):
(1) Ka = 2RoundFeistel(KLÅKR, Σ1,Σ2)
(2) KA = 2RoundFeistel(KaÅKL, Σ3,Σ4)
(3) KB = 2RoundFeistel(KAÅKR, Σ5,Σ6) (chỉ dùng cho khóa 192/256 bit)
ở đây đầu vào 128-bit cho 2RoundFeiLịch sử cập nhật
Góc Luật ghi nhận hồ sơ từ nguồn.