Doanh nghiệp nhỏ và vừa nhận hỗ trợ thông tin rào cản TBT thế nào?

Doanh nghiệp, đặc biệt là nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhận sự hỗ trợ thông tin rào cản kỹ thuật thương mại thông qua Cổng thông tin TBT trực tuyến và hệ thống tiếp nhận của Mạng lưới TBT Việt Nam. Cơ chế ưu tiên này cùng quyền phản ánh vướng mắc thương mại quốc tế được xác lập chính thức nhằm tạo điều kiện cho khu vực sản xuất, xuất khẩu chủ động kiểm soát rủi ro pháp lý tại các thị trường quốc tế.

Theo Điều 2 Quyết định 51/2026/QĐ-TTg, văn bản này có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 3 năm 2027. Như vậy, các quy định điều phối và hỗ trợ kỹ thuật đối với cộng đồng doanh nghiệp sẽ bắt đầu áp dụng vào thời điểm nêu trên. Cơ chế hỗ trợ không thực hiện qua hình thức tài trợ kinh phí trực tiếp mà tập trung vào việc số hóa, chia sẻ cơ sở dữ liệu và vận hành kênh hỏi đáp liên ngành từ trung ương đến địa phương.

Ưu tiên cung cấp dữ liệu qua Cổng thông tin TBT

Theo điểm d khoản 1 Điều 6 Quy chế ban hành kèm theo Quyết định 51/2026/QĐ-TTg, Điểm TBT quốc gia giữ vai trò vận hành, duy trì Cổng thông tin TBT và cung cấp thông tin về TBT của Việt Nam và các thị trường xuất khẩu theo yêu cầu của cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, ưu tiên hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa. Quy định đặt khối doanh nghiệp nhỏ và vừa vào diện thụ hưởng chính sách hàng đầu nhằm bù đắp hạn chế về nguồn lực tra cứu quy chuẩn nước ngoài.

Hoạt động cung cấp dữ liệu được bổ trợ bằng công tác bồi dưỡng nghiệp vụ. Theo điểm d khoản 1 Điều 6 Quy chế, Điểm TBT quốc gia có nhiệm vụ tổ chức nâng cao năng lực của Mạng lưới TBT Việt Nam thông qua hoạt động tuyên truyền, phổ biến, tập huấn, bồi dưỡng, hướng dẫn nghiệp vụ cho đội ngũ nhân sự thực hiện hoạt động TBT tại các bộ, ngành, địa phương. Nhờ đó, yêu cầu cung cấp thông tin kỹ thuật của doanh nghiệp khi gửi về hệ thống sẽ được đội ngũ chuyên môn xử lý đồng bộ.

Song song với việc giải đáp theo yêu cầu, hệ thống còn chủ động đưa ra các dự báo thị trường. Theo điểm c khoản 1 Điều 6 Quy chế, Điểm TBT quốc gia chủ trì thực hiện cảnh báo sớm về TBT trên cơ sở kết quả phân tích, đánh giá nhằm phục vụ công tác quản lý nhà nước của các bộ, ngành liên quan và hỗ trợ doanh nghiệp chủ động ứng phó với các yêu cầu kỹ thuật của thị trường xuất khẩu. Doanh nghiệp tiếp cận thông tin rào cản kỹ thuật sẽ không rơi vào tình thế bị động trước những thay đổi tiêu chuẩn đột ngột từ đối tác nhập khẩu.

Trách nhiệm hỗ trợ thông tin rào cản TBT của bộ quản lý chuyên ngành

Ở cấp bộ chuyên ngành, các đơn vị trực thuộc mạng lưới được giao thẩm quyền hướng dẫn cụ thể theo từng ngành hàng. Theo điểm d khoản 2 Điều 6 Quy chế, Điểm TBT của bộ thực hiện nhiệm vụ tổ chức tuyên truyền, phổ biến, tập huấn về TBT cho các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp thuộc lĩnh vực quản lý của bộ; cung cấp thông tin về TBT trong nước và tại thị trường xuất khẩu theo yêu cầu của tổ chức, doanh nghiệp thuộc lĩnh vực quản lý.

Các Điểm TBT của bộ đóng vai trò phân tích chuyên sâu các hàng rào quy chuẩn quốc tế. Theo điểm c khoản 2 Điều 6 Quy chế, đơn vị này phối hợp với đơn vị có liên quan thuộc bộ phân tích, đánh giá tác động các biện pháp TBT của nước ngoài đối với các sản phẩm, hàng hóa thuộc phạm vi quản lý; cung cấp thông tin cảnh báo sớm về TBT và hỗ trợ tổ chức, doanh nghiệp nâng cao khả năng đáp ứng yêu cầu kỹ thuật của thị trường xuất khẩu của hàng hóa thuộc lĩnh vực quản lý.

Nhờ quy định này, doanh nghiệp xuất khẩu có thể tin cậy vào tính pháp lý của tài liệu hỏi đáp do cơ quan quản lý chuyên ngành cung cấp.

Kênh tiếp nhận và hỗ trợ tại các địa phương

Đối với các cơ sở sản xuất tại từng tỉnh, thành phố, cơ chế kết nối được thiết lập ngay tại địa bàn cơ sở. Theo điểm c khoản 3 Điều 6 Quy chế, Điểm TBT địa phương thực hiện tuyên truyền, phổ biến, tập huấn về TBT cho các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp tại địa phương nhằm nâng cao nhận thức, năng lực đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật của thị trường và hỗ trợ hoạt động xuất khẩu; thường xuyên cung cấp thông tin về TBT trong nước và tại thị trường xuất khẩu theo yêu cầu của tổ chức, doanh nghiệp tại địa phương; phối hợp với Điểm TBT quốc gia và Điểm TBT của bộ trong việc cung cấp thông tin cảnh báo sớm về TBT.

Việc gắn liền công tác kỹ thuật với phát triển sản phẩm vùng miền được quy định rõ tại điểm đ khoản 3 Điều 6 Quy chế. Cụ thể, Điểm TBT địa phương có trách nhiệm tham mưu Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố, lồng ghép hoạt động TBT vào các chương trình xúc tiến thương mại, hỗ trợ doanh nghiệp, phát triển sản phẩm chủ lực và hội nhập kinh tế quốc tế của địa phương. Hoạt động cung ứng thông tin kỹ thuật do đó đi liền với các kế hoạch xúc tiến thương mại thực tế tại địa phương.

Khai thác nền tảng số ePing và Cơ sở dữ liệu quốc gia

Công tác hỗ trợ kỹ thuật được thực hiện thông qua hệ thống dữ liệu số tập trung. Theo khoản 1 Điều 9 Quy chế, Điểm TBT quốc gia có trách nhiệm xây dựng, cập nhật và quản lý dữ liệu về TBT thuộc Cơ sở dữ liệu quốc gia về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng theo quy định; bảo đảm dữ liệu được cập nhật kịp thời, công khai, dễ tiếp cận và đáp ứng yêu cầu về minh bạch hóa trong hoạt động TBT.

Việc theo dõi cảnh báo quốc tế còn được kết nối thẳng với các cổng thông tin đa phương. Theo điểm a, điểm b và điểm c khoản 2 Điều 9 Quy chế, việc khai thác nền tảng số được phân công cụ thể:

• Điểm TBT quốc gia sử dụng nền tảng ePing SPS&TBT để thực hiện việc thông báo các biện pháp TBT của Việt Nam tới WTO; theo dõi, khai thác và tổng hợp các thông báo TBT, thông tin về quan ngại thương mại và các nguồn thông tin chính thống khác phục vụ công tác phân tích, cảnh báo sớm và điều phối hoạt động của Mạng lưới TBT Việt Nam (theo điểm a khoản 2 Điều 9 Quy chế).
• Điểm TBT của bộ theo dõi các thông báo TBT thuộc phạm vi quản lý trên nền tảng ePing SPS&TBT và các nguồn thông tin chính thống khác; khai thác, phân tích các thông báo TBT, thông tin về quan ngại thương mại để đánh giá tác động, cảnh báo sớm và tham mưu các biện pháp ứng phó với biện pháp TBT của nước ngoài thuộc lĩnh vực quản lý (theo điểm b khoản 2 Điều 9 Quy chế).
• Điểm TBT địa phương khai thác các thông báo TBT và thông tin liên quan trên nền tảng ePing SPS&TBT và các nguồn thông tin chính thống khác đối với các lĩnh vực, ngành hàng và sản phẩm xuất khẩu của địa phương để cung cấp thông tin, cảnh báo và hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật của thị trường xuất khẩu (theo điểm c khoản 2 Điều 9 Quy chế).

Theo khoản 3 Điều 9 Quy chế, các Điểm TBT thuộc Mạng lưới TBT Việt Nam có trách nhiệm ứng dụng công nghệ số trong hoạt động TBT, tăng cường kết nối, chia sẻ và trao đổi thông tin trong Mạng lưới; nâng cao khả năng tiếp cận thông tin TBT của cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đồng thời, việc quản lý, khai thác, cung cấp, chia sẻ và lưu trữ thông tin phải bảo đảm an toàn thông tin và tuân thủ quy định của pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước và các quy định pháp luật có liên quan.

Quyền phản ánh rào cản và cơ chế nêu quan ngại thương mại quốc tế

Không chỉ thụ hưởng thông tin một chiều, doanh nghiệp và hiệp hội còn giữ quyền kiến nghị xử lý các rào cản phi lý từ nước ngoài. Theo điểm e khoản 1 Điều 6 Quy chế, Điểm TBT quốc gia có nhiệm vụ tiếp nhận, tổng hợp ý kiến, thông tin về các biện pháp TBT của nước ngoài từ các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, hiệp hội; làm đầu mối chuyên môn, kỹ thuật, phối hợp với các bộ, ngành và cơ quan có liên quan trong việc phân tích, góp ý, tổng hợp và tham mưu phương án xử lý; tổng hợp, tham mưu cơ quan có thẩm quyền về việc nêu quan ngại thương mại tại các diễn đàn quốc tế theo quy định.

Ở cấp độ cơ quan quản lý ngành, theo điểm e khoản 2 Điều 6 Quy chế, Điểm TBT của bộ tiếp nhận, tổng hợp kiến nghị của tổ chức, doanh nghiệp, hiệp hội về các biện pháp TBT của nước ngoài thuộc phạm vi quản lý; chủ trì, phối hợp với các đơn vị thuộc bộ có liên quan nghiên cứu, đánh giá và góp ý đối với các biện pháp TBT của nước ngoài có khả năng gây cản trở thương mại hoặc ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của Việt Nam, tổng hợp, đề xuất phương án xử lý và gửi Điểm TBT quốc gia để tổng hợp, phối hợp xử lý và tham mưu việc nêu quan ngại thương mại tại các diễn đàn quốc tế theo quy định.

Ở cấp tỉnh, theo điểm d khoản 3 Điều 6 Quy chế, Điểm TBT địa phương có trách nhiệm tiếp nhận, tổng hợp kiến nghị của tổ chức, doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng tại địa phương về các biện pháp TBT của nước ngoài liên quan đến sản phẩm, hàng hóa xuất khẩu của địa phương; tổng hợp, phản ánh kịp thời cho Điểm TBT quốc gia và Điểm TBT của bộ có liên quan các kiến nghị, khó khăn, vướng mắc về TBT vượt thẩm quyền giải quyết của địa phương để phối hợp xem xét, xử lý.

So sánh thẩm quyền tiếp nhận và xử lý kiến nghị giữa các cấp trong mạng lưới TBT:

Ai bị ảnh hưởng và doanh nghiệp cần làm gì?

Các đối tượng chịu tác động trực tiếp và biện pháp cần triển khai gồm:

• Doanh nghiệp nhỏ và vừa: Được hưởng chính sách ưu tiên tiếp cận thông tin kỹ thuật; cần chủ động đăng ký nhận tin cảnh báo sớm và gửi yêu cầu hỏi đáp về quy chuẩn xuất khẩu qua Cổng thông tin TBT (theo điểm d khoản 1 Điều 6 và khoản 3 Điều 9 Quy chế).
• Doanh nghiệp và hiệp hội ngành hàng xuất khẩu: Khi đối mặt quy định kỹ thuật bất lợi tại thị trường nước ngoài, cần tập hợp số liệu thiệt hại thực tế gửi tới Điểm TBT của bộ hoặc Điểm TBT địa phương để cơ quan chuyên môn nghiên cứu, tham mưu phương án nêu quan ngại thương mại (theo điểm e khoản 1, điểm e khoản 2 và điểm d khoản 3 Điều 6 Quy chế).
• Các cơ sở sản xuất sản phẩm chủ lực tại địa phương: Theo dõi các hướng dẫn kỹ thuật được lồng ghép trong chương trình xúc tiến thương mại của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh để đáp ứng rào cản kỹ thuật thị trường đích (theo điểm đ khoản 3 Điều 6 Quy chế).

Tình huống thực tế xử lý rào cản kỹ thuật

Một hiệp hội ngành hàng ghi nhận thị trường nhập khẩu dự kiến áp dụng biện pháp kỹ thuật mới đối với sản phẩm xuất khẩu, có dấu hiệu gây cản trở thương mại. Thay vì tự chịu chi phí xử lý đơn lẻ, hiệp hội tập hợp hồ sơ gửi Điểm TBT của bộ quản lý lĩnh vực đó.

Căn cứ điểm e khoản 2 Điều 6 Quy chế, Điểm TBT của bộ chủ trì nghiên cứu, đánh giá biện pháp và chuyển hồ sơ lên Điểm TBT quốc gia. Theo điểm e khoản 1 Điều 6 Quy chế, Điểm TBT quốc gia chủ trì phối hợp liên ngành, phân tích kỹ thuật và tham mưu cho cơ quan có thẩm quyền nêu quan ngại thương mại chính thức tại các diễn đàn quốc tế để bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho doanh nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

Doanh nghiệp nhỏ và vừa có mất quyền ưu tiên nếu không thuộc hiệp hội ngành hàng?

Theo điểm d khoản 1 Điều 6 Quy chế, Cổng thông tin TBT cung cấp thông tin theo yêu cầu của cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và ưu tiên hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa. Quy định không đặt ra điều kiện doanh nghiệp phải là hội viên của bất kỳ tổ chức hay hiệp hội nào mới được nhận ưu tiên hỗ trợ.

Doanh nghiệp phản ánh rào cản kỹ thuật nước ngoài ở đâu thuận tiện nhất?

Theo điểm d khoản 3 Điều 6 và điểm e khoản 2 Điều 6 Quy chế, doanh nghiệp có thể gửi kiến nghị tới Điểm TBT địa phương nơi đặt trụ sở sản xuất hoặc gửi trực tiếp tới Điểm TBT của bộ chuyên ngành phụ trách nhóm hàng hóa đó để được thụ lý, tổng hợp.

Dữ liệu về các cảnh báo TBT quốc tế được trích xuất từ nguồn nào?

Theo khoản 2 Điều 9 Quy chế, Mạng lưới TBT Việt Nam khai thác, sử dụng nền tảng ePing SPS&TBT và các nguồn thông tin chính thống khác nhằm phân tích, cảnh báo sớm và cung cấp thông tin cho doanh nghiệp phục vụ hoạt động sản xuất, xuất khẩu.

Kiểm tra hiệu lực và theo dõi thi hành

Quyết định 51/2026/QĐ-TTg đã được ban hành ngày 03 tháng 11 năm 2026 nhưng theo Điều 2, hiệu lực thi hành sẽ bắt đầu từ ngày 01 tháng 3 năm 2027. Doanh nghiệp cần chủ động đối chiếu các quy định pháp luật liên quan, chuẩn bị phương án kết nối hệ thống cơ sở dữ liệu TBT và tham khảo ý kiến tư vấn chuyên môn khi tham gia xuất khẩu.